Historia

Organizacja Bojowa PPS – zbrojne ramię Piłsudskiego

Ostatnia aktualizacja: 05.02.2020 15:21
Organizacja Bojowa Józefa Piłsudskiego siała postrach wśród przedstawicieli carskiej władzy w trakcie rewolucji 1905 roku. – Przez pewien czas rosyjscy policjanci obawiali się wyjść na ulicę – opowiadał prof. Andrzej Nowak w audycji Polskiego Radia.
Audio
  • – Cały aparat ucisku i gwałtów utrzymywany był za pieniądze polskich podatników. Wydział Bojowy postanowił konfiskować carskim urzędnikom te pieniądze i obracać je na walkę z uciskiem carskim – napad na pociąg pod Rogowem wspomina Jan Kwapiński, weteran Organizacji Bojowej PPS. (RWE, 14.05.1963)
  • – Piłsudskiemu zawsze zależało na wzmocnieniu ducha niepodległości – prof. Andrzej Nowak mówi o programie niepodległościowym polskich socjalistów w audycji Doroty Truszczak z cyklu "Historia żywa". (PR, 2.06.2018)
  • – Legło w gruzy przekonanie, że Rosja jest najpotężniejszym zaborcą i że Rosja jest niezwyciężalna – rozmowa o rewolucji 1905 roku w audycji Andrzeja Sowy z cyklu "Marsz ku niepodległości". W studio dr Janusz Osica oraz Wojciech Zalewski. (PR, 17.05.1998)
Browningi, rysunek przedstawiający zamach bojowców Organizacji Bojowej PPS z cyklu Antoniego Kamieńskiego Duch-Rewolucjonista: szkice z lat minionych 1905-1907.
"Browningi", rysunek przedstawiający zamach bojowców Organizacji Bojowej PPS z cyklu Antoniego Kamieńskiego "Duch-Rewolucjonista: szkice z lat minionych 1905-1907".Foto: Polona

115 lat temu, 5 lutego 1905 roku w Warszawie na VII Zjeździe Polskiej Partii Socjalistycznej powołano Organizację Bojową PPS, mającą na celu ochronę manifestacji robotniczych oraz szkolenie kadr na wypadek wybuchu antyrosyjskiego powstania.

Należeli do niej m.in. Stefan Okrzeja, Tomasz Arciszewski, Walery Sławek, Kazimierz Pużak i Kazimierz Sosnkowski.

piłsudski 1200 pap.jpg
Józef Piłsudski - Marszałek z ludzką twarzą

Terroryzm przeciwko carskiemu terrorowi

Wydarzenia lat 1905-1907, nazwane rewolucją 1905 roku, obfitowały w demonstracje uliczne oraz strajki prowadzone przez robotników, uczniów i chłopów.

Organizacja Bojowa PPS w tym czasie prowadziła aktywną walkę z przedstawicielami władzy caratu. Bojowcy uzbrojeni w pistolety Browning M 1900, zwane popularnie "bronkami", wsławili się zamachami na rosyjskich urzędników i policjantów, szczególnie na tych, którzy wykazywali się brutalnością w stosunku do Polaków. Zaborca przekonał się, że jego terror spotka się z odpowiedzią ze strony Polaków.

– Wśród setek akcji bojowców można wymienić brawurowy udział sześcioosobowego oddziału pod dowództwem Jana Jura-Gorzechowskiego w odbijaniu z Pawiaka dziesięciu skazanych na śmierć więźniów w kwietniu 1906 roku. Później 15 sierpnia miały miejsce wydarzenia tzw. krwawej środy w Królestwie Polskim, kiedy Organizacja Bojowa dokonała jednocześnie w kilkunastu miastach ponad stu zamachów na carskich policjantów, żandarmów i szpiclów. Przez pewien czas rosyjscy policjanci obawiali się wyjść na ulicę – opowiadał prof. Andrzej Nowak w audycji Doroty Truszczak z cyklu "Historia żywa".

Organizacja Bojowa zdobywała środki niezbędne do dalszego działania z tzw. akcji ekspropriacyjnych. Były to napady m.in. na państwowe banki i placówki pocztowe.

– Zostałem przydzielony do Łodzi i werbowałem robotników do zakonspirowanych szóstek bojowców. Najsłynniejszym wyczynem naszej łódzkiej organizacji był napad na pociąg pocztowy pod Rogowem – wspominał w 1963 roku Jan Kwapiński, weteran Organizacji Bojowej i późniejszy polityk w czasie II Rzeczpospolitej, na antenie Rozgłośni Polskiej Radia Wolna Europa. – Było to w drugiej połowie 1906 roku, kiedy represje carskich żandarmów, policji i kozaków szalały bezwzględnie. Cały aparat ucisku i gwałtów utrzymywany był za pieniądze polskich podatników. Wydział Bojowy postanowił konfiskować carskim urzędnikom te pieniądze i obracać je na walkę z uciskiem carskim.

Inną znaną akcją był napad w Bezdanach, w którym wziął udział sam Józef Piłsudski. Jest nawet nazywany "skokiem czterech premierów", bowiem uczestniczyło w nim tylu późniejszych szefów rządów niepodległego państwa polskiego. Poza Piłsudskim byli to Walery Sławek, Aleksander Prystor i Tomasz Arciszewski.

Okrzeja 663.jpg
Stefan Okrzeja - męczennik socjalista

Organizacja Bojowa PPS kształtowała także kadry, które miały później wziąć udział w walce o odzyskanie niepodległości. Wydawnictwo Wydziału Bojowego PPS wydało w Krakowie w 1907 roku broszury szkoleniowe dotyczące obsługi broni, sposobu zachowania się pod ostrzałem oraz prowadzenia pracy wywiadowczej.

Ta działalność była podwaliną dla stworzonego następnie przez Józefa Piłsudskiego już na terenie Galicji Związku Walki Czynnej i zakładanych później paramilitarnych organizacji strzeleckich.

Niepodległość według PPS

Polska Partia Socjalistyczna była jedną z najważniejszych organizacji dążących do odzyskania niepodległości Polski na przełomie XIX i XX wieku. Łączyła tradycyjne lewicowe hasła z postulatem odtworzenia polskiego państwa.

PPS w zaborze rosyjskim był partią nielegalną i działał w konspiracji. Socjaliści wydawali podziemne gazety – swój partyjny organ, czyli "Robotnika" oraz organizowali demonstracje w obronie praw robotników.

Szczególne ożywienie działalności PPS nastąpiło w 1904 roku, kiedy na widok nieporadności Imperium Rosyjskiego w wojnie z Japonią, Polacy w zaborze rosyjskim rozpoczęli żywe demonstracje przeciwko dalszemu prowadzeniu wojny oraz przeciwko poborowi Polaków do rosyjskiej armii. Protestujący wysuwali także antycarskie postulaty, żądali zakończenia rusyfikacji i oczekiwali polonizacji życia politycznego i społecznego w Królestwie Polskim.

Grupa działaczy socjalistycznych, skupionych wokół Józefa Piłsudskiego rozpoczęła tworzenie uzbrojonych bojówek, które byłyby zdolne do obrony demonstracji przed przemocą carskich żołnierzy. Pierwszym sprawdzianem – zakończonym zresztą sukcesem – dla bojowców była obrona demonstracji na placu Grzybowskim w Warszawie. 13 listopada 1904 roku bojowcy starli się z rosyjską policją i wojskiem. Po obu stronach padli zabici i ranni. Wydarzenia te były pierwszym, od czasu Powstania Styczniowego, zbrojnym wystąpieniem polskiej organizacji przeciwko władzy carskiej.

Skoczylas Rewolucja 1905.jpg
Demonstracja na pl. Grzybowskim. Pierwsze od Powstania Styczniowego zbrojne wyzwanie rzucone zaborcom

– Kozacy po raz pierwszy spotkali się nie z bezbronnymi ofiarami, lecz z aktywnym oporem. To miało budzić ducha niepodległości, na którego wzmocnieniu zawsze zależało Piłsudskiemu. Jeżeli nas biją, to musimy oddać i pokazać, że też potrafimy zadawać dobrze wymierzone ciosy – powiedział prof. Andrzej Nowak w audycji Polskiego Radia z 2018 roku.

Działalność terrorystyczna Organizacji Bojowej doprowadziła do rozłamu w PPS na dwie frakcje tzw. starych oraz młodych. Pierwszej przewodniczył Józef Piłsudski, który w 1906 roku stanął na czele partii PPS "Frakcja Rewolucyjna", która opowiadała się za dalszą walką o niepodległą Polskę, z kolei młodsi działacze skupili się w PPS "Lewica", która upatrywała szansę na realizację socjalistycznych postulatów w międzynarodowej rewolucji.

Nieprzychylna działalności Organizacji Bojowej była również Narodowa Demokracja pod przewodnictwem Romana Dmowskiego, która próbowała zyskać ustępstwa od cara legalną i demokratyczną drogą. Narodowcy uważali, że terrorystyczne akcje bojowców prowadzą jedynie do pogłębienia represji oraz przeciwstawiali się socjalistycznemu programowi PPS. W trakcie rewolucji 1905 roku nierzadko dochodziło do bratobójczych walk pomiędzy bojówkami socjalistycznych i endeckich ugrupowań.

sa

Czytaj także

Skok czterech premierów w Bezdanach

Ostatnia aktualizacja: 26.09.2020 05:40
- Nie znam czegoś takiego w dziejach świata, żeby późniejsi najwyżsi dostojnicy państwowi napadli na pociąg pocztowy i go obrabowali – komentował historyk, Sławomir Koper. 112 lat temu dokonano największego napadu rabunkowego w historii Polski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Tomasz Arciszewski – legionista, konspirator, premier

Ostatnia aktualizacja: 04.11.2018 06:23
- Ten niestrudzony działacz niepodległościowy i nieustraszony bojownik o sprawę polską od lat najmłodszych, odgrywał poważną rolę w życiu Podziemnego Państwa Polskiego, wnosząc ze sobą tradycję walki czynnej od 1904 roku - tak opisywał Tomasza Arciszewskiego gen. Tadeusz Bór-Komorowski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Witold Jodko-Narkiewicz. Niepodległościowy socjalista, bliski współpracownik Piłsudskiego

Ostatnia aktualizacja: 22.10.2020 05:40
Był jednym z twórców Polskiej Partii Socjalistycznej, bliskim współpracownikiem Józefa Piłsudskiego i współtwórcą Komisji Tymczasowej Skonfederowanych Stronnictw Niepodległościowych. O tym, jak istotna dla sprawy odzyskania niepodległości była ta dziś mało znana dziś postać, świadczy chociażby to, że był jednym z czterech polskich sygnatariuszy traktatu wersalskiego.  
rozwiń zwiń

Czytaj także

Demonstracja na pl. Grzybowskim. Pierwsze od Powstania Styczniowego zbrojne wyzwanie rzucone zaborcom

Ostatnia aktualizacja: 13.11.2019 06:00
115 lat temu na pl. Grzybowskim w Warszawie odbyła się zbrojna demonstracja PPS, w czasie której doszło do starć z rosyjską policją i wojskiem. Po obu stronach byli zabici i ranni. Wydarzenia te były pierwszym, od czasu Powstania Styczniowego, zbrojnym wystąpieniem polskiej organizacji przeciwko władzy carskiej.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Uczniowie walczą o polskie szkoły – strajk 1905 roku

Ostatnia aktualizacja: 03.02.2020 06:00
Rewolucja 1905 roku była ożywionym okresem przebudzenia politycznego polskiego społeczeństwa w zaborze rosyjskim. – Strajki szkolne były tak skuteczne, że zburzyły cały carski system szkolnictwa – mówił dr Janusz Osica na antenie Polskiego Radia.
rozwiń zwiń