Język łemkowski to jeden z najważniejszych znaków tożsamości tej wspólnoty. Zapisywany jest cyrylicą, zachowuje własny system cech, odróżniających go od mowy sąsiadów. W jego brzmieniu zauważymy m.in. stały akcent, z kolei w leksyce można odnaleźć ślady wielowiekowych kontaktów z językiem polskim, ukraińskim i słowackim. Zawarta jest w nim historia pogranicza i codziennego życia współistniejących tam kultur.
>>> Posłuchaj rozmowy z filolożką, Łemkinią Martą Watral
17 lipca 2026 roku język łemkowski (jako nośnik dziedzictwa kulturowego Łemków) został oficjalnie wpisany na Krajową listę niematerialnego dziedzictwa kulturowego. Obecnie znajdują się na niej 133 wpisy.
Zobacz także:
Język po przejściach. Jak odradza się literatura łemkowska
„W rodzinie zawsze mówiło się o «naszych świętach», «naszym języku», «naszej wsi». Nie nazywało się tego: «ukraińskie», «łemkowskie». Stosowało się pojęcie «nasze»”. Świat Łemków z mikroperspektywy w cyklu Mariany Kril „Mikrozbliżeia”
Pierwsza w historii tak szeroka prezentacja dorobku artystycznego karpackiej społeczności – wystawa „Formy obecności. Sztuka Łemków/Rusinów Karpackich” w Państwowym Muzeum Etnograficznym
Para Łemków, 1935 rok. U kobiety - widoczna krywulka.
„Przekazywany w rodzinach poprzez rozmowy, pieśni, modlitwy i opowieści, zachowuje wiedzę o tradycjach, historii oraz życiu wspólnoty. Mimo przerwania ciągłości przekazu po II wojnie światowej, dziś jest obecny w edukacji, kulturze, mediach i działalności artystycznej. Ochrona języka oznacza jednocześnie zachowanie bogatego dziedzictwa kulturowego Łemków”, wskazuje resort kultury. Co decyzja ministry Kultury i Dziedzictwa Narodowego oznacza dla samych Łemków?
Zobacz także:
Łemkowie - wielobarwna wschodniosłowiańska grupa etniczna
Nasze Niematerialne – poznaj niematerialne dziedzictwo Polski w cyklu Aleksandry Stec
Ponadto:
Aldona Łaniewska-Wołłk zagląda na Jarmark w Iłży, miejscowości na Kielecczyźnie słynącej z poezji Leśmiana i ceramiki ludowej. O regionalnym garncarstwie, którego tradycje sięgają XIV wieku, opowiada Beata Bujakowska, dyrektorka Muzeum Regionalnego. O promocji i podtrzymaniu iłżeckich rękodzielników (nie tylko garncarzy, ale i lalkarzy oraz hafciarzy) mówi Rafał Zapłata prof. UKSW i prezes Towarzystwa Ochrony i Promocji Zawodów Ginących w Iłży. Wiesław Rokita, garncarz z Rędocina, wyjaśnia, czym charakteryzuje się regionalna ceramika. WIĘCEJ o ceramice ludowej Kielecczyzny w folkowym Poranku Dwójki
POSŁUCHAJ
Sokołowsko - niewielka miejscowość sanatoryjna ukryta w Górach Suchych (Sudety) - po raz 12. staje się stolicą muzyki eksperymentalnej, sztuk performatywnych i kulturze dźwięku. Wszystko dzięki festiwalowi Sanatorium Dźwięku. W tym roku jego hasło to „Sekretny element zapłonu”. Przez kilka sierpniowych dni dolnośląskie uzdrowisko zamienia się w scenę dźwiękowych poszukiwań pod patronatem radiowej Dwójki. Wczoraj festiwalowicze przenieśli się do parku za Sanatorium Grunwald. Dzięki systemowi nagłośnienia od Biura Dźwięku Katowice, leżąc na mchu, można było słuchać muzyki z magnetofonów taśmowych i wziąć udział w interaktywnej grze, która pozwalała na żywo współtworzyć dźwięki. Relację z festiwalu zdaje Hanna Szczęśniak. ZOBACZ WIĘCEJ
POSŁUCHAJ
Na Roztoczu Wschodnim przez wieki spotykały się polskie, ukraińskie, żydowskie i niemieckie tradycje. Dziś jednak ta wielokulturowość jest przede wszystkim wspomnieniem. Robert Gmiterek, pisarz i poeta, który od zawsze mieszka na Roztoczu Wschodnim, uważa, że opowieść o pograniczu jako tyglu kultur stała się w dużej mierze wydmuszką. Ślady tej dawnej różnorodności można jeszcze odnaleźć w architekturze cerkiewnej, na ocalałych cmentarzach i w pojedynczych synagogach. A pytanie o tożsamość pozostaje aktualne... Magdalena Zbylut-Wiśniewska rozmawia z Robertem Gmiterkiem o tym, co znaczy być człowiekiem pogranicza? Ile zostało z tygla kulturowego i czy jesteśmy gotowi na współczesną wielokulturowość?
POSŁUCHAJ
W cyklu Patrycji Zisch „Herbarium Ludowe”: Dożynki jako święto roślinnych darów ziem ŚLEDŹ CYKL
Magdalena Trzaska z Narodowego Instytutu Kultury i Dziedzictwa Wsi zaprasza na wydarzenie „Etnotrendy – moda na tradycję”, mające wskazać, że miejsce tradycji i kultury ludowej to nie tylko skanseny i muzealne gabloty. Organizatorzy zaprosili projektantów i pasjonatów mody do udziału w konkursie na stworzenie kompletnego stroju codziennego inspirowanego tradycyjnym strojem regionalnym. Jak konkursowicze poradzili sobie z tym zadaniem - można sprawdzić osobiście na Krakowskim Przedmieściu!
POSŁUCHAJ
***
Tytuł audycji: folkowy Poranek Dwójki
Prowadzi: Małgorzata Nieciecka-Mac
Data emisji: 8.08.2026
Godzina emisji: 7.00
