Posłuchaj audycji "O wszystkim z kulturą" >>>
O tym, jakie dziedzictwo pozostawiła po sobie Galicja, na antenie Dwójki dyskutowali dwaj związani z Krakowem znawcy historii i kultury regionu: prof. Andrzej Chwalba, historyk z Uniwersytetu Jagiellońskiego, oraz Robert Makłowicz, kucharz, podróżnik i autor książek, w tym m.in. publikacji "C.k. kuchnia", która poświęcona jest tradycjom kulinarnym na obszarze dawnych Austro-Wegier. W 110. rocznicę śmierci cesarza Franciszka Józefa goście wspólnie rozprawili się z galicyjską "mitologią".
Galicyjska bieda – jak było w rzeczywistości?
W rozmowie nieustannie powracał wątek szczególnie trudnych warunków ekonomicznych panujących na obszarze Galicji, których świadectwem są dzieła z epoki, takie jak "Nędza Galicji w cyfrach" (1888) autorstwa inżyniera i ekonomisty Stanisława Szczepanowskiego. Zdaniem gości, sytuacja w regionie nie była jednak gorsza niż w innych zaborach.
– To jest bardzo częsty argument ludzi, którzy nie są stąd, a zwłaszcza z dawnego zaboru rosyjskiego: «no tak, ale na wsi to była straszna nędza, bo przecież znamy dzieło Szczepanowskiego». Ale czy wieś w zaborze rosyjskim wyglądała lepiej? Nie, wyglądała gorzej, tylko o tym wtedy nie wolno było w zaborze rosyjskim pisać – zauważył Makłowicz.
Czytaj również:
Profesor Chwalba podkreślił natomiast, że opracowanie Szczepanowskiego było opowieścią opartą na faktach, ale obliczoną na uzyskanie konkretnego efektu. – Ona jest prawdziwa w pewnym stopniu, ale Szczepanowski też konfabulował. Dlaczego? Bo miał w tym cel. Chciał pobudzić sumienia polskich elit politycznych w Galicji, wywołać ruch intelektualny, spór i tak dalej. I to mu się udało. Polskie elity polityczne wreszcie zaczęły spoglądać na gospodarkę. I teraz, w 1914 roku, gdy porównam chłopa zaboru rosyjskiego i chłopa galicyjskiego, to ten drugi zdecydowanie jest lepiej intelektualnie rozwinięty. Częściej zna litery, potrafi nawet czytać i liczyć do stu, a w wypadku zaboru rosyjskiego to się rzadko zdarza – opowiadał badacz.
Wiedeń, ekspres do kawy i epoka rozwoju
Druga połowa XIX wieku, szczególnie od momentu uchwalenia tzw. Autonomii Galicyjskiej, okazała się dla Galicji czasem intensywnego rozwoju na polu architektonicznym, kulturowym i społecznym. To wtedy ogromną przemianę przeszedł m.in. Kraków.
– Musimy zdać sobie sprawę z tego, że swoją dzisiejszą formę Kraków zawdzięcza właśnie galicyjskości, erze autonomicznej i genialnym prezydentom tego miasta, do których dzisiaj wzdychamy często z tęsknotą, czyli do Dietla, Leo i Zyblikiewicza. Kraków do pierwszej połowy XIX wieku był historyczną dziurą. Po wielkim pożarze, który strawił to miasto, trzeba było go po pierwsze odbudować, ale też nadać mu nową formę. Te wspaniałe założenia architektoniczne i budowle pochodzą właśnie z tamtych czasów, zasypanie Starorzecza Wisły, kanalizacja, straż pożarna jako już nowocześnie działająca instytucja, pogotowie ratunkowe, szpitale – wyliczał Makłowicz.
Do Galicji napływały tez nowe prądy kulturowe, zwyczaje i domowe udogodnienia. Niektóre, jak mówił prof. Chwalba, przywieźli ze sobą powracający z Ameryki emigranci, inne zapożyczono ze stołecznego Wiednia.
– Rzeczywiście wzorowano się na Wiedniu. Szklanki, obrusy, filiżanki. Zaczyna się w ogóle czas kawiarni. Jak popatrzymy na ówczesne reklamy, to widzimy, że wszystko jest "wiedeńskie", aczkolwiek wiedeńskie najczęściej nie było, bo byłoby zbyt drogie. Meble wiedeńskie, posiłki i kulinaria wiedeńskie – które trwają zresztą w menu restauracji czy kawiarni do dzisiaj – opowiadał historyk w audycji "O wszystkim z kulturą".
– Jak popatrzymy na zabór rosyjski i zabór niemiecki, to wyraźnie widać, że Galicja jest czymś niezwykłym, niezwyczajnym i stąd ten mit. On się świetnie sprzedaje, ma swoją wartość promocyjną, ale wiadomo, że chwytu marketingowego restauratorów i tak dalej nie byłoby, gdyby nie tradycje, które są dzisiaj żywe i we Lwowie, i w Krakowie, i w innych miastach – dodał prof. Chwalba.
***
Tytuł audycji: O wszystkim z kulturą
Prowadzenie: Małgorzata Nieciecka-Mac
Goście: prof. Andrzej Chwalba (historyk), Robert Makłowicz (kucharz, autor książek)
Data emisji: 19.11.2026
Godz. emisji: 19.10
oprac. Kamila Snopek