Wszystkie pokolenia literackich banitów spotykają się w RWE

Ostatnia aktualizacja: 09.08.2021 17:28
- Myślę, że mam prawo powiedzieć, za Schopenhauerem: podczas gdy wy znów intonujecie piosnkę o waszym najlepszym ze światów, ja staję jak upiór między wami i pytam o źródło złego. Nie, nie pytam, po prostu nie pozwalam wam zapomnieć - mówił w Radiu Wolna Europa w 1966 roku, przed Kongresem Kultury Polskiej, silnie przed wojną komunizujący poeta futurysta Aleksander Wat.
Leopold Tyrmand
Leopold TyrmandFoto: Polskie Radio

Posłuchaj
29:12 Ślady pamięci Literaci na wygnaniu 9.08.2021.mp3 Wszystkie pokolenia literackich banitów spotykają się w RWE (Ślady pamięci/Dwójka) 

W audycji kolejna odsłona tematu "Twórcy na wygnaniu", pisarze, poeci objęci zakazem druku w PRL.

Leopold Tyrmand - 1200.jpg
Leopold Tyrmand. Serwis specjalny

Literatura zakazana przez cenzurę państwową, niedopuszczona do druku, w żargonie tamtych czasów nazywało się to "pozbawiona debitu komunikacyjnego".

Ta twórczość była przemycana przez granicę i czytana na falach stacji nadających do Polski z zagranicy, przede wszystkim przez Wolną Europę. Jednym z najsilniejszych i najbardziej rozpoznawalnych głosów tej stacji był przez ponad ćwierć wieku Marian Hemar - poeta, satyryk, dramaturg, autor kilku tysięcy tekstów piosenek. Z Londynu prowadził dla polskiego słuchacza teatrzyk polski.

- Wiersze, które on wygłaszał, były bardzo ostre, mocno atakujące tamtejszy reżim. Często były przez Jana Nowaka-Jeziorańskiego, który sprawował kontrolę nad programem, lekko zmieniane - wspominała Włada Majewska, aktorka i pieśniarka, przed wojną związana z Wesołą Lwowską Falą, która była producentką programów kabaretowych Hemara dla Radia Wolna Europa. - Nie był łatwym klientem, o nie, był bardzo temperamentny, bardzo wymagający, ale ja intuicyjnie czułam, że pracuję z fenomenalnym autorem.

Czytaj też:

W audycji przywoływani są też inni przedwojenni twórcy, którzy skazani zostali na literacką banicję, wśród nich Aleksander Wat, Kazimierz Wierzyński i Józef Czapski. Do nich powoli, w miarę upływu lat i zmian politycznych dołączają pisarze, którzy zaistnieli już w powojennej rzeczywistości literackiej. W połowie lat 60., na Zachód, do Ameryki, trafia jedna z najbardziej kolorowych postaci Warszawy - Leopold Tyrmand.

- Jest to manifestacja indywidualnej walki skazanej na zagładę. Jednym z głównych zagadnień dziennika jest to, czy warto jest upierać się przy jakiejś postawie moralnej czy ideowej, kiedy ma się pełną świadomość, że ta postawa nie ma żadnych szans na zwycięstwo. Niemniej jednak odpowiedź brzmi: tak, dlatego że pojawia się wtedy miejsce na nowe zdarzenia, które mogą się w życiu pojawić - opowiadał o swojej książce "Dziennik 1954" na falach eteru Leopold Tyrmand.

Radio Wolna Europa zaczyna dostrzegać literaturę, która powstaje w Polsce Ludowej. Do przedwojennego pokolenia twórców polskich dołączają powoli literaccy banici wychowani już w nowej komunistycznej Polsce.

***

Tytuł audycji: Ślady pamięci

Prowadzili: prof. Rafał Habielski i Andrzej Mietkowski

Data emisji: 9.08.2021

Godzina emisji: 17.30

Czytaj także

Niezwykłe polskie miejsce w Paryżu

Ostatnia aktualizacja: 25.05.2021 13:18
- Byliśmy pierwszą we Francji firmą wydającą polskie płyty, były to piosenki sentymentalne, ale również nagrania muzyki ludowej, oberki, kujawiaki, polki. Tego bardzo wówczas poszukiwano - mówił w reportażu Jerzego Kaniewicza Kazimierz Romanowicz. Archiwalny reportaż Radia Wolna Europa przypomnieli w swojej audycji Andrzej Mietkowski i prof. Rafał Habielski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Maciej Dzierżykraj-Morawski. Korespondent informacyjny Radia Wolna Europa

Ostatnia aktualizacja: 21.06.2021 18:00
- Maciej Morawski całe swoje życie spędził na pierwszej linii frontu wojny psychologicznej. Z Radiem Wolna Europa związał się późno, w połowie lat 60., jednak była to współpraca na całe zawodowe życie - mówił Andrzej Mietkowski, wspominając działacza emigracyjnego, który 6 czerwca zmarł w Paryżu.
rozwiń zwiń