Wysłuchaj audycji "O wszystkim z kulturą"<<<
Tadeusz Pruszkowski był malarzem, pierwszym rektorem Akademii Sztuk Pięknych, pilotem, organizatorem życia artystycznego i charyzmatycznym pedagogiem. Choć za życia należał do najważniejszych postaci polskiej kultury, dziś pozostaje niemal zapomniany.
Tadeusz Pruszkowski: uśmiechnięty pilot z dwupłatowcem.
Autorka książki "Mistrz Prusz. Więcej niż jedno życie" Anna Anna Rudnicka-Litwinek przyznała, że Tadeusz Pruszkowski interesował ją jako malarz i twórca niezwykłego domu w Kazimierzu Dolnym, ale jeszcze nie na tyle, by poświęcić mu kilka lat pracy i napisać obszerną biografię. - Wszystko zmieniło się podczas pracy nad moją poprzednią książką "Dziewczyny na skrzydłach". Gdziekolwiek zaglądałam do materiałów dotyczących polskiego lotnictwa, natrafiałam na tego uśmiechniętego, łysego pana z dwupłatowcem. Coraz bardziej mnie intrygował - powiedziała.
- Odkryłam, że był nie tylko pilotem, ale także świetnym felietonistą. Kiedy przeczytałam jego teksty o lotnictwie, zachwycił mnie język, poczucie humoru i sposób opowiadania. Czasem żartuję, że być może był nawet lepszym pisarzem niż malarzem. Z całą pewnością był natomiast znakomitym pedagogiem – i z tego przede wszystkim zapamiętali go jego uczniowie - podkreślała Anna Rudnicka-Litwinek.
Czytaj także:
Największym dziełem Pruszkowskiego byli ludzie
Autorka biografii zaznaczyła, że do tej pory niewiele o Pruszkowskim napisano. Istniał przede wszystkim we wspomnieniach swoich uczniów, w rozproszonych felietonach i pojedynczych artykułach. Nie było jednej książki, która opowiadałaby o jego życiu.
- Doszłam do wniosku, że ogrom czasu poświęcał innym ludziom. Uczył, organizował życie artystyczne, angażował się w lotnictwo, działał społecznie. Być może właśnie dlatego pozostawił po sobie mniej dzieł malarskich, niż moglibyśmy się spodziewać. Kiedyś Susan Sontag napisała, że pisze się książki, które samemu chciałoby się przeczytać. Ja nie mogłam znaleźć książki o Pruszkowskim, więc postanowiłam ją napisać - zaznaczyła.
Historia, która sama domagała się opowiedzenia
Anna Rudnicka-Litwinek zaznaczyła, że jej praca zaczęła się od malowania, jeżdżenia na plenery, czytania książek o środowisku artystycznym i lotniczym dwudziestolecia międzywojennego. Żartowała, że gdziekolwiek "rzucała pestką śliwki", tam trafiała na Pruszkowskiego.
- Zaczął pojawiać się wszędzie – w fotografiach, wspomnieniach, dokumentach. Miałam wrażenie, że nieustannie przypomina o swoim istnieniu. Pracowałam nad tą książką ponad 15 lat. Kilkakrotnie odkładałam ten projekt, ale za każdym razem wydarzało się coś, co sprawiało, że do niego wracałam. Ktoś zadawał pytanie o Pruszkowskiego, odnajdywałam nieznane zdjęcie, poznawałam jego potomków albo trafiałam na kolejną pamiątkę. Z czasem obraz jego życia stawał się coraz pełniejszy. Mam poczucie, że ta książka powstawała bardzo naturalnie. Była efektem wielu lat poszukiwań i cierpliwego składania kolejnych elementów układanki - wyznała w Dwójce.
Dlaczego Tadeusz Pruszkowski został zapomniany?
Tadeusz Pruszkowski za życia cieszył się ogromnym autorytetem. Był profesorem, mentorem i "Pruszem", do którego studenci ustawiali się w kolejce. Obecnie jest jednak nieco zapomniany.
- Być może częściowo sam o to zadbał. Przywołuję w książce jego wspomnienie z pogrzebu Józefa Chełmońskiego. Dwadzieścia lat po tym wydarzeniu pisał, jak ważne jest, by nie ulegać pogoni za sławą i nie budować pomnika z samego siebie. Mam wrażenie, że los potraktował te słowa bardzo dosłownie. Pruszkowski rzeczywiście nie stał się legendą na miarę wielu swoich współczesnych, choć moim zdaniem zasługuje na miejsce wśród najważniejszych postaci polskiej kultury - zaznaczyła Anna Rudnicka-Litwinek.
- Pokazuje bowiem, że można budować sztukę poprzez wspólnotę, współpracę i wychowywanie kolejnych pokoleń twórców. Samo malowanie nie było dla niego najważniejsze. Największą wartością byli ludzie - dodała.
***
Tytuł audycji: O wszystkim z kulturą
Prowadzenie: Katarzyna Sanocka
Gość: Anna Rudnicka-Litwinek (pisarka, malarka, ilustratorka i wydawczyni)
Data emisji: 24.06.2026
Godz. emisji: 19.10
oł
