Odzyskane brzmienia suki biłgorajskiej

Ostatnia aktualizacja: 10.12.2013 22:44
W kolejnym koncercie z cyklu "Muzyczna Scena Tradycji" w Studiu im. Władysława Szpilmana dźwięki suki biłgorajskiej zaprezentowali jej rekonstruktorzy Maria Pomianowska oraz Zbigniew i Krzysztof Butrynowie.
Zbigniew i Krzysztof Butrynowie
Zbigniew i Krzysztof ButrynowieFoto: Grzegorz Śledź/PR2



Suka biłgorajska to staropolski instrument smyczkowy, który nie przetrwał do naszych czasów (używany był jeszcze w XIX wieku). W latach 90. został zrekonstruowany na podstawie akwareli Wojciecha Gersona przez lutnika Zbigniewa Butryna z Janowa Lubelskiego oraz lutnika Andrzeja Kuczkowskiego z Warszawy. Odtworzenia sposobu gry na suce podjęło się niezależnie od siebie dwoje muzyków: Zbigniew Butryn oraz dr Maria Pomianowska z Warszawy.
W 2007 roku Zbigniew Butryn, wraz ze swoim synem Krzysztofem, założył Szkołę Suki Biłgorajskiej. Dr Maria Pomianowska podjęła się również próby odnalezienia instrumentów pokrewnych (suka mielecka, fidel płocka) i od 2010 r. prowadzi na Akademii Muzycznej w Krakowie na Wydziale Instrumentalnym klasę "Fidele kolanowe", gdzie naucza gry na suce biłgorajskiej oraz fideli płockiej.

Zapraszamy do wysłuchania (a także obejrzenia!) koncertu, w którym magiczne dźwięki suki biłgorajskiej prezentują zarówno uczniowie Marii Pomianowskiej: Bart Pałyga, Katarzyna Kamer, Aleksandra Kauf i Barbara Łypik - Sobaniec, jak i Zbigniew oraz Krzysztof Butrynowie.

Koncert był także okazją, by wręczyć po raz pierwszy nagrodę Programu Drugiego Polskiego Radia "Muzyka Źródeł" , której laureatami zostali w tym roku kurpiowska śpiewaczka Marianna Bączek z Bandyś i podlaski skrzypek Zdzisław Marczuk z Zakalinek.

***
SUKA BIŁGORAJSKA (www.pomianowska.art.pl)
Instrument zrekonstruowany na podstawie akwareli Wojciecha Gersona z 1895r.Pudło żłobione z jednego kawałka drewna czereśniowego. Ma kształt zbliżony do skrzypiec. Posiada 4 struny. Badanie terenowe prowadzone po II Wojnie Światowej pozwoliły sprecyzować, że na suce grano tzw. techniką paznokciową . Struny skraca się nie przez nacisk z góry, lecz przez boczny dotyk płytką paznokcia. Technikę paznokciową, jako charakterystyczną dla polskich instrumentalistów, opisał już w XVI w. niemiecki teoretyk Martin Agricola. Paznokciowa technika gry, stanowiąca o oryginalności suki wśród polskich chordofonów ludowych, okazała się przeszkodą nie do pokonania dla muzyków. Dlatego pierwsze zrekonstruowane egzemplarze trafiły do muzeów. Ożywienie zapomnianej tradycji stało się możliwe dopiero w chwili, gdy do muzycznej rekonstrukcji suki wykorzystane zostały bogate doświadczenia Marii Pomianowskiej w grze na pozaeuropejskich instrumentach smyczkowych takich jak sarangi czy morin-chur.

Suka
Suka biłgorajska wykonana przez Zbigniewa Butryna fot. Mateusz Borny


***

 

DR MARIA POMIANOWSKA

Doktor sztuk muzycznych, multiinstrumentalistka, wokalistka, kompozytorka i pedagog. Profesor Akademii Muzycznej w Krakowie oraz dyrektor międzynarodowego festiwalu Skrzyżowanie Kultur. Od 1984 r. prowadzi studia nad unikalnymi technikami gry na instrumentach muzycznych Azji i Europy podróżując do Indii, Chin, Korei, Japonii i na Bliski Wschód. Tworzy pierwszy w Polsce zespół muzyki indyjskiej Raga Sangit.W 1994 r. wspólnie z prof. Ewą Dahlig i lutnikiem Andrzejem Kuczkowskim realizuje z sukcesem rekonstrukcję dwóch zaginionych staropolskich instrumentów smyczkowych: SUKI BIŁGORAJSKIEJ i  FIDELI  PŁOCKIEJ. Rekonstruując technikę gry na tych instrumentach bazuje na swoich bogatych doświadczeniach w uprawianiu muzyki na fidelach azjatyckich , głównie indyjskim sarangi.W 1995 r.  zakłada Zespół Polski, koncentrujący się na prezentacji muzyki ludowej Mazowsza oraz jej związków z muzyką wielkich kompozytorów polskich w tym Fryderyka Chopina. Zespół koncertował na całym świecie. Podczas pięcioletniego pobytu w Japonii (1997-2002) artystka prezentowała w największych salach koncertowych polską muzykę ludową i klasyczną. Zrekonstruowane instrumenty oraz mazowieckie pieśni i melodie wielokrotnie prezentowane były na dworze cesarskim Japonii. Komponowała utwory i koncertowala ze światowej sławy wiolonczelistą  Yo Yo Ma . Jako pedagog wiele lat współpracowała m.in. z fundacją J&S Pro Bono,  Zamkiem Królewskim w Warszawie oraz festiwalem folkowym „Nowa Tradycja” jako wielokrotny juror konkursu festiwalowego. Artystka wydała 20  płyt, m.in. entuzjastycznie przyjęty przez krytykę album „Chopin na 5 kontynentach”.  Płyta  ta w 2010 roku  osiągnęła 5 pozycję na europejskiej liście światowej muzyki etnicznej i folkowej World Music Charts Europe organizowanej przez Europejską Unię Radiową  na 866 nominowanych wydawnictw z całego .
Od 2010 prowadzi w AM w Krakowie  na Wydziale Instrumentalnym autorską specjalność studiów „Fidele kolanowe”, gdzie naucza gry na suce biłgorajskiej oraz fideli płockiej. Jest to początek tworzenia pierwszego w Polsce wydziału muzyki ludowej i etnicznej na Akademii Muzycznej.  Od 2011 r. tworzy również unikatowe programy muzyczne wraz z muzykami arabskimi i pakistańskimi orgaznizując i tworząc międzykulturowe projekty muzyczne w Azjii i Afryce. W 2012 r. wydała w Pakistanie nagraną wraz z muzykami pakistańskimi płytę zatytułowaną ”Poland-Pakistan. Sound from two continents” oraz DVD nagrane z artystami arabskimi i wydane w Tunezji pt.”Rawabit-Więzy”.W roku 2012 wydała również pierwszą w historii Polski a drugą na świecie monograficzną płytę z muzyką Tekli Bądarzewskiej twórczyni mega hitu salonowego, sprzedanego w XIX w w milionie egzemplarzy na wszystkich kontynentach. Płyta „Zapomniany dźwięk” cieszy sie powodzeniem w Polsce i Japonii. Od 2013r. współpracuje z Włodzimierzem Kiniorskim, co zaowocowało wspólną płytą „Dwugłowy smok” wydaną w listopadzie.  W 2013r. stworzyła także zespół LutoSłowianie, który prezentuje związki muzyki Witolda Lutosławskiego z polską muzyką ludową. W grudniu wychodzi jej najnowsza płyta pt.”Witold Lutosławski. Tradycja, kompozycja, improwizacja”.
***
ZBIGNIEW BUTRYN (muzykaroztocza.pl)
Wytwórca instrumentów, basista, skrzypek i suczysta, popularyzator i pedagog, twórca Szkoły Suki Biłgorajskiej.
Usłyszawszy o suce od red. Mariana Domańskiego pierwszy, prototypowy egzemplarz tego instrumentu zbudował w 1993r. na podstawie obrazka na znaczku pocztowym. Jako jedyny podjął się zadania rekonstrukcji gry na suce biłgorajskiej z perspektywy właściwej niegdysiejszym użytkownikom tego instrumentu, czyli z perspektywy muzykantów wiejskich i wędrownych. Rekonstrukcję tę potraktował jako proces - dzieło swojego życia. Zbudował już wiele egzemplarzy instrumentu, nieustannie je poprawiając i udoskonalając. Jako lutnik-amator wykonał w sumie kilkadziesiąt instrumentów: suk, basów, bębnów, skrzypiec ludowych. Korzystając ze swoich kilkunastoletnich doświadczeń prowadzi Pracownię Instrumentów Ludowych w Janowie Lubelskim. Przez wiele lat grał w Kapeli Dudków ze Zdziłowic na basach.
KRZYSZTOF BUTRYN  (muzykaroztocza.pl)
Muzyk (suka biłgorajska, skrzypce, bębenek obręczowy, basy, kontrabas), animator kultury i badacz terenowy. Absolwent Instytutu Kulturoznawstwa UMCS. Wraz ze swoim ojcem Zbigniewem Butrynem prowadzi Szkołę Suki Biłgorajskiej, animuje wiele działań warsztatowych i koncertowych w Janowie Lub., Szklarni i Lublinie, m.in. Festiwal "Na rozstajnych drogach".
Jako muzyk grywał z folkowymi grupami Młodzi Janowiacy i Drewutnia. Obecnie jest członkiem Kapeli Braci Dziobaków z Woli Destymflandzkiej, która gra muzykę in crudo. Uczył się grać na skrzypcach od Bronisława Bidy. Pierwsze swoje kroki muzyczne zawdzięcza ojcu, który uczył go grać na suce biłgorajskiej i kontrabasie.

Kapela

Kapela Butrynów fot. Mateusz Borny
Zobacz więcej na temat: folk
Komentarze1
aby dodać komentarz
komuchalepan2013-12-23 21:30 Zgłoś
I to jest POLSKA właśnie. Nie rozgłośna acz rozśpiewna - właśnie.

Czytaj także

Pieśni romskie i słowackie na Muzycznej Scenie Tradycji!

Ostatnia aktualizacja: 08.10.2013 20:00
– Podhalanie bardziej się utożsamiają kulturowo ze Słowakami, z Węgrami niż z innymi częściami Polski. Siłą rzeczy tamtejsi muzycy chcąc się rozwijać sięgają nie po mazurki i krakowiaki, ale po muzykę z innych regionów Karpat – mówiła Agata Siemaszko.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Koncert pamięci Jana Gacy - zobacz wideo!

Ostatnia aktualizacja: 20.08.2014 12:00
- W czasie naszych spotkań Jan Gaca grał na skrzypcach i mówił: "No, ja się tyle nauczyłem. A wy?". Zaczynaliśmy grać, a on oceniał: "Skarbie, nie masz czasu ćwiczyć" - mówił w Dwójce Maciej Żurek podczas koncertu poświęconego pamięci radomskiego skrzypka.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kapela Bractwa Ubogich - zobacz wideo!

Ostatnia aktualizacja: 01.08.2014 08:27
W ramach cyklu "Muzyczna Scena Tradycji” odbył się koncert muzyków, którzy 20 lat temu tworzyli Kapelę Bractwa Ubogich. Zapraszamy do obejrzenia koncertu!
rozwiń zwiń