Rząd zmieni godło Polski. Nowe będzie orzeł i tarcza herbowa

Mimo początkowej zwłoki, rozkręcają się prace nad zmianami w wyglądzie i zasadach stosowania polskich symboli narodowych. Projekt ma być znany w najbliższych miesiącach, a przyjęty do końca kadencji – ustaliła „Rzeczpospolita”.

Herb Polski

fot. PAP/Jakub Kaczmarczyk

Usunięcie cieniowania z rysunku orła, dodane prześwity w koronie i zabarwione na złoto całe nogi zamiast tylko szponów to główne zmiany wizualne, które mają zostać wprowadzone w symbolu państwowym. Wraz z nimi zmieni się także oficjalna nazwa, bo „godło” zostanie zastąpione terminem „herb”. Według ekspertów to drugie określenie jest zgodne z zasadami heraldyki, a błąd popełniono już w Konstytucji, gdzie użyto słowa „godło”.

Potrzeba nowej ustawy wynika z tego, że obowiązujące przepisy o godle, barwach i hymnie pochodzą z 1980 r. i od lat są krytykowane przez specjalistów. Heraldycy wskazują, że po 1989 r. nie przywrócono Chorągwi Rzeczypospolitej przysługującej prezydentowi, czyli orła na czerwonym płacie w obramowaniu wężyka generalskiego. Za zbędne uznają cieniowanie w rysunku orła, a do dziś trwają spory, czy słusznie zabarwiono na złoto tylko szpony, a nie całe nogi. Poza kwestiami heraldycznymi problemem jest też jakość załączników do obecnej ustawy.

Jak tłumaczył grafik Andrzej Ludwik Włoszczyński, nie wiadomo nawet jaki jest odcień czerwieni na fladze i tarczy godła. W załączniku do ustawy flagę i godło wydrukowano w odcieniu zbliżonym do cynobru, ale obok zamieszczono tabelę ze współrzędnymi w systemie CIELUV, z której wynika karmazyn. Dodatkowo przy tych parametrach biel flagi nie jest biała lecz jasnoszara, dlatego właśnie taki kolor zastosowano we fladze Polski w Wikipedii. Grafikowi brakuje też oficjalnych wersji herbu: monochromatycznej i konturowej. Z kolei muzycy zwracają uwagę, że w ustawie jest tylko opracowanie „Mazurka Dąbrowskiego” na głos z fortepianem i nie ma partytur na chór czy popularne składy instrumentalne.

Nad rozwiązaniem tych problemów pracuje zespół ekspercki powołany w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego. W jego składzie są specjaliści od heraldyki, weksylologii i muzyki oraz przedstawiciele resortów. Pierwsze posiedzenie odbyło się w grudniu, a obecnie zespół spotyka się regularnie dwa razy w miesiącu. Rzecznik ministerstwa Piotr Jędrzejowski informuje, że prace nad zasadniczym tekstem projektu ustawy o symbolach państwowych mają potrwać do końca pierwszego półrocza 2026 r. Po tym terminie projekt zostanie przedstawiony opinii publicznej. Na początku maja resort ma opublikować protokoły z obrad, żeby zapewnić jawność i uniknąć kontrowersji.

Takie kontrowersje wywołał projekt z 2021 r., przygotowany za rządów PiS przez ministerstwo kierowane przez Piotra Glińskiego. Zakładał on zmianę kolejności zwrotek hymnu na zgodną z rękopisem Józefa Wybickiego, co oznaczało, że druga zwrotka zaczynałaby się od słów „Jak Czarniecki do Poznania”. Negatywnie oceniło to m.in. Polskie Towarzystwo Historyczne. Drugi spór dotyczył wprowadzenia dwóch rodzajów flag: państwowej z godłem i narodowej bez godła. Polskie Towarzystwo Weksylologiczne krytykowało ten pomysł jako nieuzasadnione wzorowanie się na rozwiązaniach niemieckich.

Obecne ministerstwo deklaruje, że nie powtórzy tych najbardziej spornych zapisów. Punktem wyjścia są jednak materiały opracowane za rządów PiS, w tym partytury hymnu przygotowane we współpracy z Narodowym Instytutem Fryderyka Chopina na chór, mały skład instrumentalny, orkiestrę symfoniczną i małą orkiestrę dętą. Te opracowania nie budziły większych kontrowersji i prawdopodobnie zostaną wykorzystane. Za warstwę graficzną odpowiada poznański artysta Aleksander Bąk, który był też członkiem poprzedniego zespołu. Jego projekt orła bazuje na rysunku Zygmunta Kamińskiego z 1927 r., jest pozbawiony cieniowania i ma złote całe nogi.

Ilustracja zmian w polskim herbie. Godłem Polski jest orzeł biały; w połączeniu z tarczą tworzy razem herb polskiego Państwa.     autor grafiki: Paweł Krupecki

Bąk na swoim blogu sugeruje kierunki dalszych prac. W ostatnich wpisach postuluje, by Kokarda Narodowa stała się osobnym symbolem narodowym, a nie tylko formą barw RP. Proponuje też wprowadzenie kategorii prawnej „znak naczelny” dla zespołu znaków państwa o randze godła. Zalicza do nich Godło Rzeczypospolitej Polskiej Orzeł Biały, Chorągiew Rzeczypospolitej Polskiej oraz Pieczęć Rzeczypospolitej Polskiej. W marcu napisał również, że w nowej ustawie powinien znaleźć się wzór Pieczęci RP. Ministerstwo zaznacza jednak, że to sugestie jednego z członków zespołu, a nie oficjalne przecieki. Na ostateczny kształt herbu i całego projektu trzeba jeszcze poczekać.

Jawność prac i publikacja protokołów mają pokazać, że ustawa jest efektem debaty specjalistów, a nie decyzją urzędników. Resort liczy, że pomoże to przeprowadzić projekt przez cały proces legislacyjny, łącznie z podpisem prezydenta. Dodatkowo zdaje sobie sprawę, że ustawa będzie przez lata analizowana przez heraldyków i omawiana w opracowaniach, dlatego chce jasno pokazać uzasadnienie dla poszczególnych zapisów.

Rzeczpospolita/pż