Kultura

100 kryminałów w pigułce

Ostatnia aktualizacja: 11.07.2007 09:52
Pierwsza tego typu książka w Polsce, napisana na wzór leksykonu tematycznego, ukazuje bogactwo światowej literatury kryminalnej.

Czytelnicy powieści Agathy Christie, Arthura Conan Doyle’a czy Iana Fleminga mają szansę jeszcze bardziej nasycić swe kryminalne pasje. Ukazał się przewodnik po 100 najważniejszych kryminałach wszech czasów zatytułowany Krwawa setka. Autorami pasjonującej książki są dwaj antropolodzy kultury, a zarazem znawcy i miłośnicy tematu - Wojciech Burszta i Mariusz Czubaj. Pierwsza tego typu książka w Polsce, napisana na wzór leksykonu tematycznego, ukazuje bogactwo światowej literatury kryminalnej. Śledząc kolejne powieści detektywistyczne czytelnik dowiaduje się nie tylko o ich wartości literackiej czy rozrywkowej, może również dostrzec wnikliwą analizę problemów społecznych krajów, w których powstały. W książce znajdziemy ponadto szkice o historii literatury kryminalnej, a także wywiady z wybitnymi pisarzami, m.in. z Frederickiem Forsythem, Borysem Akuninem, a także - należącym do ekstraklasy autorów powieści kryminalnych - Henningiem Mankellem.

POSŁUCHAJ: Rozmowa Magdy Mikołajczuk z Mariuszem Czubajem, współautorem książki "Krwawa setka. 100 najważniejszych powieści kryminalnych". Wieczór z kryminałem. Program 1. Polskie Radio. (10,84 MB)

Jeden z rodziałów napisanych przez Bursztę i Czubaja, zatytułowany Złota dziesiątka, poświęcony jest czołówce powieści kryminalnych stworzonych przez mistrzów tego gatunku. Znajdujemy w nim opis słynnej książki Agathy Christie Zabójstwo Rogera Ackroyda, charakterystykę powieści Arthura Conan Doyle’a Pusty dom i streszczenie Nie mów nikomu - Harlana Cobena. Nie zabrakło także opisu kryminału Morderca bez twarzy. Jego autorem jest jeden z najpopularniejszych współczesnych pisarzy szwedzkich – Henning Mankell. W Polsce zyskał dużą popularność dzięki wydanym w ostatnich latach powieściom: Biała lwica, Psy z Rygi, Mężczyzna, który się uśmiechał i Wallander. Ekranizację ostatniej książki, w reżyserii Petera Flintha pod tym samym tytułem, oglądać można obecnie na ekranach polskich kin (premiera - czerwiec 2007).   

Henning Mankell urodził się w 1948 roku w Sztokholmie. Jest nie tylko znanym pisarzem, ale także reżyserem i autorem sztuk teatralnych oraz dziennikarzem. Sławę pisarską przyniosły mu publikowane od 1991 roku powieści kryminalne, których bohaterem jest komisarz Kurt Wallander. Cała Szwecja zaczęła rozczytywać się wówczas w jego książkach, których łączny nakład przekroczył trzy miliony egzemplarzy. W szybkim tempie powieści Mankella przełożono na dwadzieścia pięć języków. Posłużyły one także za scenariusz do kilku filmów, w tym trzynastoodcinkowego serialu telewizyjnego z 2004 roku.

Główny bohater powieści szwedzkiego pisarza - wspomniany Kurt Wallander, jest policjantem zamieszkałym w Ystad. Na co dzień, wspólnie z grupą współpracowników z komendy, tropi sprawców brutalnych morderstw. Żmudna praca zespołu pod przewodnictwem Kurta, nie jest wolna od ludzkich słabostek. Policjantom zdarza się mylić i popełniać błędy. Mankell opisując popełniane zbrodnie, skupia się także na psychologicznych motywacjach postępowania wymyślonych przez siebie postaci. Doszukuje się w ten sposób przyczyn zmian mentalności szwedzkiego społeczeństwa ostatniego przełomu wieków. Jego żyjący w dobrobycie bohaterowie muszą nagle stawić czoła narastającym problemom społecznym - głównie brutalności i przemocy. Wraz z przemianami zachodzącymi w Europie (kultura masowa, migracje ludności) wdzierają się one coraz bardziej w struktury hermetycznego dotąd społeczeństwa.

Praca Burszty i Czubaja Krwawa setka skupia się między innymi na opisie powieści Mankella z 1991 roku Morderca bez twarzy. Bohater książki (uznanej za najlepszy kryminał w krajach nordyckich), komisarz Wallander, tropi tym razem sprawców sadystycznego morderstwa dokonanego na parze staruszków. Duże utrudnienie stanowi fakt, że małżeństwo nie miało wrogów i nie padło ofiarą zwykłego napadu rabunkowego. Jedyny pozostawiony ślad, to powtarzane przez umierającą kobietę słowo "cudzoziemcy". Ujawnione w prasie okoliczności zbrodni wzbudzają akty odwetu organizacji neonazistowskiej. Podczas śledztwa Wallander dowiaduje się, że zamordowany staruszek dorobił się majątku, współpracując w czasie wojny z Niemcami. Pełna napięcia akcja powieści połączona jest z diagnozą polityki władz szwedzkich wobec imigrantów. Mankell wykazuje niekompetencje instytucji sprawujących pieczę nad azylantami, a także wrogość części społeczeństwa do obcych.

W książce Krwawa setka, obok charakterystyki pierwszych pięciu powieści kryminalnych (Ojcowie założyciele i jedna matka), znajdziemy ponadto opisy książek pozostających na pograniczu gatunku (m.in. Tajny agent - Josepha Conrada). Jest także rozdział poświęcony „najgorszym z najlepszych”, a w nim omówienie Tożsamości Bourne’a - Roberta Ludluma i Polowania na "Czerwony Październik" – Toma Clancy’ego. Najwięcej uwagi autorzy poświęcają książkom należącym do tak zwanego głównego nurtu literatury kryminalnej, analizując fabułę około czterdziestu powieści detektywistycznych.
 
Andrzej Burgoński

Wojciech Burszta, Mariusz Czubaj, Krwawa setka, Wydawnictwo „Muza”, Warszawa 2007.

www.narodoweczytanie.polskieradio.pl
Cichociemni

Czytaj także

Niepozorny księżulo

Ostatnia aktualizacja: 24.10.2008 08:27
W „Przygodach księdza Browna”, pióra Gilberta K. Chestertona, nie chodzi tylko o proste rozwiązywanie kryminalnych zagadek. Ksiądz – detektyw, ma o wiele ważniejsze zadanie. Pokazać czytelnikowi, że zło, choć potężne i wciągające można pokonać, wystarczy tylko chcieć. Banalne? Niemodne? Zapewne dla wielu tak, ale szczere i napisane z poczuciem humoru.
rozwiń zwiń

Czytaj także

21:37 nagrodzona

Ostatnia aktualizacja: 01.12.2009 10:09
Mariusz Czubaj książką „21:37” rozpoczął cykl powieści kryminalnych z komisarzem Rudolfem Heinzem w roli głównej. I od razu odniósł sukces. Podczas Międzynarodowego Festiwalu Kryminału we Wrocławiu na jego ręce powędrowała Nagroda Wielkiego Kalibru dla najlepszej polskiej powieści kryminalnej lub sensacyjnej wydanej w 2008 r.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Marek Krajewski "Erynie"

Ostatnia aktualizacja: 30.04.2010 07:06
"Erynie", nowa powieść Marka Krajewskiego, mistrza polskiego kryminału, od poniedziałku do czwartku o godzinie 20.50. Zaczynamy we wtorek 4 maja. Czytać będzie Robert Więckiewicz.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Marek Krajewski zaprasza do Lwowa - "Erynie"

Ostatnia aktualizacja: 04.05.2010 14:07
Marek Krajewski definitywnie rozstaje się z Breslau i Eberhardem Mockiem i zaprasza czytelników do przedwojennego Lwowa.
rozwiń zwiń