Posłuchaj wspomnień w audycji "Poranek Dwójki" >>>
Lidia Grychtołówna urodziła się 18 lipca 1928 roku w Rybniku. Dzieciństwo spędziła na Śląsku. Naukę gry na fortepianie rozpoczęła w wieku sześciu lat. Jej pierwszą nauczycielką była Wanda Chmielowska. W latach 1941–1944 kształciła się prywatnie u Karola Szafranka, a po wojnie podjęła studia w Państwowej Wyższej Szkole Muzycznej w Katowicach, ponownie pod kierunkiem Chmielowskiej. Ukończyła je w 1951 roku z najwyższym wyróżnieniem.
Naukę kontynuowała u Zbigniewa Drzewieckiego, w latach 1957–1959 uczestniczyła również w kursach prowadzonych przez Artura Benedettiego Michelangelego. W 1955 roku zdobyła VII miejsce na V Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Fryderyka Chopina w Warszawie. Rok później otrzymała III nagrodę na Międzynarodowym Konkursie Pianistycznym im. Roberta Schumanna w Berlinie. W kolejnych latach wyróżniono ją także na konkursach w Bolzano i Rio de Janeiro.
Całe życie przy fortepianie
Koncertowała w wielu krajach Europy, w Stanach Zjednoczonych, Ameryce Południowej, Australii, Meksyku, na Kubie, w Japonii, Chinach i Tajlandii. Występowała na festiwalach muzycznych w Bergen, Atenach, Taorminie, Warszawie, Adelajdzie, Perth, Berlinie i Dubrowniku. Jej repertuar był szeroki – obejmował muzykę Bacha, Mozarta, Beethovena, Chopina i Schumanna, a także dzieła twórców XX wieku.
Utrwaliła wiele interpretacji w nagraniach płytowych, radiowych i telewizyjnych. W jednym z ostatnich wywiadów dla Polskiego Radia powiedziała: - Nie powiem, że cały czas się pławię w szczęściu, bo tak nie było i nie jest. Ale osiągnęłam to, czego pragnęłam. Przede wszystkim w tym wieku mało kto naprawdę gra, a ja jeszcze mogę to robić. Jestem za to wdzięczna moim rękom. Muszę grać i już!
Czytaj też:
Lidia Grychtołówna - jurorka i pedagog
Szczególne miejsce w jej działalności zajmowała muzyka Chopina. Artystka wielokrotnie zasiadała w jury Międzynarodowego Konkursu Pianistycznego im. Fryderyka Chopina, uczestnicząc w ocenie kolejnych pokoleń pianistów. - Bycie jurorem na konkursie to ogromnie odpowiedzialna sprawa. Podchodzę do tego zadania bardzo poważnie i słucham uważnie, bo łatwo kogoś skrzywdzić - mówiła artystka w jednym z wywiadów nagranych dla Polskiego Radia.
Ważną częścią jej życia była również praca pedagogiczna. W latach 1986–2007 prowadziła działalność dydaktyczną na Uniwersytecie Johannesa Gutenberga w Moguncji. Była żoną muzykologa Janusza Ekierta.
- W filmie "Maestra" jest scena lekcji mistrzowskiej, która odbyła się podczas festiwalu w Dusznikach. Widzimy na niej młodych pianistów. To był wzruszający moment. Zdałam sobie wtedy sprawę, jak ważną postacią jest dla tych młodych ludzi, z jak ogromnym szacunkiem do niej podchodzą i jak bardzo pragną wysłuchać jej uwag. Lekcje trwały dwa dni. Profesor miała wtedy również problemy zdrowotne, naprawdę nie była w formie. Cała ekipa filmowa nie mogła uwierzyć, że po ciężkiej, nieprzespanej nocy i mimo lekkiego przeziębienia wyszła na scenę, by pracować z uczniami, i dała z siebie absolutnie wszystko - opowiadała Magda Nabiałczyk, reżyserka dokumentu o pianistce.
Mistrzyni, którą podziwiają kolejne pokolenia
Występowała w blisko 200 salach koncertowych na całym świecie. Jej artystyczna droga prowadziła przez najważniejsze sceny wielu krajów i kontynentów. Czuła się ambasadorką polskiej muzyki i kultury.
- Poznałam już Maestrę, kiedy nie podróżowała aż tak często w odległe miejsca. Ale jej pozycję mogliśmy doskonale zaobserwować podczas ostatniego Konkursu Chopinowskiego, na którym pojawiła się jako honorowa członkini jury. Wszystkie te osoby, zwłaszcza młodzi ludzie z Azji, podchodziły do niej, witały ją z honorami, chciały zrobić sobie z nią zdjęcie czy zdobyć autograf. To był kolejny niesamowity moment, w którym mogliśmy zobaczyć, jak wielką postacią jest również na arenie międzynarodowej - podkreśliła reżyserka.
Lidia Grychtołówna i spotkania z publicznością
Jeden z ostatnich dużych recitali zagrała w Katowicach. Było to dla niej szczególnie wzruszające, ponieważ stanowiło symboliczną klamrę jej artystycznej drogi – to właśnie w Filharmonii Śląskiej w Katowicach odbył się jej egzamin dyplomowy.
- Ten recital odbył się w bardzo trudnych okolicznościach – po ciężkiej chorobie, ale też po złamaniu ręki. Szanse na to, że Maestra w ogóle zdoła jeszcze wejść na scenę i zagrać, były naprawdę niewielkie. Ale tak bardzo zależało jej na tym, żeby właśnie tam się pożegnać, żeby jednak wykonać ten koncert, wielokrotnie przekładany - podkreśliła rozmówczyni Dwójki.
- To było niezwykłe wydarzenie – zarówno jeśli chodzi o reakcję publiczności i bisy, jak i o to, na jakie wyżyny wzniosła się Maestra, by móc jeszcze raz zagrać. Myślę, że to spotkanie z publicznością i sam recital dały jej bardzo dużo, być może nawet przedłużyły jej życie - opowiadała Magda Nabiałczyk.
***
Lidię Grychtołównę będziemy wspominać również na antenach Polskiego Radia. W Dwójce zapraszamy na piątkową audycję "A jak Archiwum", która rozpocznie się o godz. 14.00. Z kolei w Polskim Radiu Chopin sylwetkę pianistki przypomnimy w czwartek (19.11) o godz. 11.00 w audycji "Polacy w Konkursach Chopinowskich", a w piątek o godz. 8.00 – w programie "Laureaci nagród specjalnych Konkursów Chopinowskich".
***
Tytuł audycji: Poranek Dwójki
Prowadzenie: Małgorzata Nieciecka-Mac
Gość: Magda Nabiałczyk (reżyserka filmu "Maestra" o życiu Lidii Grychtołówny)
Data emisji: 19.11.2026
Godz. emisji: 8.35
O. Łapeta/A. Myśliwiec