Choć badania naukowe jednoznacznie potwierdzają, że ryby są istotami czującymi – zdolnymi do odczuwania bólu, stresu i strachu – ich dobrostan wciąż pozostaje słabo chroniony. Unia Europejska uznała ryby za zwierzęta czujące już w 2009 roku, jednak do dziś brakuje jasnych i skutecznych przepisów regulujących warunki ich hodowli, transportu i sprzedaży.
Hodowla karpia w Europie – skala problemu
Karp zwyczajny jest jednym z najintensywniej hodowanych gatunków ryb na świecie. Globalna produkcja przekracza 4 miliony ton rocznie, co oznacza nawet ponad 8 miliardów osobników. Choć największa część tej produkcji przypada na Azję, karp odgrywa również istotną rolę w europejskiej akwakulturze.
W Unii Europejskiej karp zajmuje czwarte miejsce pod względem wielkości produkcji – około 64 tysięcy ton rocznie, czyli ponad 26 milionów ryb. Ponad połowa tej liczby pochodzi z Polski i Czech. W 2023 roku produkcja w Polsce wyniosła około 17,7 tysiąca ton, a w Czechach 15,9 tysiąca ton. Oznacza to odpowiednio ponad 8,8 miliona karpi hodowanych rocznie w Polsce oraz od 5,3 do 7,9 miliona w Czechach. Znaczącymi producentami pozostają również Węgry i Rumunia, co pokazuje, jak silnie tradycja hodowli karpia zakorzeniona jest w Europie Środkowej.
Śledztwa i realia hodowli
Najnowsze śledztwo organizacji Compassion in World Farming, przeprowadzone w 2024 roku na trzech czeskich fermach karpia, ujawniło poważne problemy dobrostanowe na każdym etapie produkcji. Udokumentowano brutalne metody odłowu, niewłaściwe sortowanie ryb, transport pozbawiony odpowiednich standardów oraz sprzedaż żywych karpi w warunkach powodujących skrajny stres i liczne urazy.
Z raportów organizacji wynika, że ryby hodowlane przez całe życie zmagają się m.in. z niedotlenieniem, złymi parametrami wody, długimi okresami głodzenia oraz jałowym środowiskiem. Takie praktyki stoją w sprzeczności nie tylko z aktualną wiedzą naukową, lecz także z oczekiwaniami społecznymi.
Polacy chcą zmian
Najnowsze badania opinii publicznej pokazują wyraźny zwrot w podejściu do sprzedaży żywych karpi. Z sondażu przeprowadzonego w listopadzie 2025 roku na zlecenie Compassion in World Farming Polska wynika, że 56,4 procent Polek i Polaków popiera zakaz sprzedaży żywych karpi, pod warunkiem zapewnienia możliwości zakupu ryby już przetworzonej – w formie tuszy, płatów lub dzwonków. Przeciwnych takiemu zakazowi jest 20,4 procent respondentów, natomiast ponad 23 procent nie ma w tej sprawie jednoznacznego zdania.
Co istotne, przetworzone produkty z karpia od lat są powszechnie dostępne w handlu detalicznym. Zdaniem autorów badania wskazuje to, że społeczna akceptacja odejścia od sprzedaży żywych ryb jest dziś znacznie większa niż jeszcze kilkanaście lat temu.
Brak przepisów i apel o regulacje
Mimo rosnącej świadomości społecznej realna ochrona karpi pozostaje ograniczona. Brak szczegółowych przepisów gatunkowych sprawia, że takie praktyki jak długotrwałe przetrzymywanie ryb poza wodą, transport w ciasnych pojemnikach, nieprawidłowe ogłuszanie czy sprzedaż żywych osobników konsumentom wciąż odbywają się bez skutecznego nadzoru.
Szacuje się, że w całej Unii Europejskiej hoduje się rocznie nawet miliard ryb, a w samej Polsce około 52 milionów. Compassion in World Farming apeluje więc do rządów Polski i Czech oraz do instytucji unijnych o pilne wprowadzenie przepisów gatunkowych, które realnie poprawią dobrostan ryb.
Organizacja podkreśla, że kluczowe jest nie tylko wprowadzenie zakazu sprzedaży żywych ryb konsumentom, lecz także ujednolicenie standardów dotyczących transportu, jakości wody, zagęszczenia hodowli oraz obowiązkowego, humanitarnego ogłuszania przed ubojem. Zdaniem ekspertów takie zmiany mogłyby ograniczyć cierpienie milionów zwierząt i dostosować europejską akwakulturę do aktualnej wiedzy naukowej oraz oczekiwań społeczeństwa.
Compassion in World Farming Polska/pż