Wielki kryzys, wielkie zmiany. Co działo się w Polsce lat 30.?

Ostatnia aktualizacja: 06.11.2026 16:00
Jak wielki kryzys gospodarczy zmienił życie zwykłych ludzi w Polsce? Co kryje się za historiami bezrobotnych, robotników i rodzin zmagających się z biedą w latach trzydziestych XX wieku? I jak opowiadać o przeszłości, by przywracać głos tym, których doświadczenia często pozostawały na marginesie historii?
zdj. ilustracyjne
zdj. ilustracyjneFoto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

O tym o 9:10 porozmawiamy z Alicją Urbanik-Kopeć, autorką nowowydanej książki „Mój już osiem miesięcy nie robi. Wielki kryzys lat 30. w Polsce”. Autorka sięga do pamiętników bezrobotnych, prasy i danych statystycznych, by pokazać społeczne konsekwencje załamania gospodarczego zapoczątkowanego krachem na nowojorskiej giełdzie w 1929 roku. Opowiada o utracie pracy, głodowych zarobkach, bezdomności, przeludnionych mieszkaniach i walce o przetrwanie. Przygląda się także pomocy najuboższym, ochronie pracowników i początkom rozwiązań, które miały przeciwdziałać społecznym skutkom kryzysu. To opowieść o międzywojennej Polsce dalekiej od wyidealizowanego obrazu epoki dobrobytu. Książka będzie do zdobycia dla naszych słuchaczy!

 

Etno/Bydgoszcz. Wyjątkowa kolekcja Muzeum im. L. Wyczółkowskiego

Z kolei o 9:30 przeniesiemy się do Bydgoszczy, gdzie w Muzeum Okręgowym im. Leona Wyczółkowskiego prezentowana jest wystawa czasowa „Etno/Bydgoszcz. Kolekcja etnograficzna Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy”. Ekspozycja pozwala spojrzeć na muzealne zbiory etnograficzne jako świadectwo codziennego życia, dawnych obyczajów, umiejętności i tradycji. To spotkanie z materialnymi śladami kultury, które pomagają lepiej zrozumieć historię i tożsamość regionu oraz różnorodność polskiego dziedzictwa. O tym, co można odnaleźć w kolekcji, jakie historie opowiadają zgromadzone przedmioty i jak współczesna wystawa pozwala odczytywać je na nowo, porozmawiamy z jedną z kuratorek wystawy – Alicją Leks.

 

Wcześniej, o 8:10, posłuchamy muzycznej opowieści o pamięci, korzeniach i tożsamości. Przedstawimy najnowszy album Kari Sál „Łemkowskie echa”, który jest symbolicznym powrotem artystki do rodzinnych stron i muzycznych tradycji, wśród których dorastała. Łemkowskie pieśni i melodie spotykają się tu z jazzem, improwizacją i autorskimi kompozycjami. Tradycyjny biały śpiew łączy się z nowoczesnymi brzmieniami, tworząc osobistą opowieść o domu, pamięci i przynależności. To muzyczna podróż w Bieszczady, ale także próba odnalezienia własnych korzeni. Płyta będzie czekała na naszych słuchaczy!

 

O 8:35 powrócimy do wydarzeń z 2 listopada, kiedy w Sejmie odbyła się konferencja „Kultura ludowa, kultura miejska i niematerialne dziedzictwo kulturowe Polski. Czas na nową ustawę”. Spotkanie zgromadziło przedstawicieli świata kultury, nauki, administracji i środowisk twórczych. Jego głównym tematem była potrzeba stworzenia kompleksowych rozwiązań prawnych, które zapewnią skuteczną ochronę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Rozmawiano o przyszłości tradycji, zwyczajów, muzyki, rzemiosła i o tym, jak wspierać osoby, które przekazują je kolejnym pokoleniom. Konferencja stała się początkiem debaty nad nową ustawą, która ma uwzględniać zarówno kulturę ludową, jak i miejską. 

 

Z kolei o 8:45 w cyklu „Sen o Poranku” przyjrzymy się obrzędom i praktykom magicznym. Zastanowimy się, jak dawniej próbowano wpływać na bieg wydarzeń, zapewnić sobie pomyślność, zdrowie i bezpieczeństwo, a także chronić domowników przed nieszczęściami. Poznamy zwyczaje, wierzenia i rytuały, które przez pokolenia towarzyszyły codziennemu życiu i stanowiły ważną część ludowej wizji świata.

 

Plan audycji:

7.15 Kalendarium przedstawi Małgorzata Szymankiewicz

7.50 Historia Polskiego Folku w gawędzie Wojciecha Ossowskiego

8.00 Etnowieści przedstawi Monika Gigier

8.10 O najnowszej płycie Kari Sál pt. „Łemkowskie echa” porozmawia z artystką Mariana Kril

8.35 Relacja z konferencji w Sejmie „Kultura ludowa, kultura miejska i niematerialne dziedzictwo kulturowe Polski. Czas na nową ustawę” w materiale Patrycji Zisch

8.45 Prof. Violetta Wróblewska w cyklu „Sen o Poranku” opowie o obrzędach i praktykach magicznych

9.10 Książka „Mój już osiem miesięcy nie robi. Wielki kryzys lat 30. w Polsce” - rozmowa z autorką Alicją Urbanik-Kopeć

9.30 Wystawa czasowa „Etno/Bydgoszcz. Kolekcja etnograficzna Muzeum Okręgowego im. Leona Wyczółkowskiego w Bydgoszczy” - rozmowa z jedną z kuratorek wystawy - Alicją Leks

 

Ponadto w programie nasze stałe pozycje: Kalendarium, Wiersz ukraiński, Pięć minut nad Biblią


***

Tytuł audycji: folkowy Poranek Dwójki 

Prowadzi: Małgorzata Nieciecka-Mac

Data emisji: 7.11.2026

Godzina emisji: 7.00-10.00