W październiku 2025 roku z inicjatywy Filmoteki Narodowej - Instytutu Audiowizualnego powstała Lista Polskiego Dziedzictwa Filmowego (LPDF) na którą trafiło 70 filmów. Zapowiedziano, że kolejne będą dodawane każdego roku - po 10. Inicjatorzy projektu podkreślają, że Lista tworzona jest przy udziale publiczności - każdy może zaproponować swojego filmowego kandydata.
Publiczność wybiera filmy na Listę
W tym roku widzowie, wypełniając ankietę, zgłosili na Listę 277 różnych filmów. Zdecydowano, że na Listę trafią trzy z nich (choć początkowo, zakładano, że corocznie tylko jedna propozycja widzów będzie dołączana). Publiczność swoimi głosami palmę pierwszeństwa przyznała "Nocom i dniom" w reżyserii Jerzego Antczaka (1975), "Ziemi obiecanej" Andrzeja Wajdy (1974) i "Pociągowi" Jerzego Kawalerowicza (1959).
Kolejne siedem tytułów wyłonił zespół kuratorski LPDF FINA.
Pełna dziesiątka nowych filmów na LPDF przedstawia się następująco:
- "Znachor" reż.: Michał Waszyński (1937)
- Materiały filmowe z Powstania Warszawskiego real.: wielu autorów (1944)
- "Kanał" reż.: Andrzej Wajda (1956)
- Kabaret Starszych Panów autorzy: Jeremi Przybora, Jerzy Wasowski (1958–1966)
- "Pociąg" reż.: Jerzy Kawalerowicz (1959)
- "Czerwone i czarne" reż.: Witold Giersz (1963)
- "Jak daleko stąd, jak blisko" reż.: Tadeusz Konwicki (1971)
- "Ziemia obiecana" reż.: Andrzej Wajda (1974)
- "Noce i dnie" reż.: Jerzy Antczak (1975)
- "Bara bara" reż.: Maria Zmarz-Koczanowicz, Michał Arabudzki (1996)
Nowe tytuły na Liście Polskiego Dziedzictwa Filmowego
Chronologicznie tę dziesiątkę otwiera "Znachor" (1937) Michała Waszyńskiego - jeden z najlepszych i najpopularniejszych przedwojennych melodramatów, pierwsza adaptacja słynnej powieści Tadeusza Dołęgi-Mostowicza ze znakomitym Kazimierzem Junoszą-Stępowskim w roli tytułowej. Film w 2025 roku został zrekonstruowany i odrestaurowany cyfrowo przez zespół FINA.
Dalej znalazły się w niej - historycznie bezcenne - materiały filmowe z czasów Powstania Warszawskiego, jeden z najważniejszych (a zarazem stanowiących największe wyzwanie) zbiorów w archiwum Filmoteki. Obok tych - niemych, niezmontowanych - zapisów dokumentalnych wydarzeń roku 1944, na Liście pojawiła się pierwsza fabuła im poświęcona, symbolicznie przy tym otwierająca kino polskiej szkoły filmowej, czyli arcydzielny "Kanał" (1956) Andrzeja Wajdy, patrona 2026 roku. Klasykiem - choć innego rodzaju - jest też "Kabaret Starszych Panów" (1958-1966), efekt twórczej współpracy Jeremiego Przybory i Jerzego Wasowskiego. Obecność na LPDF tego legendarnego programu telewizyjnego to sygnał podkreślający wagę telewizji jako medium kulturotwórczego, stanowiącego część wspólnego dziedzictwa audiowizualnego.
W filmowy kanon wpisuje się łączący melodramat z thrillerem "Pociąg" (1959), świadectwo stylistycznego kunsztu reżysera Jerzego Kawalerowicza, jeden z trzech - spośród 277 ogółem zgłoszonych - tytułów, które w styczniu zdobyły najwięcej głosów publiczności. Polską Szkołę Animacji na Liście reprezentuje znakomite "Czerwone i czarne" (1963) Witolda Giersza, mistrza i nestora tego nurtu, od początku idącego własną artystyczną drogą. W podobną, autorską twórczość, na gruncie fabuły wpisuje się "Jak daleko stąd, jak blisko" (1971) – wyjątkowy, prekursorski filmowy esej autobiograficzny Tadeusza Konwickiego, którego setną rocznicę urodzin także w tym roku świętujemy. W nowej dziesiątce znalazły się też dwa inne filmy z tej dekady, realizowane z rozmachem, cenione przez krytykę i kochane przez publiczność adaptacje literackiej klasyki: "Ziemia obiecana" (1974) Andrzeja Wajdy oraz "Noce i dnie" (1975) Jerzego Antczaka. Zestaw zamyka najmłodszy tytuł, czyli "Bara Bara" (1996), dokument, którego autorzy Maria Zmarz-Koczanowicz i Michał Arabudzki przyglądają się kulturze masowej lat 90. i fenomenowi disco polo jako zjawisku społecznemu, symptomowi głębszych zmian po przełomie politycznym 1989 roku.
Lista by podkreślić znaczenie kina
Lista Polskiego Dziedzictwa Filmowego to unikatowe przedsięwzięcie służące identyfikowaniu, ochronie i upowszechnianiu dzieł kluczowych dla historii oraz rozwoju polskiego kina i twórczości audiowizualnej. Obejmuje zarówno uznane arcydzieła, jak i filmy pionierskie, społecznie znaczące oraz formalnie i technologicznie przełomowe, które wywarły trwały wpływ na język filmu i kulturę filmową. Jej celem jest ukazanie kina jako istotnej części dziedzictwa kulturowego oraz ponowne włączanie cennych dzieł w obieg kultury, edukacji i refleksji historycznej.
Na internatowej stroni Ninateki możemy zapoznać się z pełną Listą Polskiego Dziedzictwa Filmowego. W 2027 roku poznamy kolejne 10 tytułów, które dołączą do aktualnej osiemdziesiątki.
***
pj/FINA
