Historia

231 lat temu weszła w życie Konstytucja USA. Dokument kryje w sobie polskie tropy

Ostatnia aktualizacja: 04.03.2020 05:45
Pierwsza nowożytna konstytucja na świecie jest dopiero drugą wersją ustawy zasadniczej USA. Co ciekawe, Ojcowie Założyciele mogli zaczerpnąć pewne jej elementy z tekstu przygotowanego przez pewną polską grupę religijną.
Audio
  • Audycja Jerzego Sosnowskiego z cyklu "Klub Trójki" poświęcona historii Konstytucji USA. (PR, 4.07.2014)
  • Rozmowa Hanny Marii Gizy z prof. Bohdanem Szklarskim na temat Konstytucji USA. Fragment audycji z cyklu "Klub ludzi ciekawych wszystkiego". (PR, 3.05.2016)
Podpisanie Konstytucji Stanów Zjednoczonych - obraz Howarda Chandlera Christyego
Podpisanie Konstytucji Stanów Zjednoczonych - obraz Howarda Chandlera Christy'egoFoto: Wikimedia Commons/dp

231 lat temu, 4 marca 1789 roku, weszła w życie Konstytucja Stanów Zjednoczonych, pierwsza ustawa zasadnicza na świecie. To do niej odwołali się twórcy Konstytucji 3 Maja z 1791 roku, będącej pierwszym europejskim dokumentem tego rodzaju.

Pierwotny bubel

Amerykańska konstytucja została stworzona przez 55 delegatów trzynastu byłych kolonii brytyjskich, którym udało się w latach 1775-1783 wywalczyć niepodległość.

Dokument służy do dziś ponad 300 milionom ludzi w 50 stanach. Jej preambuła zaczyna się od znanych powszechnie słów: "We, the people" - "My, naród Stanów Zjednoczonych", które mają podkreślić, że suwerenem są obywatele.

- To jest de facto druga konstytucja amerykańska. Pierwsza była zupełnie nieudana. Nie było w niej prezydenta i władzy wykonawczej – twierdził amerykanista prof. Bohdan Szklarski w audycji Hanny Marii Gizy z cyklu "Klub ludzi ciekawych wszystkiego". 

Zdaniem gościa audycji Hanny Marii Gizy, system opracowany w pierwotnej wersji tekstu – "Artykułach konfederacji i wieczystej unii", które stanowiły podstawę rządów w byłych brytyjskich koloniach w latach 1781-1789, musiałby się rozpaść na trzynaście niezależnych państw. Unia Stanów Zjednoczonych krzepła zresztą jeszcze przez 76 lat, aż do zakończenia wojny secesyjnej, której przyczyną była wizja amerykańskiego państwa: czy miało ono obrać kształt ścisłej federacji, co proponowała Północ, czy luźnej konfederacji, co było wyobrażeniem stanów Południa. W końcu zwyciężyła wizja Północy.

Polski katechizm inspiracją amerykańskiej konstytucji

Siedem artykułów, składających się na tekst konstytucji, pozostaje w mocy do dziś. Ustawę jednak rozbudowano o 27 poprawek, z których 10 uchwalono w 1791 roku, krótko po wejściu konstytucji w życie. Są traktowane jako jej część i tworzą Kartę Praw, zawierającą katalog podstawowych praw oraz wolności obywatelskich.

- Słynna Pierwsza Poprawka, gwarantująca wolność religii, słowa i zgromadzeń, była inspirowana Katechizmem Rakowskim, przyjętym w 1603 roku przez polskich arian - mówił w Polskim Radiu politolog, profesor Wawrzyniec Konarski w audycji Jerzego Sosnowskiego z cyklu "Klub Trójki". – To, że Thomas Jefferson znał Katechizm Rakowski zostało potwierdzone. Zresztą UNESCO uważa ten dokument za jeden z najważniejszych elementów bazowych dla idei równych praw i idei tolerancji religijnej. Nie mam takich danych, ale zapewne te sprawy mogły się pojawiać w rozmowach lub korespondencji Jeffersona z Kościuszką.

Katechizm Rakowski, stanowiący inspirację Pierwszej Poprawki do Konstytucji USA, to wyznanie wiary braci polskich. Został przyjęty w 1603 roku. Głosił - jako jedno z pierwszych dzieł w historii Europy - zasadę racjonalizmu i tolerancji religijnej. Tekst Katechizmu był dziełem zbiorowym.

Ostatnią poprawkę do amerykańskiej konstytucji wprowadzono w 1992 roku. Zabrania ona członkom Kongresu podniesienia wysokości swoich wynagrodzeń w trakcie trwania kadencji, którą sprawują. Ustawa dzieli władze na ustawodawczą, wykonawczą i sądowniczą, a jej autorzy stworzyli system kontroli i równowagi między tymi władzami, by jedna z nich nie mogła zdominować pozostałych.

bm

Zobacz więcej na temat: HISTORIA USA Stany Zjednoczone
Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Święto Dziękczynienia jak polskie dożynki

Ostatnia aktualizacja: 28.11.2019 05:55
Szczególne znaczenie Dnia Dziękczynienia dla Ameryki polega także na tym, że to święto łączy ludzi ponad religiami. Jest równie ważne dla chrześcijan, jak i dla judaistów, buddystów oraz mahometan.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Wojna secesyjna – najkrwawsza wojna w historii USA

Ostatnia aktualizacja: 04.02.2018 06:10
- Wojna wybuchła, choć nikt jej nie chciał. Jedni woleli wojnę niż dalsze trwanie Unii, inni woleli raczej przyjąć wojnę niż pozwolić Unii zginąć – mówił prezydent Abraham Lincoln.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Deklaracja niepodległości – symbol wolności Amerykanów

Ostatnia aktualizacja: 04.07.2020 05:30
244 lata temu, 4 lipca 1776 uchwalono Deklarację niepodległości Stanów Zjednoczonych – akt prawny uzasadniający prawo Trzynastu Kolonii brytyjskich w Ameryce Północnej do wolności i niezależności od króla Wielkiej Brytanii, Jerzego III.
rozwiń zwiń