Historia

Tadeusz Czacki - twórca Liceum Krzemienieckiego

Ostatnia aktualizacja: 28.08.2020 05:03
- Z małego miasteczka na Kresach Wschodnich uczynił miasto-szkołę, skupiając w "Wołyńskich Atenach" całe polskie życie umysłowe i kulturalne Podola, Wołynia i Ukrainy – mówił na antenie Polskiego Radia prof. Andrzej Notkowski.
Portret Tadeusza Czackiego - obraz Józefa Franciszeka Jana Pitschmanna z 1806 roku
Portret Tadeusza Czackiego - obraz Józefa Franciszeka Jana Pitschmanna z 1806 rokuFoto: Wikipedia/domena publiczna

255 lat temu, 28 sierpnia 1765, urodził się Tadeusz Czacki. Wybitnie zasłużył się dla kultury polskiej, twórca jednego z najbardziej znanych ośrodków naukowych na Kresach Wschodnich dawnej Rzeczpospolitej.

Czacki, wychowany w rodzinnym majątku w Porycku w powiecie Krzemienieckim, już od najmłodszych lat odznaczał się niezwykłą starannością, pilnością i powagą. Pieniędzmi otrzymywanymi od ojca opłacał nauczyciela dla wiejskich dzieci oraz wspomagał biednych i sieroty.

"Rys ten znamienny snuje się jak barwna nić przez cały żywot Czackiego. Miłość ojczyzny i troska o oświatę powszechną nie maleje w jego sercu ani na chwilę. Pozostał im wierny do ostatniego tchnienia. Zaczął od szkółki dla sierot w rodzinnym Porycku, skończył na Krzemieńcu" – pisał we wspomnieniach ksiądz Alojzy Osiński.

Na początku lat osiemdziesiątych XVIII wieku Tadeusz Czacki znalazł się w Warszawie, gdzie po ukończeniu szkół średnich penetrował zbiory Biblioteki Załuskich. Wtedy to właśnie nabrał zamiłowań naukowych i bibliofilskich.

W warunkach napiętego życia politycznego, w czasach Sejmu Walnego i prac nad Konstytucją 3 Maja trzymał się na uboczu.

– Z dala omijał stronnictwo patriotyczne. Nie angażował się w politykę, w zamian rozwijając działalność na niwie naukowej – mówił prof. Andrzej Notkowski.


Posłuchaj
07:49 tadeusz czacki - twórca liceum krzemienieckiego___2151_02_iv_tr_0-0_108003580c3d4a21[00].mp3 Tadeusz Czacki - audycja z cyklu "Kronika niezwykłych Polaków". (PR, 1.07.2002)

 

W 1803 roku, po przyznaniu autonomii polskiemu szkolnictwu na Litwie i Rusi, Czacki został mianowany wizytatorem szkół guberni wołyńskiej, podolskiej i kijowskiej. Do końca życia poświęcił się organizacji szkolnictwa na terenie Kresów Wschodnich.

Uwieńczeniem tych działań było otwarcie w 1805 roku Liceum Krzemienieckiego - instytucji naukowej nazywanej "Wołyńskimi Atenami". Czołowa placówka oświatowa ówczesnej Rzeczpospolitej przyciągnęła grono wybitnych nauczycieli. W okolicy powstało też obserwatorium astronomiczne, ogród botaniczny, gabinet minerałów, drukarnia i biblioteka, do której Czacki przekazał własne, liczące 30 tysięcy tomów, zbiory.

Dzieło Tadeusza Czackiego przetrwało kilkadziesiąt lat. W 1831 roku, w ramach represji po klęsce powstania listopadowego, Liceum Krzemienieckie zostało zlikwidowane przez władze rosyjskie.

Posłuchaj audycji przedstawiającej sylwetkę Tadeusza Czackiego.

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Sejm Czteroletni zwany Wielkim

Ostatnia aktualizacja: 06.10.2020 05:42
Sejm Czteroletni dawał nadzieję na zmiany w Rzeczypospolitej. Miał przywrócić suwerenność i przyspieszyć reformy gospodarcze kraju. Posłowie rozpoczęli obrady 6 października 1788 roku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Stanisław Konarski – odważył się być mądrym

Ostatnia aktualizacja: 03.08.2020 05:45
- Za najważniejszą sprawę dla reformy uznał naprawę sejmów i obszernie komentując różne poglądy dowodził, że liberum veto nie ma legalnych podstaw, nie broni wolności, lecz stanowi tyranię jednostki nad większością - mówiła o reformatorze dr Maria Czeppe na antenie Polskiego Radia.
rozwiń zwiń