Tam, gdzie spacerował Wokulski. O Warszawie z kart "Lalki"

- Odkąd zacząłem podchodzić do "Lalki" z perspektywy varsavianistycznej, uświadomiłem sobie, że patrzymy na Warszawę właśnie oczami Wokulskiego. Patrzymy na nią z perspektywy powieści Prusa – w ogóle tak postrzegamy XIX-wieczne miasto, czy tego chcemy, czy nie. Oczywiście Warszawa do dziś bardzo się zmieniła – zmieniło się Krakowskie Przedmieście, zmieniły się ulice opisane przez Prusa. Ale nadal patrzymy na to miasto przez pryzmat "Lalki" - mówił w Dwójce historyk Adrian Sobieszczański.

Śladami Warszawy Wokulskiego oprowadza nas nam historyk i varsawianista - Adrian Sobieszczański

Foto: Aldona Łaniewska-Wołłk/Dwójka

Posłuchaj audycji "Kwadrans bez muzyki" >>>

"Warszawa śladami Wokulskiego" to książka Adriana Sobieszczańskiego. Historyk i varsavianista zaprasza w niej na spotkanie z Warszawą, którą przemierzał bohater "Lalki" Bolesława Prusa. To zaproszenie do odkrywania miasta poprzez historię, emocje i pamięć literacką. Tekst prowadzi czytelnika ulicami, zaułkami i salonami XIX-wiecznej stolicy. Oglądamy ją oczami bohaterów "Lalki", a przede wszystkim z perspektywy Stanisława Wokulskiego.

XIX-wieczna Warszawa oczami Stanisława Wokulskiego

Ważnym punktem dla historii tego miasta, a także dla czytelników Lalki, jest pomnik Mikołaja Kopernika przy Krakowskim Przedmieściu. To właśnie w pobliżu tego miejsca miał mieszkać Stanisław Wokulski, powołany do życia przez Bolesława Prusa.

- Choć są wokół tego spore wątpliwości, uważa się, że nieopodal – przy Krakowskim Przedmieściu 4 – mieszkał Wokulski. Z okna swojego mieszkania miał widzieć wędrówkę słońca po niebie. Widział słońce, które wstawało za Pałacem Karasia, dziś już nieistniejącym. W południe znajdowało się za Pałacem Staszica, a wieczorem chyliło się ku zachodowi za Domem Interesów Andrzeja Zamoyskiego, już przy Nowym Świecie - opowiadał gość Dwójki.

Czytaj też:

• Nowa "Lalka" wkrótce w kinach. "To poczucie odpowiedzialności"
• Nie tylko "poczciwy pan z Nałęczowa". Nowe spojrzenie na Bolesława Prusa

Warszawskie adresy Wokulskiego

Opis Warszawy, zamieszczony na kartach "Lalki", spowodował, że szukano miejsc, po których spacerował bohater powieści. Dla polskiego czytelnika wizerunek XIX-wiecznej stolicy to obraz, z którym się utożsamia, a także wzór XIX-wiecznego miasta. - Warszawa do dzisiaj się zmieniła, ale dalej patrzymy na nią przez pryzmat Lalki. Nie wiadomo, czy to wynika z tego, że to najbardziej znana XIX-wieczna powieść, której bohaterem jest Warszawa, czy po prostu to tak mocno wyryło się w naszej pamięci - podkreślił Adrian Sobieszczański.

Z Warszawy Wokulskiego i Rzeckiego do dziś nie pozostało wiele obiektów architektonicznych. Jedynym budynkiem, który pozostał w stanie nienaruszonym, jest Kościół Karmelitów na Krakowskim Przedmieściu. 

- On trwa w swoim miejscu od wielu lat. To jest trochę egzemplifikacja naszego myślenia o architekturze Warszawy. Ten kościół się nie zmienił, ale wszystkie inne obiekty wspominane przez Prusa musiały się zmienić, bo taki był chichot historii, że ta Warszawa musiała się odbudować po zniszczeniach wojennych. To są mniejsze bądź większe zmiany. Są też obiekty, których już dziś nie ma, jak bramka u wlotu Karowej – ona została unieśmiertelniona przez Prusa - mówił varsavianista.

Gastronomiczne tropy bohatera "Lalki"

Ważnym punktem na mapie Warszawy Wokulskiego jest też Hotel Europejski, gdzie kupiec organizuje przyjęcie po otwarciu nowego sklepu. - Ale przede wszystkim istotne są sklepy. Sklepy były dwa – ten, który odziedziczył i ten, który otworzył po powrocie z Bałkanów. Ten ostatni był na Krakowskim Przedmieściu 7, gdzie do dziś stoi kamienica Józefa Grodzickiego. Dzisiaj mieści się tam księgarnia – nomen omen imienia Bolesława Prusa. A na tyłach tego sklepu mieszkał Rzecki - podkreślił gość Dwójki.

- Prus opisuje też inne miejsca, jak winiarnię Karola Lesisza, znajdującą się obok Kościoła Karmelitów. I to jest ciekawe, bo Prus dużo miejsca poświęca lokalom gastronomicznym. Chociaż jadłodajnię u Hopfera wymyślił. Ta przestrzeń, wytyczona pomiędzy Kopernikiem a Zygmuntem, staje się przestrzenią aktywności Wokulskiego i innych bohaterów - opowiadał Adrian Sobieszczański.

***

Tytuł audycji: Kwadrans bez muzyki

Przygotowanie: Aldona Łaniewska-Wołłk

Data emisji: 1.07.2026

Godz. emisji: 11.00