Wysłuchaj rozmowy w audycji "Wybieram Dwójkę"<<<
O idei festiwalu rozmawialiśmy z jego pomysłodawczynią, Magdaleną Ulejczyk, dyrektorka Mazowieckiego Instytutu Kultury, i Elżbieta Szymańska, kuratorka literacka wydarzenia.
Czytaj także:
Jolanta Brach-Czajna i jej filozofia bohaterką festiwalu PERSONA
Dyrektorka Mazowieckiego Instytutu Kultury zaznaczyła, że organizatorzy tej edycji podeszli do swych zadań ambitnie, ponieważ Jolanta Brach-Czaina to filozofka, a nawet dla odbiorców szeroko rozumianej kultury nie zawsze jest to nazwisko powszechnie znane.
- Dlatego mamy taką podwójną misję: z jednej strony propagowanie jej dzieł i myśli, a z drugiej - stworzenie programu, który pozwoli tę myśl przełożyć na współczesne doświadczenia. Przy układaniu programu miałyśmy ogromną przyjemność, bo było to naprawdę ciekawe wyzwanie - zaznaczyła w rozmowie z Moniką Zając.
"Szczeliny istnienia" i filozofia codzienności
Elżbieta Szymańska zaznaczyła, że motywy przewodnie wydarzenia to pochwała codzienności i krzątactwa. Nieprzypadkowo pojawia się określenie "filozofka codzienności", bo właśnie te kategorie były kluczowe dla filozofii Brach-Czainy. Wyznaczyły zupełnie nowy tor myślenia o filozofii.
- Nieprzypadkowo "Szczeliny istnienia", książka wydana w 1992 roku, dziś wznowiona przez wydawnictwo Dowody są uznawane za jedną z najważniejszych polskich książek filozoficznych. To bardzo głębokie, metafizyczne spojrzenie na codzienność. Brach-Czajna pokazywała, że nasza egzystencja składa się z prostych czynności, często wykonywanych przez kobiety: niedostrzeganych, niedocenianych, uznawanych za nieważne. A przecież to one decydują o jakości życia, mają wpływ nie tylko na nasze losy, ale też na życie naszych bliskich i całego świata - zaznaczyła.
- Właśnie to spojrzenie: kobiece, filozoficzne, uważne, wprowadziło codzienność do obszaru poważnego myślenia filozoficznego. Krzątactwo stało się kategorią egzystencjalną i filozoficzną. I to jest w tym wszystkim najpiękniejsze - dodała.
Festiwal PERSONA i pytanie o kobiety wymazane z historii
Magdalena Ulejczyk zaznaczyła, że wydarzenie wpisuje się też w pewien współczesny nurt myślenia o codzienności i przywracania jej należnego miejsca w historii. Niedawno Anna Kowalczyk wydała drugą część "Brakującej połowy dziejów", gdzie również bardzo szeroko sięga do myśli Brach-Czajny i opowiada o kobietach, o których jej zdaniem warto pamiętać, a których nie poznaje się w szkole ani w systemowej edukacji.
- Podczas festiwalu również zadajemy pytanie: co jest warte zapisania? Kto decyduje o tym, że jakaś osoba zasługuje na pamięć? To przecież my nadajemy ważność postaciom i wydarzeniom. Dlatego filozofia Jolanty Brach-Czajny jest dla nas tak ważna. W poprzednich edycjach festiwalu pojawiały się wielkie nazwiska z historii sztuki, których nie trzeba było przedstawiać. Tym razem chcemy mówić także o kobietach, których nazwisk często nie znamy, które pozostały jedynie w pamięci najbliższych, a jednak współtworzyły historię swoich społeczności. I dlaczego miałyby być mniej ważne niż królowe, o których uczymy się w szkole? - pytała retorycznie.
"Niewidzialne krzątactwo" na festiwalu PERSONA 2026
Jedno ze spotkań zatytułowane jest "Niewidzialne krzątactwo. O sprawczyniach zdarzeń potocznych i o tym, jak ich nie unieważniać". - Brach-Czajna pisała o rzeczach niezwykle ważnych również dla współczesnych kobiet. Była pod wieloma względami prekursorką. Już w latach osiemdziesiątych i dziewięćdziesiątych była związana z pierwszymi ruchami feministycznymi. Sama deklarowała się jako feministka, ale rozumiała feminizm przede wszystkim jako wolność wyboru i prawo kobiety do indywidualnego rozwoju - powiedziała w Dwójce Elżbieta Szymańska.
Pisząc o wiśni, ścierce czy codziennych pracach domowych, poruszała temat niewidzialnej pracy kobiet, czegoś, co przez lata było całkowicie niedoceniane, a dziś staje się ważnym elementem społecznej debaty. Pisała o parzeniu herbaty jako akcie egzystencjalnym, o macierzyństwie, o pracy opiekuńczej. To również opowieść o bibliotekarkach, nauczycielkach, opiekunkach. kobietach, których pracy często nie zauważamy. Brach-Czajna odkrywała zupełnie nową perspektywę patrzenia na rzeczywistość - dodała.
***
Tytuł audycji: Wybieram Dwójkę
Prowadzenie: Monika Zając
Gość: Magdalena Ulejczyk (dyrektorka Mazowieckiego Instytutu Kultury), Elżbieta Szymańska (kuratorka literacka wydarzenia)
Data emisji: 14.05.2026
Godz. emisji: 16.30
oł
