Historia

Teatr Narodowy – pierwsza publiczna polska scena

Ostatnia aktualizacja: 19.11.2015 06:00
200 lat temu, 19 listopada 1765 w nieistniejącym dziś budynku Operalni przy ul. Królewskiej, odbyła się premiera "Natrętów" Józefa Bielawskiego. Król Stanisław August Poniatowski powołał pierwszy stały skład zawodowych aktorów, a nazywano ich "Aktorowie Narodowi Jego Królewskiej Mości". Dopiero po kilkunastu latach ustanowiono nazwę Teatru Narodowego.
Audio
  • Historię Teatru Narodowego przybliżają: August Grodzicki, Jan Kłossowicz i Andrzej Wanat, aud. Anny Retmaniak "Antologia teatru polskiego" (31.08.1989)
  • Reportaż poświęcony Teatrowi Narodowemu w Warszawie – jego historii i współczesności – mówią dyrektor Teatru Narodowego, Adam Hanuszkiewicz oraz Irena Lorentowicz, córka Jana Lorentowicza, audycja "Ludzie i budynki" (03.12.1974)
Rysunek Zygmunta Vogla Teatr Narodowy na Placu Krasińskich w Warszawie (ok. 1791 roku), źr. Biblioteka Narodowy, Wikipediadp
Rysunek Zygmunta Vogla "Teatr Narodowy na Placu Krasińskich w Warszawie" (ok. 1791 roku), źr. Biblioteka Narodowy, Wikipedia/dp

Operalnia służyła teatrowi jedynie przez kilka lat. Szybko popadła w ruinę i została rozebrana w 1772 roku. 

Plac
Plac Teatralny w Warszawie około roku 1900, widok na Teatr Narodowy, źr. Biblioteka Kongresu USA, Wikipedia/dp

Zmiana siedziby

Zespół Teatru Narodowego najpierw przeniósł się do Pałacu Radziwiłłów na Krakowskim Przedmieściu, a następnie na plac Krasińskich do specjalnie wzniesionego tam budynku, gdzie ma siedzibę do dziś. Otwarcie odbyło się w piętnastą rocznicę elekcji Stanisława Augusta. W teatrze nadal obok polskiego zespołu występowali aktorzy niemieccy, francuscy i artyści włoskiej opery.

– W nowożytnym sensie idea teatru narodowego zaczęła się kształtować czerpiąc z idei Wojciecha Bogusławskiego i Leona Schillera – słyszymy w audycji Anny Retmaniak z 1989 roku. – Na tę ideę składa się kilka cech. Fakt, że jest to teatr powszechny, ogólnie dostępny i zrozumiały. Po drugie, że jest to teatr obywatelski: taki, który uczestniczy w życiu narodu i podejmuje najbardziej istotne dla niego kwestie. Po trzecie, jest to teatr, którego najważniejszym zadaniem jest kultywowanie, kształtowanie i rewidowanie tradycji kulturalnej narodu.

Wojciech Bogusławski był osobą która ukształtowała polską scenę teatralną. Narodowym kierował w latach 1783-85, 1790-94 oraz 1799-1814. Grał w nim jeszcze dłużej, bo aż do 1827 roku. Przez sztukę Bogusławski chciał wychowywać naród i mówić o patriotyzmie.

Zniszczenia

W 1920 roku Teatr Narodowy został spalony. Po odbudowie w 1924 roku dyrektor Juliusz Osterwa nawiązał do tradycji teatru Wojciecha Bogusławskiego oraz powrócił do starej nazwy: z Rozmaitości na Teatr Narodowy.

– Po pożarze w 1920 roku projekt odbudowy przygotowany był przez inż. Przybylskiego – słyszymy w audycji "Ludzie i budynki" z 1974 roku. – Wówczas wykonana została efektowna, marmurowa klatka schodowa, jedno z nielicznych miejsc, które zachowało się nawet po II wojnie światowej.

Dramat II wojny światowej nie ominął Teatru Narodowego. Poza tym, że z samego budynku niewiele zostało, to na scenie Niemcy rozstrzeliwali setki ludzi z łapanek. Odbudową po 1945 roku zajęło się Wojsko Polskie.

W 1985 roku budynek przy placu Krasickich znów uległ zniszczeniu. Wybuchł pożar, który strawił scenę i jej otoczenie oraz widownię. Gmach ocalał, ale zespół przeniósł się do tymczasowej siedziby. Przemiany polityczne nie przyspieszyły ponownego otwarcia najważniejszej polskiej sceny narodowej. Trzeba było czekać aż do 19 listopada 1996.

Sala
Sala Teatru Narodowego, aut. Michal Osmenda (8 stycznia 2014), Wikipedia/cc

Polityka w teatrze

– Dzieje Teatru Narodowego powojennego są bardzo ściśle związane ze sprawami politycznymi – słyszymy w audycji Anny Retmaniak.

Początkowo, po 1945 roku Teatr narodowym był tylko z nazwy, bo i tak nie można było na jego scenie grać polskiej klasyki romantycznej. Po odwilży 1956 roku zarządzany krótko przez Wilama Horzycę podniósł się artystycznie.

Następnie scenę narodową przejął pod swoje kierownictwo Kazimierz Dejmek. Po słynnych "Dziadach", które zdjęto w 1968 roku studenci wyszli na ulice, a dyrektora teatru zwolniono. Jego miejsce zajął Adam Hanuszkiewicz, który Teatrem Narodowym przy poparciu ówczesnych władz, ale i publiczności, zarządzał przez 14 lat. Mimo że nie realizował wówczas ostro krytykujących władze przedstawień wraz z wybuchem stanu wojennego i jego usunięto ze stanowiska.

Posłuchaj audycji o Teatrze Narodowym, jego dyrektorach, dramatycznych losach, latach urodzaju twórczego i stagnacji.

mb

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Jak feniks z popiołów. 3 lipca 1947 Sejm przyjął ustawę o odbudowie Warszawy.

Ostatnia aktualizacja: 03.07.2020 06:00
- Niektórzy uważali, że ten ocean ruin należy pozostawić jako symbol hitlerowskiego barbarzyństwa oraz przestrogę dla przyszłych pokoleń, a stolicę kraju przenieść do innego miasta, np. niezniszczonej i usytuowanej w centrum kraju Łodzi – mówił historyk dr Janusz Osica.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Pierwszy wyścig na warszawskim Służewcu

Ostatnia aktualizacja: 03.06.2019 06:50
3 czerwca 1939 roku otwarto Tor Wyścigów Konnych Służewiec. Tego dnia pierwszą gonitwę wygrał ogier Felsztyn, dosiadany przez dżokeja Stefana Michalczyka.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Filtry Lindleya – perfekcyjna myśl technologiczna

Ostatnia aktualizacja: 03.07.2020 05:45
3 lipca 1886 do mieszkańców Warszawy popłynęła woda oczyszczona w warszawskich Filtrach Lindleya. Dzięki perfekcyjnemu projektowi i wielkiej staranności w wykonaniu, Filtry są do dziś jednym z głównych filarów systemu warszawskich wodociągów.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Stefan Starzyński - prezydent, który poświęcił życie dla stolicy

Ostatnia aktualizacja: 31.07.2014 10:00
- Mógł uciec, nawet miał rozkaz opuszczenia miasta razem z rządem, ale tego nie uczynił. Został do końca. To jest wzór odpowiedzialności za funkcje, które mu w zaufaniu zostały powierzone - powiedziała rzeźbiarka, prof. Ludwika Nitschowa.
rozwiń zwiń