Historia

Śmierć sierżanta Karosa - młodzieńcza naiwność i cynizm komunistów

Ostatnia aktualizacja: 18.02.2020 15:00
38 lat temu w Warszawie grupa młodych ludzi próbowała rozbroić sierżanta MO, Zdzisława Karosa. W wyniku niefortunnej szamotaniny funkcjonariusz został postrzelony, a rana okazała się śmiertelna. Sprawa zabójstwa była wykorzystana przez władze do usprawiedliwienia terroru stanu wojennego oraz stała się źródłem dokonanego siedem lat później mordu politycznego na księdzu.
Audio
  • - Licealiści mieli pomysł założenia organizacji podziemnej, która będzie w jakikolwiek sposób walczyć z władzami stanu wojennego, nawiązując do tradycji Armii Krajowej i Legionów - mówił dr hab. Sebastian Ligarski w audycji Roberta Tekielego z cyklu "PRL - historia prawdziwa". (PR, 16.02.2020)
Młodzi ludzie (z tyłu na ławie oskarżonych) winni śmierci sierżanta MO Zdzisława Karosa podczas rozprawy w Sądzie Warszawskiego Okręgu Wojskowego.
Młodzi ludzie (z tyłu na ławie oskarżonych) winni śmierci sierżanta MO Zdzisława Karosa podczas rozprawy w Sądzie Warszawskiego Okręgu Wojskowego.Foto: PAP/CAF/Mariusz Szyperko

Akcja, która nie potoczyła się zgodnie z planem

18 lutego 1982 roku, niedługo przed 13.00 do tramwaju nr 24 na pętli przy Lasku na Kole weszło czworo młodych ludzi – Robert Chechłacz, Tomasz Łupanow, Krzysztof Michalak i Anna Pryszczak. Na przodzie pojazdu ujrzeli 35-letniego sierżanta Milicji Obywatelskiej, Zdzisława Karosa, który właśnie zmierzał na swoją zmianę na służbie. Młodzi mężczyźni podeszli do niego, a Robert Chechłacz wyciągnął z kieszeni pistolet TT i wycelował prosto w milicjanta.

Chłopcy wcześniej już dwukrotnie w podobny sposób rozbrajali funkcjonariuszy. Na ich i swoje nieszczęście, sierżant Karos nie przestraszył się i próbował obezwładnić napastników.

– Doszło do szamotaniny, w której został postrzelony przez jednego z licealistów – powiedział dr hab. Sebastian Ligerski w audycji Roberta Tekielego z cyklu "PRL – historia prawdziwa".

Przerażeni nastolatkowie wybiegli z tramwaju i ruszyli do ucieczki, po drodze wyrzucili pistolet. Sierżant Karos został zabrany karetką pogotowia do szpitala, ale zmarł po pięciu dniach w wyniku ran. Osierocił dwójkę dzieci.

Młodzi mężczyźni dotarli wieczorem 18 lutego do plebanii św. Anny w Grodzisku Mazowieckim, w której przyjął ich ksiądz Sylwester Zych. Opiekował się młodymi ludźmi, którzy po wprowadzeniu stanu wojennego utworzyli konspiracyjną organizację i próbował odciągnąć ich od pochopnych czynów.

Zdyszani młodzieńcy opowiedzieli mu o sprawie i wybłagali od księdza obietnicę milczenia. Po dwóch dniach dodatkowo zgodził się na przechowanie pistoletu, który chłopcy odszukali w zaroślach.

Młodzieżowa konspiracja

Zabójstwa dokonała grupa młodych ludzi, która niedługo po wprowadzeniu stanu wojennego, na początku 1982 roku zawiązała tajną organizację o nazwie Siły Zbrojne Polski Podziemnej. Postanowili aktywnie bronić się przed przemocą władzy, a za wzór posłużyła im konspiracja Armii Krajowej z czasów II wojny światowej.

– Na początku głównie przygotowywali i roznosili ulotki, a potem postanowili pójść dalej i odbić opozycjonistów z więzień. Potrzebowali do tego broni, w związku z tym zaczęli rozbrajać funkcjonariuszy milicji i wojskowych – powiedział dr hab. Sebastian Ligerski w audycji Polskiego Radia z 2020 roku.

Przed napaścią na Zdzisława Karosa członkowie organizacji z powodzeniem rozbroili dwóch żołnierzy. Kolejna akcja miała być rutynowym działaniem, ale zdarzenia potoczyły się w niespodziewany przez nich sposób.

Reakcja komunistów

Chłopcy po ataku w tramwaju byli poszukiwani przez aparat bezpieczeństwa PRL. Na początku marca 1982 roku aresztowani zostali sprawcy napadu oraz ksiądz Sylwester Zych, u którego na plebanii spotykali się młodzi spiskowcy. Byli brutalnie bici i poniżani w trakcie przesłuchań.

Wyrok został wydany 8 września 1982 roku. Robert Chechłacz, został skazany na maksymalny wymiar kary – 25 lat więzienia, Tomasz Łupanow miał do odsiedzenia 13 lat. Inni członkowie organizacji dostali kilkuletnie wyroki więzienia. Sprawa została wykorzystana przez propagandę PRL.

– Władze starały się pokazać, że miały rację wprowadzając stan wojenny, ponieważ krajowi groziła anarchia. Warto dodać, że śmierć sierżanta Karosa miała miejsce pięć dni po tym, gdy w Lubinie znaleziono ładunek wybuchowy pod jedną ze stacji benzynowych. Prasa przedstawiała te wydarzenia jako zbrojenie się podziemia solidarnościowego i starała się przedstawić wprowadzenie stanu wojennego jako konieczność do spacyfikowania tych grup i odseparowania ich od społeczeństwa – powiedział dr hab. Sebastian Ligerski w audycji z cyklu "PRL – historia prawdziwa".

"Zemsta z opóźnionym zapłonem"

Ksiądz Sylwester Zych został skazany na cztery lata więzienia za "przynależność do nielegalnej organizacji zbrojnej i przechowywanie broni bez zezwolenia". Wkrótce wyrok został zrewidowany i zaostrzony do sześciu lat pozbawienia wolności.

Jeszcze w trakcie odbywania kary stał się obiektem ataku rządowych mediów. W 1986 roku generał Czesław Kiszczak publicznie oskarżył go o morderstwo sierżanta Zdzisława Karosa.


Sylwester Zych 1200.jpg
Śmierć ks. Sylwestra Zycha. Kapłan na celowniku bezpieki i milicji

Wyszedł z więzienia w 1986 roku. Dalej otwarcie krytykował w swoich kazaniach działania komunistycznej władzy, zaangażował się także w pracę duszpasterską w antykomunistycznej Konfederacji Polski Niepodległej oraz w Hucie Warszawa. Był stale nękany pogróżkami, a w marcu 1989 roku został napadnięty przez zamaskowanych sprawców.

11 lipca 1989 roku w Krynicy Morskiej zostało odnalezione zmasakrowane ciało księdza Sylwestra Zycha. Śledztwo było prowadzone w skandalicznie nierzetelny sposób, a okoliczności śmierci do dziś pozostają niejasne. Jak jednak ocenia dr hab. Patryk Pleskot - "z perspektywy historycznej z większą niż zwykle dozą pewności można stwierdzić, że mieliśmy tu do czynienia z morderstwem politycznym, i to być może planowanym".

sa

Na podstawie: Patryk Pleskot, Zabić. Mordy polityczne w PRL, Kraków 2016.

Zobacz więcej na temat: HISTORIA PRL stan wojenny
Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Pacyfikacja Kopalni "Wujek" - zbrodnia stanu wojennego

Ostatnia aktualizacja: 16.12.2019 09:00
- Ostatnie posiedzenie komisji Solidarności odbyło się w piątek, 11 grudnia 1981. Czuć już było, że może dojść do jakiegoś nieszczęścia w kraju - mówił górnik Adam Skwira, jeden z przywódców strajku w kopalni "Wujek".
rozwiń zwiń

Czytaj także

31. rocznica śmierci ks. Sylwestra Zycha. Na celowniku bezpieki i milicji

Ostatnia aktualizacja: 11.07.2020 05:50
31 lat temu odnaleziono w Krynicy Morskiej ciało księdza Sylwestra Zycha, katolickiego duchownego związanego ze środowiskiem opozycji demokratycznej, kapelana Konfederacji Polski Niepodległej. Był to trzeci – obok śmierci ks. Stefana Niedzielaka i ks. Stanisława Suchowolca - "tajemniczy zgon" księdza związanego z opozycją w 1989 roku.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Śmierć za zamach na pomnik Dzierżyńskiego - mały sabotaż czasu stanu wojennego

Ostatnia aktualizacja: 03.06.2020 06:05
3 czerwca 1982 roku, na kilka dni tuż przed swoimi 17. urodzinami, Emil Barchański zaginął w "niewyjaśnionych okolicznościach". Po dwóch dniach jego ciało zostało odnalezione. Kilka miesięcy wcześniej Emil był prześladowany przez SB za udział w podpaleniu pomnika Feliksa Dzierżyńskiego. Obecnie jest uznawany za najmłodszą ofiarę stanu wojennego.
rozwiń zwiń