Anne Carson od lat pojawiała się wśród nazwisk wymienianych w kontekście Literackiej Nagrody Nobla. Kiedy jednak Akademia Szwedzka wreszcie ogłosiła ją laureatką okazało się, że werdykt wcale nie był oczywisty.
Posłuchaj audycji okolicznościowej >>>
"Werdykty są nieprzewidywalne"
Krystyna Dąbrowska, która w ubiegłym roku współdecydowała o przyznaniu Carson Międzynarodowej Nagrody Literackiej im. Zbigniewa Herberta, wspominała wcześniejsze przekonanie, że szanse Kanadyjki na Nobla mogły zmaleć po nagrodzeniu Louise Glück. – Krytycy i malkontenci mówili, że to straszny werdykt, ponieważ teraz na pewno Anne Carson nigdy nie dostanie Nobla. To są dwie poetki z Ameryki Północnej – opowiadała.
Sama dała się wówczas przekonać podobnym przewidywaniom. Tym bardziej że, jak wspominała, Anne Carson i Louise Glück łączyła przyjaźń, o której kanadyjska poetka opowiadała podczas ubiegłorocznej wizyty w Warszawie. – Dałam się spędzić w te tory, że rzeczywiście Nobel dla poetki piszącej po angielsku z Ameryki Północnej, nawet jeśli to jest Kanadyjka, jest już niemożliwy. A jednak widać, że te werdykty są nieprzewidywalne – mówiła podczas spotkania w radiowej Dwójce.
Czytaj także:
"To też jest moje święto"
Inaczej przyznanie nagrody wyglądało z perspektywy człowieka, który przez lata pracował nad polskim głosem Anne Carson. Maciej Topolski jest tłumaczem dwóch z czterech dzieł autorki, dostępnych w naszym kraju. Za przekład "Autobiografii czerwonego" otrzymał Nagrodę im. Wisławy Szymborskiej.
O werdykcie Akademii Szwedzkiej dowiedział się od narzeczonej. Dopiero później przyszła, jak ją określił, "lawina wiadomości i telefonów". – Dopiero teraz jestem w stanie pomyśleć o tym, że tak, to też jest moje święto. Ukoronowanie długiej pracy. Myślę, że to jeszcze przez chwilę potrwa – mówił w Dwójce.
"Autobiografia czerwonego"
Długa droga polskich przekładów dobrze współgra z drogą samej Carson. Kanadyjska autorka przekładała na angielski m.in. Eurypidesa, Safonę i Sofoklesa. Antyk nie jest jednak w jej twórczości zamkniętym światem, do którego zagląda się z bezpiecznej odległości. Carson przenosi go do współczesności, przetwarza i zestawia z zupełnie innymi językami oraz doświadczeniami.
"Autobiografia czerwonego" jest jednym z przykładów takiego spotkania. Bohaterem książki jest Gerion, chłopiec obdarzony skrzydłami, który nie został zamknięty w realiach antycznej Grecji. Jak zwracał uwagę Maciej Topolski, w książce obecnych jest wiele elementów bliższych kulturze Ameryki Północnej.
Książka, która staje się przedmiotem
Jeszcze dalej Anne Carson poszła w książce "Nox". W tym przypadku znaczenie ma nie tylko to, co zostało napisane, ale również to, czym fizycznie staje się książka. – Właściwie ona jest obiektem artystycznym. To pudełko, które się otwiera. Jest w nim akordeon, harmonijka, gdzie są fragmenty wierszy i kolaże Anne Carson, fragmenty listów – wyjaśniała Krystyna Dąbrowska.
"Nox" jest elegią poświęconą zmarłemu bratu poetki. Anne Carson łączy w niej gatunki literackie z językiem sztuk wizualnych. Nie jest to zresztą jednorazowe wyjście poza tradycyjnie rozumianą literaturę. Sama przez pewien czas studiowała sztukę, a jej mąż Robert Currie jest artystą wizualnym.
Razem przygotowują także poetyckie performanse. – To też jest w niej niesłychanie inspirujące, że ona nie boi się przekraczać granic ani mieszać gatunków literackich. Wykracza poza literaturę w stronę sztuk wizualnych – podkreślała gościni Dwójki. – Ze swoim mężem robi performanse poetyckie. Na spotkaniach literackich nie czytają po prostu wierszy, tylko robią różne eksperymentalne formy prezentowania tej poezji – dodała.
***
Anne Carson:
- Anne Carson to urodzona w 1950 roku kanadyjska poetka, eseistka, tłumaczka i profesorka literatury klasycznej.
- Autorka kilkunastu książek, w których łączy poezję, prozę, esej i refleksję naukową.
- Zafascynowana starożytnością. Tłumaczyła na język angielski dzieła Safony, Eurypidesa i Sofoklesa. W swojej twórczości zestawia antyczne motywy ze współczesnością.
- W Polsce ukazały się jej książki: "Słodko-gorzki eros" (2020), "Autobiografia czerwonego" (2022) i "Piękno męża" (2022).
- W 2001 roku jako pierwsza kobieta otrzymała T.S. Eliot Prize, prestiżową nagrodę poetycką.
- W 2025 roku została uhonorowana Międzynarodową Nagrodą Literacką im. Zbigniewa Herberta. Z tej okazji odwiedziła Polskę.
- Laureatka Literackiej Nagrody Nobla 2026. Od lat wymieniana była wśród faworytów do tego wyróżnienia.
***
Audycja specjalna
Prowadzenie: Katarzyna Hagmajer-Kwiatek
Goście: Krystyna Dąbrowska (poetka) i Maciej Topolski (tłumacz dzieł autorki)
Data emisji: 8.09.2026
Godz. emisji: 22.00
oprac. zuzannachowaniec
