Chłopka od artysty. Kim (jeszcze) była Teodora Wyspiańska?

Ostatnia aktualizacja: 20.11.2026 18:00
Teodora Teofila Pytko. Niepiśmienna chłopka spod Tarnowa. Pewnego dnia trafiła do serca i na płótna „najjaśniejszej gwiazdy Młodej Polski” – Stanisława Wyspiańskiego. Para, zdawać by się mogło, nieprzystająca, a jednak połączyła ich wieloletnia miłość. Kim była Teodora? Do tej pory znaliśmy ją głównie z rysunków Wyspiańskiego i salonowych plotek. Dziś głos oddaje jej pisarka Anna Piątkowska.
Stanisław Wyspiański, Autoportret z żoną
Stanisław Wyspiański, "Autoportret z żoną"Foto: Muzeum Narodowe w Krakowie
Do dziś nie ma pewności, jak na siebie trafili. Krążą plotki, że Wyspiański zobaczył ją, gdy pracowała jako pomoc murarska w kościele franciszkańskim w Krakowie. Kto inny powie, że młoda, zmęczona pracą Teodora już miała rzucić się z mostu, gdy uratował ją mężczyzna imieniem Stanisław... Wczytując się w listy rodzinne możemy dojść do wniosku, że wersja najbardziej prawdopodobna jest też najbardziej prozaiczna - Teodora służyła u ciotki Wyspiańskiego Joanny Stankiewicz. Cioteczna siostra artysty, Maria Waśkowska, pisała do jednego ze znajomych: „jak wielkim ciosem było dla całej naszej rodziny, a głównie dla ciotki Stankiewiczowej, małżeństwo Stasia z jej dawną posługaczką!!”.

Teodora Wyspiańska. Chłopka. Kucharka. Służąca. Żona Stanisława Wyspiańskiego. Czy dziś – w dobie zwrotu ludowego – możemy upodmiotowić tę kobietę? Nad tym zastanowimy się w folkowym Poranku Dwójki z autorką biografii Teodory…

„Teodora Wyspiańska” to pierwsza pełna biografia chłopki z podkrakowskiej wsi Konary, która została żoną Stanisława Wyspiańskiego i matką jego dzieci. Kobieta przez lata postrzegana niemal wyłącznie przez pryzmat plotek, wiejskiego pochodzenia oraz niechęci krakowskiego środowiska artystycznego stała się bohaterką książki Anny Piątkowskiej. Autorka odwiedzi nasze porankowe studio o 9.30.

Stanisław Wyspiański, „Portret żony w serdaku" Stanisław Wyspiański, „Portret żony w serdaku"

Nieco wcześniej (o 9.10) gościć będziemy Beatę Frankowską, która przybliży swój spektakl „Malka Perla z Piaseczna” prezentowany podczas trwającego w Warszawie Międzynarodowego Festiwalu Sztuki Opowiadania.

W audycji znajdzie usłyszymy także kolejną opowieść Violetty Wróblewskiej w cyklu „Sen o poranku”. Przyjrzymy się motywowi snu w pieśniach ludowych.

Mariana Kril zda relację z odbywającej się w Przemyślu konferencji „Polacy na Ukrainie. Wspólnota pamięci – wspólnota tożsamości”.

Magdalena Zbylut-Wiśniewska zabierze Państwa także do Piwnicznej-Zdroju, gdzie właśnie realizowany jest projekt „Tam, gdzie dymił limierz – wypał węgla u Cornyf Góroli”, ukazującego tradycję wypału węgla drzewnego u Czarnych Górali.

Nie zabraknie także stałych punktów folkowego Poranka Dwójki: Etnowieści, Historii Polskiego Folku wg Wojciecha Ossowskiego oraz Kalendarium.

 

Plan audycji:

7.15 Kalendarium przygotowane przez Małgorzatę Szymankiewicz

7.50 Historia Polskiego Folku

8.00 Etnowieści przygotowane przez Aldonę Łaniewską-Wołłk

8.15 Projekt „Tam, gdzie dymił limierz – wypał węgla u Cornyf Góroli” realizowany w Piwnicznej-Zdroju

8.35 Relacja z konferencji ‘Polacy na Ukrainie. Wspólnota pamięci - wspólnota tożsamości”

8:45 Cykl „Sen o Poranku”: Sny w pieśniach ludowych

9.10 Gościni Poranka: Beata Frankowska o spektaklu „Malka Perla z Piaseczna” – Międzynarodowy Festiwal Sztuki Opowiadania

9.30 Gościni: Anna Piotrowska o swojej książce „Teodora Wyspiańska”

 

Dla Słuchaczy m.in.:

Folkowa Płyta Poranka – „Covalence” Paweł Płoskoń i Płyta Tygodnia

 

***

Tytuł audycji: folkowy Poranek Dwójki 

Prowadzi: Małgorzata Nieciecka-Mac

Data emisji: 21.11.2026

Godzina emisji: 7.00-10.00