– Pan Czesław Centkiewicz, pracownik Państwowego Instytutu Meteorologicznego, pracował właśnie w Legionowie i to stąd wyruszyła pierwsza polska wyprawa polarna na Wyspę Niedźwiedzią w 1932 roku – przypominał w audycji Wawrzyniec Orliński, dyrektor Muzeum Historycznego w Legionowie.
Wyprawa wyruszyła pociągiem. Sprzęt i skrzynie z bagażem przygotowywano w budynkach PIM-u, zbijano je na miejscu, a następnie transportowano na pobliską stację kolejową. – Stamtąd koleją trafiły do Gdyni. Młody, niespełna trzydziestoletni inżynier został kierownikiem wyprawy, ponieważ wygrał konkurs ogłoszony przez Państwowy Instytut Meteorologiczny. Z wykształcenia elektryk, interesował się zjawiskami fizycznymi, zorzą polarną i trzaskami radiowymi – i to zadecydowało o jego wyborze – wyjaśnił.
Posłuchaj w audycji "Dwójka na miejscu" >>>
Pamiątki z młodości
Na wystawie w Legionowie można zobaczyć nie tylko ślady wyprawy z 1932 roku, ale także wcześniejsze dokumenty z życia Centkiewicza. – Jednym z najciekawszych jest dokument potwierdzający zwolnienie z wojska w 1921 roku, jako nieletniego uczestnika wojny polsko-bolszewickiej – zaznaczył dyrektor placówki.
– Są też jedne z pierwszych praw jazdy wydawanych w niepodległej Polsce. Centkiewicz był fanem motoryzacji i do końca życia należał do Automobilklubu. Zachowały się również pamiątki sportowe. Młody Czesław biegał na średnich dystansach, trenował razem z Januszem Kusocińskim i zdobył mistrzostwo Polski. Ta sprawność fizyczna okazała się bezcenna w późniejszej karierze polarnika – dodał.
Miłość w Alpach
Zanim jednak ruszył na Wyspę Niedźwiedzią, poznał Alinę. Spotkali się w Alpach, w schronisku górskim podczas narciarskiej wyprawy w okolicach Grenoble. On studiował elektrykę, ona prawo. W 1932 roku ich drogi na chwilę się rozeszły. Centkiewicz wyruszył na wyprawę, uzyskując zgodę przyszłej żony na ponadroczną rozłąkę. Pobrali się 5 listopada 1939 roku w Warszawie.
Okupacja i czasy Powstania Warszawskiego
Okres wojny spędzili w Warszawie, co sam Czesław Centkiewicz wspominał po latach. – Zaproszono mnie do Komitetu Energetycznego, do komitetu, który miał robić projekty elektryfikacji Polski po wojnie. Na naszych mapach już wówczas był cały Górny Śląsk, Dolny Śląsk i aż po Szczecin – mówił w archiwalnych nagraniach.
W jednym z dramatycznych momentów do mieszkania wtargnęli oficer SS i uzbrojeni żołnierze. Na stole leżała mapa przyszłej Polski. – Na moim biurku leży ta mapa. Na szczęście myśmy napis zrobili po niemiecku. Ten oficer tylko spojrzał i to mu wystarczyło – relacjonował.
Czasy okupacji. Wysiedlenia i obóz koncentracyjny
W czasie okupacji Centkiewicz oficjalnie był wykładowcą w Centralnej Szkole Pożarniczej na Żoliborzu. – Przeprowadzałem wykłady elektrotechniki, tylko że moimi słuchaczami byli przyszli oficerowie AK – mówił we wspomnieniach. Uczestniczył także w Powstaniu Warszawskim, co po wojnie miało swoje konsekwencje – został zmuszony do opuszczenia Warszawy i przeniósł się na Dolny Śląsk.
Alina trafiła do Ravensbrück, potem została wywieziona dalej na zachód. Ich powojenne spotkanie było dramatyczne. – To była chwila radości, której niepodobna zapomnieć, ani opisać – wspominała. Do Jeleniej Góry przyjechała pierwszym transportem, nie wiedząc jeszcze, gdzie i w jakich okolicznościach jest jej mąż.
Powrót do Legionowa
W 1950 roku Centkiewiczowie zamieszkali w Legionowie – na terenie Państwowego Instytutu Meteorologicznego. Alina angażowała się w życie społeczne miasta, przez pewien czas była radną miejską. Czesław poświęcił się pracy naukowej i pisarskiej. – Wiemy, że to mieszkanie stało się do pewnego stopnia oazą pracy twórczej. To tutaj powstawały książki, tutaj rodziły się różnego rodzaju pomysły na tę twórczość – podkreślał Wawrzyniec Orliński.
***
Gośćmi audycji byli również: Borił Wdowczyk z Fundacji Imienia Aliny i Czesława Centkiewiczów; prof. Monika Kusiak, która opowiedziała wyprawach Aliny i Czesława Centkiewiczów do Arktyki i Antarktydy; dr Anna Czernow z Centrum Myśli Janusza Korczaka.
***
Tytuł audycji: Dwójka na miejscu
Prowadzenie: Maria Czok oraz Katarzyna Hagmajer- Kwiatek
Data emisji: 21.02.2026
Godz. emisji: 15.00
zch
