Dlaczego miasta nie znikają? Naukowcy w Warszawie o historii i rozwoju miast

Ostatnia aktualizacja: 13.04.2026 11:08
Miasto – choć zmienia się pod wpływem wojen, epidemii i przemian demograficznych – potrafi trwać przez stulecia. Czym właściwie jest i co decyduje o jego ciągłości? Nad tymi pytaniami zastanawiają się uczestnicy ogólnopolskiej konferencji naukowej "Czym jest miasto? Istota i trwanie", organizowanej przez Muzeum Warszawy oraz Instytut Historii im. Tadeusza Manteuffla Polskiej Akademii Nauk.
Naukowcy podczas konferencji Czym jest miasto? Istota i trwanie rozmawiają o historii i rozwoju miast. N.z. część starego miasta w Warszawie
Naukowcy podczas konferencji "Czym jest miasto? Istota i trwanie" rozmawiają o historii i rozwoju miast. N.z. część starego miasta w WarszawieFoto: Mateusz Grochocki/East News

Posłuchaj audycji "Poranek Dwójki" >>>

Zdefiniowanie, czym jest miasto, od lat wymyka się jednoznacznym definicjom. "Miasto jako skupisko ludzi zajmujących się nie tylko handlem, rzemiosłem i działalnością rolniczą, definiowano głównie poprzez jego wielkość, gęstość zaludnienia czy spełniane funkcje. Istotną cechą większych organizmów miejskich jest jednak także ich trwanie" – podkreślają organizatorzy konferencji pt. "Czym jest miasto? Istota i trwanie".

Czym jest miasto? Konferencja o istocie i trwaniu tkanki miejskiej

- W 2023 roku po raz pierwszy zadaliśmy pytanie, skąd bierze się miasto. Podczas trzydniowej konferencji rozmawialiśmy o procesach miastotwórczych od XIV do XXI wieku – o ich różnorodności, podobieństwach i kontekstach. Interesowała nas wówczas przede wszystkim sprawczość tych procesów. W tym roku stawiamy inne pytanie: czym jest miasto w kontekście jego istoty i trwania - wyjaśnił Krzysztof Zwierz, koordynator wydarzenia.

Czytaj też:

Odradzanie się miast w Europie Środkowo-Wschodniej

Od swoich początków miasta były zarazem przestrzenią rozwoju i źródłem zagrożeń. Rodziły się w nich innowacje i kultura, ale też wybuchały epidemie, przyciągały obce armie i doświadczały niszczącej siły żywiołów. A jednak, jeśli spełniały ważne funkcje społeczne i gospodarcze, potrafiły przetrwać nawet najcięższe kryzysy.

- Aspekt trwania, przetrwania, w takim mieście, jakim jest Warszawa, jest kluczowy. Od początku XIV wieku doświadczano w nim różnych tragedii i zniszczeń, ale to miasto zawsze stawało na nogi, a mieszkańcy potrafili odbudować je jeszcze piękniejsze. Podczas konferencji będziemy rozmawiać o różnych kataklizmach, na które była narażona nie tylko Warszawa, bo otworzyliśmy się na namysł nad istotą miast w kręgu Europy Środkowo-Wschodniej. Porozmawiamy o kataklizmach, ale też o tym, jak miasta odradzały się - podkreślił gość "Poranka Dwójki".

Podczas konferencji i towarzyszących jej wykładów badacze będą przyglądać się czynnikom, które decydowały o trwałości miast. Interesować ich będzie zarówno to, dlaczego niektóre ośrodki nie wymierały, jak i co sprzyjało ich rozwojowi oraz utrwalaniu pamięci o nich w czasie.

Jak zmieniały się miasta? Od średniowiecza po współczesność

Podczas konferencji i towarzyszących jej wykładów badacze będą przyglądać się czynnikom, które decydowały o trwałości miast. Interesować ich będzie zarówno to, dlaczego niektóre ośrodki nie wymierały, jak i co sprzyjało ich rozwojowi oraz utrwalaniu pamięci o nich w czasie.

- Na warsztat bierzemy przede wszystkim kwestię trwania i trwałości miast, dlatego pierwszy dzień konferencji poświęcony będzie właśnie temu zagadnieniu. Pierwszy blok tematyczny dotyczy miasta w średniowieczu oraz tego, jak na podstawie badań archeologicznych możemy je dziś rekonstruować. Kolejne referaty skupią się m.in. na rozwoju Pragi na prawym brzegu Wisły, a także na wielu innych aspektach miejskiej trwałości. W programie znalazły się również takie tematy, jak model zmiany rzeźby terenu czy wzrost Warszawy od XIX wieku - mówił Krzysztof Zwierz.

Konferencja "Czym jest miasto? Istota i trwanie" odbędzie się w dniach 13-15 kwietnia br. w Muzeum Warszawy oraz Instytucie Historii im. T. Manteuffla PAN. Wstęp na wydarzenia jest bezpłatny.

***

Tytuł audycji: Poranek Dwójki

Prowadzenie: Katarzyna Sanocka

Gość: Krzysztof Zwierz (koordynator konferencji "Czym jest miasto?", historyk, kustosz, pracownik działu badań nad Warszawą i kurator Gabinetu Syren Warszawskich w Muzeum Warszawy)

Data emisji: 13.04.2026

Godz. emisji: 8.30

am/pg

Czytaj także

Taniec między okładkami. Czy z książki można nauczyć się ruchu?

Ostatnia aktualizacja: 04.03.2026 13:50
Czy tańca można nauczyć się z książek? Jaką wiedzę o różnych rodzajach i technikach tańca artystycznego i nie tylko można zawrzeć na kartach wydawnictw popularyzatorskich dla dzieci i młodzieży? Które są warte polecenia? Jakie w przeszłości uczyły i bawiły najmłodszych polskich czytelników?
rozwiń zwiń
Czytaj także

Animatorzy przestrzeni. Warszawska pracownia architektoniczna xystudio

Ostatnia aktualizacja: 09.04.2026 15:00
Bohaterem audycji było xystudio. To warszawska pracownia architektoniczna, którą prowadzą wspólnie Dorota Sibińska, Filip Domaszczyński i Marta Nowosielska. Architekci, znani są przede wszystkim z realizacji dla dzieci, ale też wielokrotnie nagradzanego domu dla bezdomnych w Jankowicach. 
rozwiń zwiń