Język Podhala

Ostatnia aktualizacja: 06.08.2012 12:06
Mówiliśmy już ogólnie o dialekcie małopolskim, teraz przyszedł czas na gwarę podhalańską, która ten dialekt współtworzy.
Audio
Tatry, widok na Morskie Oko. Fot. Tamerlandomena publicznaWikipedia
Tatry, widok na Morskie Oko. Fot. Tamerlan/domena publiczna/WikipediaFoto: Tamerlan/domena publiczna/Wikipedia

Gwara podhalańska zachowuje ogólne cechy małopolskie, czyli:

- mazurzenie (cysta zaba suka dzemu) UWAGA! Mazurzeniu podlega głoska zapisywana jako ż, ale nie jako rz, dlatego Podhalanie i inni mieszkańcy Małopolski mówią zawsze [rzeka], a nie: [zeka]. Wynika to z różnego pochodzenia identycznych dziś głosek, choć zapisywanych inaczej (ż, rz).

- fonetykę międzywyrazową udźwięczniającą ([wuz rusza], [brad ojca]),

- samogłoski pochylone (taka trawa [tako trowa], brzeg rzeki [brzyg rzyki], bieda [biyda])

Ponadto:
- przejście -ch w -k, np. na nogach > na nogak, dach > dak, groch > grok, zuchwały > zukwały (a na wschodzie - ch > f, pod wpływem gwar spiskich, np. groch > grof, na nogach > na nogaf)

- !!! zachowanie akcentu inicjalnego, np. zwycajnie, na pogwarke, łodgrzebana

- !!! archaizm podhalański, czyli wymowa typu: krz-iwy, c-isty, c-itać, z-ito, z-iwy, s-iba

- osłabienie ch, czyli wymowa niemal: jechali [je{ch}ali], chustka [{ch]ustka]

- uproszczenie grupy dł, np. przyszedł [prziseł], naszedł [naseł]

- przyrostek -ućki, np. bielućki, malućki, calućki

- charakterystyczne słownictwo, np. rodzime:

złubcoki - skrzypce
warcula - kołowrotek
wyzdajać - wymyślić
oraz zapożyczone (przede wszystkim terminy pasterskie):
ze słowackiego:  kierdel, kierpce
z węgierskiego: gazda, juhas
z rumuńskiego: bryndza, redyk
z języków ruskich: ozina (jeżyna)

Posłuchaj, jak Patryk Kuniszewicz i językoznawca Agata Chącia starają się mówić w gwarze podhalańskiej!

Zobacz więcej na temat: Podhale

Czytaj także

Mazurzenie na Mazowszu?

Ostatnia aktualizacja: 16.07.2012 12:14
Dialekt mazowiecki jest rozległy i wyjątkowo zróżnicowany. Opowiedziała o nim językoznawca Agata Hącia.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Językowa podróż na północ

Ostatnia aktualizacja: 23.07.2012 14:16
Gwary podlaskie i suwalskie formalnie należą do dialektu mazowieckiego, ale mają na tyle dużo odrębnych cech, że warto o nich powiedzieć w osobnej audycji.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Językowa podróż na południe

Ostatnia aktualizacja: 30.07.2012 09:00
Przenosimy się na południe Polski - na bardzo rozległy teren, gdzie rdzenni mieszkańcy posługują się dialektem małopolskim.
rozwiń zwiń