X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
RCKL

Świat muzyki i muzyka świata

Ostatnia aktualizacja: 04.09.2019 13:21
Wciąż stawiane są pytania o trafność terminów określających gatunki muzyczne. Najważniejsze jednak, by w dyskusjach tych nie umknęły nam kwestie tak podstawowe, jak piękno samej muzyki.
Okładka płyty Nusrata Fateha Ali Khana Live at WOMAD 1985
Okładka płyty Nusrata Fateha Ali Khana "Live at WOMAD 1985"Foto: mat. pras.

„Nusrat był jednym z największych pieśniarzy naszych czasów. Kiedy zaczynał śpiewać, jego głos, jak niczyj inny, uosabiał głębię uczucia i duchowość" – mówił Peter Gabriel, dla jednych wybitna i charyzmatyczna postać światowych scen muzyki rockowej, dla innych również (przede wszystkim?) kreator folkowych galaktyk, szef jednej z najważniejszych i na pewno najsłynniejszych oficyn proponujących muzykę świata – legendarnego Real World. Jego słowa pojawiły się w mediach w kontekście wydanej niedawno wspaniałej płyty „Live at WOMAD 1985”, której wykonawcami są Nusrat Fateh Ali Khan & Party

„I hate World Music” – napisał już kilkanaście lat temu David Byrne, jedna z najbardziej szanowanych i ikonicznych postaci w świecie muzyki. 

Swoją drogą, zastanawiający i dość zdumiewający to czas, w którym do najbardziej oczekiwanych wydawnictw roku należą nowe, premierowe (!) albumy nieżyjących od lat gigantów – Milesa Davisa, Johna Coltrane’a czy wspomnianego Nusrata Fateh Ali Khana. Ale to temat na zupełnie inne rozważania.

Wspominałem już kiedyś w innym miejscu, że dobrze pamiętam moment, gdy po raz pierwszy usłyszałem śpiewającego Nusrata i jego braci, dlatego, że to moje pierwsze spotkanie z jego twórczością (chyba w ogóle wówczas nieznaną w Polsce albo niemal nieznaną) miało miejsce w „Voo Voo-busie”, czyli busie wiozącym Wojciecha Waglewskiego i jego kolegów z zespołu. Nie z uwagi na emocjonalne zobowiązania wobec gospodarzy tak niecodziennego spotkania, ale ze względu na niezwykłe poruszenie, jakiego doznałem, namiętnie odtąd szukałem niekoniecznie łatwych wtedy do znalezienia w Polsce płyt pakistańskiego mistrza. Podstawowy kanon jego dostępnych w Polsce albumów stanowiły właśnie te wydane przez Real World, wytwórnię Petera Gabriela.

Dziś, publikując te wspaniałe, zachwycające nagrania Nusrata z jego pierwszego występu na festiwalu Womad (na trzy lata przed europejskim płytowym debiutem), wydawcy jakoś dopełniają tę piękną historię. Siłę oddziaływania jego twórczości sygnalizuje choćby na pozór trzeciorzędny fakt, że jego muzyka pojawiła się i w głośnych hollywoodzkich filmach od „Ostatniego kuszenia Chrystusa” przez „Urodzonych morderców”, po „Dead Man Walking”. Stał się ten wielki mistyczny pakistański pieśniarz jednym z symboli world music.

Istotą problemu jest zatem jednocześnie muzyka i „polityka”. Ciekawy jest argument geograficzno-kulturowy, że to kolejny etap kolonializmu.

Czego? Zapytałby w tym miejscu czujny wielbiciel gatunku, a jednocześnie strażnik terminologicznej poprawności. Oto bowiem niemal w tym samym czasie, gdy ukazała się wspomniana płyta, ogłoszony został przez „Guardiana” tekst obwieszczający kolejny już chyba koniec hasła „world music”. Niejednokrotnie już uznawano, że jest to termin nieadekwatny i zasłaniający raczej istotę sprawy niż ją oświetlający. Kluczowy i wielokrotnie komentowany tekst na ten temat – pod znaczącym i paradoksalnym tytułem „I hate World Music” – napisał już kilkanaście lat temu David Byrne, jedna z najbardziej szanowanych i ikonicznych postaci w świecie muzyki. Ale mimo szacunku (uwielbienia?) dla dokonań Byrne’a, myślałem wówczas – i myślę nadal – że może nadmiernie emocjonalnie podchodzimy do hasła, etykietki, która ma nam ułatwić komunikację, a nie stygmatyzować. Czytaliśmy bowiem przed laty u Byrne’a i czytamy dziś w „Guardianie”, że termin ten jest „mało subtelnym sposobem na potwierdzenie hegemonii zachodniej popkultury”. Doprawdy? Yale Evelev, szef założonej przez Byrne’a znakomitej oficyny Luaka Bop, twierdzi: „Zawsze uważaliśmy się za wytwórnię muzyki pop. Kiedy ludzie mówili, że jesteśmy wytwórnią world music, chcieliśmy zapaść się pod ziemię”.

Istotą problemu jest zatem jednocześnie muzyka i „polityka”. Ciekawy jest argument geograficzno-kulturowy, że to kolejny etap kolonializmu. A co będzie, jeśli przypomnimy sobie, że w kontekście world music mówiło się też o wykonawcach bułgarskich, skandynawskich, portugalskich, etc., tak, także polskich, a nawet brytyjskich czy amerykańskich? Trudno go więc uznać za przejaw euro-amerykańskiego protekcjonalizmu wobec artystów będących „egzotyczną ciekawostką”, jako przejaw dzielenia świata na „nas” i „ich”. Oczywiście, ogólnikowość pojęcia i jego nieadekwatność mogą być wręcz anegdotyczne, skupia ono bowiem zdumiewająco szerokie spektrum form muzycznej ekspresji. Ale czy inne gatunki są lepsze? Przykładowo: czy blues to Son House czy raczej Stevie Ray Vaughan? Rock to The Shadows czy White Stripes? A jazz: Nat King Cole czy John Zorn? Tak, w sklepach (dopóki jeszcze one są) płyty tych artystów znajdziemy w tych samych przegródkach.

Fachowcy z brytyjskiego dziennika deklarują, że nie będą już używali dawnego terminu, a recenzowane płyty będą lądowały w stosownych szufladkach, jak pop, rock, dance music, metal itp. Czy jednak nazwanietak tej twórczości wpłynie na jej popularność, docieralność do słuchaczy? Do jakiej kategorii zaliczono by dziś wspomnianego Nusrata Fateh Ali Khana albo inne odkrycia Real World, choćby Ayuba Ogadę, Remmy’ego Ongalę, Geoffreya Oryemę, Yungchen Lhamo, Sheilę Cahndrę, Ashkhabad, Mari Boine i tylu, tylu innych? Mam przypuszczenie, graniczące z pewnością, że gdyby te ćwierć wieku temu ich twórczość promowano pod szyldem „pop”, nigdy by do mnie nie dotarła… 

Obawiam się, że rezygnacja z takiego czy innego hasła identyfikującego spowoduje, że wszystko, co nie „zachodnie”. tym bardziej rozpłynie się i rozpuści niezauważalnie w wielkim oceanie popowej, komercyjnej, medialnej magmy, osaczającego nas zewsząd lepkiego muzaka. Zwłaszcza że – pomijając marketingowe i promocyjne aspekty – terminy określające muzyczne gatunki mają przecież służyć porozumieniu, komunikacji. Temu, by łatwiej było odnaleźć daną muzykę.

Termin world music nie jest z pewnością idealny, ale czy – odkładając na bok argumenty poprawnościowe, kolonizatorskie – nie stracimy na rezygnacji z niego? Sądzę, że istnienie takiego szyldu bardzo pomogło np. muzyce pakistańskich mistrzów w dotarciu do milionów ludzi na całym świecie. W tym, że z „muzyki świata” stała się „muzyką światową”. Nie chodzi nawet o sukces komercyjny czy finansowy, ale o to, że tłumy słuchaczy odkryły raptem coś wyjątkowego. Co jednak będzie dalej? Czas pokaże.

Tomasz Janas

***

Więcej recenzji i felietonów - w naszych działach Słuchamy i Piszemy.

Czytaj także

Pierwszy harmonista

Ostatnia aktualizacja: 24.07.2019 13:50
Kiedy wiosną 1930 roku 14-letni chłopiec z Klwowa, Jan Michalski, pojechał do pracy jako pomocnik murarza, nie przypuszczał nawet, że to zmieni jego życie. Ba, zmieni muzykę weselną w Radomskiem.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Pociąg do folku

Ostatnia aktualizacja: 30.07.2019 14:38
Specjalny, bezpłatny pociąg festiwalowy, który przejechał znów na trasie Warszawa Wschodnia – Czeremcha (i z powrotem) uświadamia, że choć różne są możliwości docierania na odległe folkowe imprezy, to podróż koleją ma jednak w sobie coś szczególnego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Śląska tradycja - furora w świecie alternatywy

Ostatnia aktualizacja: 08.08.2019 09:43
Prawdopodobnie nikt nie spodziewał się, jaką furorę na OFF Festivalu zrobi Zespół Pieśni i Tańca Śląsk. Publiczność odruchowo wpadała w taneczny rytm, próbując wirować i wycinać hołubce, licznie zgromadzone dzieci tańczyły radośnie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Ukryte znaczenia kołysanek

Ostatnia aktualizacja: 21.08.2019 15:00
Pamiętam moje zdumienie, kiedy w latach 60. wędrowałem po wsiach Polski Centralnej i gospodyni przed porannym wyjściem w pole dawała swojemu małemu dziecku nasączony czymś gałganek do ssania.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Gore!

Ostatnia aktualizacja: 15.08.2019 10:00
Dzisiaj pisane słowo "gore" (anglicyzm) młodszym pokoleniom kojarzy się raczej z podgatunkiem filmowych horrorów, epatujących wyjątkowym i naturalistycznie przedstawionym okrucieństwem.
rozwiń zwiń