W ciągu jednodniowej wizyty Donald Tusk spotkał się z prezydentem Wołodymyrem Zełenskim oraz premier Julią Swyrydenko. Przyjazd do Kijowa wpisał się we wzrost pozytywnych nastrojów na Ukrainie wobec Polski. Dobrą dynamikę zapoczątkowała w połowie styczniu, akcja społeczna „Ciepło dla Kijowa” zorganizowana przez Polaków dobrej woli i środowiska ukraińskiej diaspory w Polsce. Do dziś 70 tysięcy osób złożyło się na 10 mln złotych, a już pod koniec stycznia do ukraińskiej stolicy dostarczono pierwszą partię sprzętu, liczącą ponad dwieście generatorów prądu różnej mocy. Od początku akcja cieszyła się dużym zainteresowaniem mediów, podbijanym dodatkowo przez kolejne posty Polaków i Ukraińców z obu stron granicy od lat tworzącą mocną horyzontalną sieć współpracy i solidarności. Po polskiej stronie włączyły się instytucje rządowe dodając prawie 400 generatorów prądu nagrzewnic z zasobów Rządowej Agencji Rezerw Strategicznych. W sumie od różnych darczyńców do Kijowa dotarło z Polski ponad tysiąc generatorów.
Akcję zauważyli ukraińscy politycy. Minister spraw zagranicznych Andrij Sybiha wielokrotnie dziękował za wsparcie (także po polsku), przyjął wolontariuszy w Kijowie, a także podjął decyzję o wyskalowaniu akcji na inne kraje, gdzie mieszka spora ukraińska diaspora. Wiele głosów wdzięczności pojawiło się w sieciach społecznościowych, nie przemilczeli jej nawet niektórzy często nieprzychylni polityce Warszawy liderzy opinii, uczciwie doceniając zaangażowanie i wsparcie Polaków. Sukces akcji ma swoją kontynuację – datki na generatory dla Kijowa wciąż można wpłacać, a także wspierać różne inne inicjatywy, jak Ciepła zupa dla Kijowa czy Karetka dla Truskawca.
Gest solidarności został nad Dnieprem doceniony. Jest on potrzebny w świetle okresowo pozbawianych prądu całych dzielnic Kijowa (a także innych dużych miast, jak Odessa, Dnipro czy Charków) i ekstremalnie trudnej sytuacji humanitarnej setek tysięcy mieszkańców. Rosja terroryzuje Ukrainę nalotami i ostrzałami tym intensywniej, im dokuczliwsze stają się mrozy, by złamać wolę Ukrainy do oporu. Ukraiński sektor energetyczny osiągnął kres wytrzymałości, a szybkie i przez to prowizoryczne remonty oraz okazjonalne dostawy sprzętu przestały wystarczać. Każdorazowa odbudowa zniszczonych po raz kolejny elektrowni i ciepłowni pochłania zasoby, lecz system jest już bardzo osłabiony. Ubiegłe trzy wojenne zimy były relatywnie łagodne, w tym roku pogoda stanęła po stronie agresora.
Okazją do skapitalizowania współpracy Polski i Ukrainy będzie konferencja z cyklu URC. Po poprzednich edycjach w Lugano, Londynie, Berlinie i Rzymie to duże międzynarodowe wydarzenie gospodarczo-polityczne latem zawita nad Bałtyk. Jak co roku dziesiątki paneli, warsztatów i spotkań będą koncertowały się wokół czterech wymiarów pomocy dla Ukrainy: biznesowego, ludzkiego, samorządowego i unijnego. Niewykluczone, że w Gdańsku, dojdzie piąty – bezpieczeństwo i obrona – w kontekście rosyjskich ataków lotniczych wykraczających poza granice Ukrainy. Wstępne porozumienie w tej sprawie minister Andrzej Domański i wicepremier Taras Kaczka osiągnęli w styczniu w Davos, a w Kijowie rozmowy na ten temat były kontynuowane.
Rozmowy w Kijowie pokazały szereg praktycznych pól współpracy między Polską i Ukrainą. To przede wszystkim obrona przed Rosją i wspólne europejskie bezpieczeństwo – w interesie obu stron jest szybkie wzmocnienie zdolności obronnych i coraz skuteczniejsze odstraszanie Rosji. Temu mają służyć konkretne projekty w sferze obrony, w tym anonsowana w Kijowie wymiana polskich MiG-29 na ukraińskie zdolności w zakresie obrony przeciwdronowej. Ważnym elementem budowy potencjału ukraińskiego oporu jest także sfera energetyczna – Orlen już jest głównym dostawcą paliw i kluczowym państwem tranzytowym amerykańskiego gazu ziemnego. Współpraca w energetyce ma spory potencjał rozwoju, o czym świadczą m.in. zapowiedzi większej obecności polskiego koncernu nad Dnieprem.
Konkrety w relacjach dwustronnych mogą skutecznie rozbrajać emocje, w tym te złe, między Polakami i Ukraińcami. Wzajemne postrzeganie się przez oba narody nie polepsza się, o czym świadczą ostatnie badania Centrum Mieroszewskiego i CBOS. Wydaje się, że trendy te są w dużej mierze długotrwałym efektem korekty, która następuje po bezprecedensowym wzlocie pozytywnych nastrojów po pełnoskalowej agresji Rosji w 2022 r. i powrotem do przedwojennych wskaźników. Niemniej emocje i brak wiedzy ułatwiają działania dezinformacyjne Kremla, którego jednym z głównych celów jest stworzenie atmosfery społecznej uzasadniającej trwały polityczny konflikt Warszawy i Kijowa. Pragmatyzacja współpracy dwustronnej i oparcie jej na konkretnych interesach, także mających odbicie w mierzalnych danych, pozwoli osłabić skuteczność Rosji, a Polakom i Ukraińcom lepiej się zrozumieć.
Tadeusz Iwański, kierownik Zespół Białorusi, Ukrainy i Mołdawii w Ośrodku Studiów Wschodnich