Posłuchaj audycji "O wszystkim z kulturą" >>>
O tym, jakie dziedzictwo pozostawiła po sobie Galicja, na antenie Dwójki dyskutowali dwaj związani z Krakowem znawcy historii i kultury regionu: prof. Andrzej Chwalba, historyk z Uniwersytetu Jagiellońskiego, oraz Robert Makłowicz, kucharz, podróżnik i autor książek, w tym m.in. publikacji "C.k. kuchnia", która poświęcona jest tradycjom kulinarnym na obszarze dawnych Austro-Wegier. W 110. rocznicę śmierci cesarza Franciszka Józefa goście wspólnie rozprawili się z galicyjską "mitologią".
Galicyjska bieda – jak było w rzeczywistości?
W rozmowie nieustannie powracał wątek szczególnie trudnych warunków ekonomicznych panujących na obszarze Galicji, których świadectwem są dzieła z epoki, takie jak "Nędza Galicji w cyfrach" (1888) autorstwa inżyniera i ekonomisty Stanisława Szczepanowskiego. Zdaniem gości, sytuacja w regionie nie była jednak gorsza niż w innych zaborach.
– To jest bardzo częsty argument ludzi, którzy nie są stąd, a zwłaszcza z dawnego zaboru rosyjskiego: «no tak, ale na wsi to była straszna nędza, bo przecież znamy dzieło Szczepanowskiego». Ale czy wieś w zaborze rosyjskim wyglądała lepiej? Nie, wyglądała gorzej, tylko o tym wtedy nie wolno było w zaborze rosyjskim pisać – zauważył Makłowicz.
Czytaj również:
Profesor Chwalba podkreślił natomiast, że opracowanie Szczepanowskiego było opowieścią opartą na faktach, ale obliczoną na uzyskanie konkretnego efektu. – Ona jest prawdziwa w pewnym stopniu, ale Szczepanowski też konfabulował. Dlaczego? Bo miał w tym cel. Chciał pobudzić sumienia polskich elit politycznych w Galicji, wywołać ruch intelektualny, spór i tak dalej. I to mu się udało. Polskie elity polityczne wreszcie zaczęły spoglądać na gospodarkę. I teraz, w 1914 roku, gdy porównam chłopa zaboru rosyjskiego i chłopa galicyjskiego, to ten drugi zdecydowanie jest lepiej intelektualnie rozwinięty. Częściej zna litery, potrafi nawet czytać i liczyć do stu, a w wypadku zaboru rosyjskiego to się rzadko zdarza – opowiadał badacz.
Wiedeń, ekspres do kawy i epoka rozwoju
Druga połowa XIX wieku, szczególnie od momentu uchwalenia tzw. Autonomii Galicyjskiej, okazała się dla Galicji czasem intensywnego rozwoju na polu architektonicznym, kulturowym i społecznym. To wtedy ogromną przemianę przeszedł m.in. Kraków.
– Musimy zdać sobie sprawę z tego, że swoją dzisiejszą formę Kraków zawdzięcza właśnie galicyjskości, erze autonomicznej i genialnym prezydentom tego miasta, do których dzisiaj wzdychamy często z tęsknotą, czyli do Dietla, Leo i Zyblikiewicza. Kraków do pierwszej połowy XIX wieku był historyczną dziurą. Po wielkim pożarze, który strawił to miasto, trzeba było go odbudować, ale też nadać mu nową formę. Te wspaniałe założenia architektoniczne i budowle pochodzą właśnie z tamtych czasów, zasypanie Starorzecza Wisły, kanalizacja, straż pożarna jako już nowocześnie działająca instytucja, pogotowie ratunkowe, szpitale – wyliczał Makłowicz.
Do Galicji napływały tez nowe prądy kulturowe, zwyczaje i domowe udogodnienia. Niektóre, jak mówił prof. Chwalba, przywieźli ze sobą powracający z Ameryki emigranci, inne zapożyczono ze stołecznego Wiednia.
– Rzeczywiście wzorowano się na Wiedniu. Szklanki, obrusy, filiżanki. Zaczyna się w ogóle czas kawiarni. Jak popatrzymy na ówczesne reklamy, to widzimy, że wszystko jest "wiedeńskie", aczkolwiek wiedeńskie najczęściej nie było, bo byłoby zbyt drogie. Meble wiedeńskie, posiłki i kulinaria wiedeńskie – które trwają zresztą w menu restauracji czy kawiarni do dzisiaj – opowiadał historyk w audycji "O wszystkim z kulturą".
– Jak popatrzymy na zabór rosyjski i zabór niemiecki, to wyraźnie widać, że Galicja jest czymś niezwykłym, niezwyczajnym i stąd ten mit. On się świetnie sprzedaje, ma swoją wartość promocyjną, ale wiadomo, że chwytu marketingowego restauratorów i tak dalej nie byłoby, gdyby nie tradycje, które są dzisiaj żywe i we Lwowie, i w Krakowie, i w innych miastach – dodał prof. Chwalba.
***
Tytuł audycji: O wszystkim z kulturą
Prowadzenie: Małgorzata Nieciecka-Mac
Goście: prof. Andrzej Chwalba (historyk), Robert Makłowicz (kucharz, autor książek)
Data emisji: 19.11.2026
Godz. emisji: 19.10
oprac. Kamila Snopek