Historia

Jerzy Różycki - kryptolog, który pomógł złamać kod Enigmy

Ostatnia aktualizacja: 24.07.2020 05:55
24 lipca 1909 roku urodził się Jerzy Różycki. Znajdował się w gronie polskich kryptologów, którzy rozpracowywali Enigmę. Jego życie i śmierć były niemal równie tajemnicze, jak zagadka niemieckiej maszyny szyfrującej.
Jerzy Różycki, foto: PAPReprodukcja
Jerzy Różycki, foto: PAP/Reprodukcja

Był jednym z trzech młodych matematyków, którzy w grudniu 1932 roku rozpracowali działanie niemieckiego cudu techniki – maszyny szyfrującej Enigma. Osiągnięcie to uznawane jest za jedno z najważniejszych wydarzeń II wojny światowej.

9 stycznia 1942 roku Jerzy Różycki, wracał z Algierii do tajnego ośrodka polskich kryptologów zlokalizowanego w południowej, nieokupowanej części Państwa Vichy. Statek "Lamoricière", którym płynął, zatonął w pobliżu Balearów w niewyjaśnionych okolicznościach. Razem z nim w katastrofie zginęło 222 osób. Wśród ofiar byli polscy i francuscy kryptolodzy.

Zwerbowany przez wywiad

Różycki w latach 20. studiował matematykę na Uniwersytecie Poznańskim. Był jednym z wyróżniających się studentów i przyciągnął uwagę Biura Szyfrów Oddziału II Sztabu Głównego, które chciało wykorzystać matematyków w pracy nad łamaniem szyfrów.

Posłuchaj
28:19 Enigma_płk lisiecki i garliński.mp3 Enigma - historia rozpracowania niemieckiej maszyny szyfrowej, udział Polaków 

Władze Biura Szyfrów zwróciły się do prof. Zdzisława Krygowskiego, twórcy Wydziału Matematyki Uniwersytetu Poznańskiego, z prośbą o zorganizowanie kursu kryptologii dla najzdolniejszych studentów matematyki. Profesor Krygowski potraktował propozycję bardzo poważnie.

Jerzy Różycki - wraz z Marianem Rejewskim i Henrykiem Zygalskim - znalazł się w gronie osób zaproszonych na kurs kryptologiczny prowadzony przez polski wywiad. Po jego ukończeniu cała trójka została zatrudniona do rozpracowania niemieckiej maszyny szyfrującej - Enigmy.

Komórka deszyfrująca

Niemcy już od lat dwudziestych szyfrowali depesze wojskowe za pomocą maszyn Enigma uważanych za najdoskonalsze urządzenia tego typu. Władze polskiego wywiadu postanowiły utworzyć specjalną komórkę, która będzie pracowała nad złamaniem tych szyfrów.

Jerzy Różycki, wraz z pozostałą dwójką najlepszych studentów, podjął intensywną pracę, tworząc kolejne metody matematyczne. Przez kilka lat młodzi matematycy pracowali w Poznaniu. W październiku 1932 roku ich siedzibę przeniesiono do centrum Warszawy. Nie trwało to jednak długo, z powodu narastających niemieckich działań wywiadowczych prace nad Enigmą przeniesiono do podwarszawskiej miejscowości Pyry. Powstał tam ośrodek kryptologiczny, w którym stworzono najlepsze, jak na tamte możliwości, warunki pracy.

Polacy szukali klucza, który ułatwiłby stałe odczytywanie szyfrów, jednak było to bardzo trudne. Ostatecznie, dzięki swojej wiedzy i wytrwałości w końcu grudnia 1932 roku, udało im się rozwiązać szyfr maszyny, którą Niemcy uznawali za cud techniki.

Posłuchaj archiwalnych dźwieków dotyczących złamania kodu "Enigmy" >>>

Przełom w pracach nastąpił w wyniku współpracy z wywiadem francuskim oraz uzyskania pewnych informacji, drogą wywiadowczą ze strony niemieckiej. Polacy odkupili od Niemca, działającego w niemieckim biurze szyfrów, dane na temat działania Enigmy. Do sukcesu przyczyniło się także krótkotrwałe przejęcie jednej z maszyn szyfrujących. Zapoznanie się z mechanizmami działania maszyny, pozwoliło na wybudowanie polskiej Enigmy, czyli maszyny, która odczytywałaby szyfr generowany przez maszynę niemiecką.

Pierwszą Polską kopię wojskowej wersji Enigmy zbudowano w warszawskiej Wytwórni Radiotechnicznej AVA w 1933 roku. Proces składania elementów w całość odbywał się w podwarszawskich Pyrach. Od tego czasu Polacy mogli odczytywać niemiecką korespondencję wojskową.

Współpraca z sojusznikami

Przez prawie siedem lat polski wywiad przekazywał Francuzom i Anglikom niemieckie depesze wojskowe, uzyskiwane dzięki pracy polskiego Biura Szyfrów. Nie ujawniono jednak sposobu uzyskania informacji.

Dopiero w 1939 roku, na skutek pogarszających się stosunków polsko-niemieckich, kierownictwo Biura Szyfrów zdecydowało się ujawnić sojusznikom tajemnicę pracy polskich służb wywiadowczych. W tym celu wiosną 1939 roku zorganizowano w Pyrach spotkanie polskich, angielskich i francuskich służb kryptologicznych. Oprócz egzemplarza polskiej Enigmy otrzymali oni matematyczne założenia dotyczące metod obsługi maszyny.

Jerzy Różycki latem 1939 roku dostał powołanie do wojska, a we wrześniu został ewakuowany z Polski przez Rumunię. Polscy kryptolodzy kontynuowali pracę we Francji, a po jej kapitulacji w Wielkiej Brytanii. W 1941 roku Różycki został skierowany do nowego ośrodka kryptologicznego w Algierze.

Znaczenie złamania kodu

Historycy II wojny światowej, którzy usiłują oszacować wpływ złamania szyfru Enigmy na losy wojny, twierdzą, że wyczyn Jerzego Różyckiego i pozostałych dwóch młodych deszyfrantów skrócił wojnę o około 3 lata. Jeden rok wojny kosztował świat ok. 10 mln istnień ludzkich, zatem, rozumując w ten sposób, należałoby przypuszczać, że rozszyfrowanie Enigmy przyczyniło się do ocalenia około 30 milionów osób.

To Polacy stworzyli podstawy deszyfracji, jednak Anglicy przez wiele lat starali się przywłaszczyć to osiągnięcie sobie. Pierwsze informacje wskazujące na to, że Polacy mieli wkład w rozszyfrowanie kodu Enigmy, ukazały się na początku lat siedemdziesiątych. Oficjalne uznanie przez Brytyjczyków roli Polaków w złamanie kodu Enigmy nastąpiło jednak dopiero po przystąpieniu Polski do NATO w 1999 roku.

mk

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Złamali szyfr "Enigmy", ocalili 30 milionów ludzi

Ostatnia aktualizacja: 31.12.2019 06:00
- Gdyby Polacy nie złamali szyfru "Enigmy", aliantom może by i się to z czasem udało, ale zanim by to nastąpiło ponosiliby prawdopodobnie katastrofalne straty – mówi Łukasz Kubacki z Muzeum Historii Polski.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kryptolog. Jak Marian Rejewski złamał kod Enigmy

Ostatnia aktualizacja: 16.08.2020 05:45
- Liczba kombinacji szyfrowych Enigmy, uwzględniając same tylko połączenia wtyczkowe, wynosiła 100391791500. Uwzględniając tak zwane walce odwracające - 7905875085625. Uwzględniając możliwości wirników szyfrujących około 4 septylionów – pisał Władysław Kozaczuk.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Jak Polacy przekazali aliantom tajemnicę Enigmy. 81. rocznica konferencji w Pyrach

Ostatnia aktualizacja: 25.07.2020 05:58
"Im więcej Polacy mówili o swoich maszynach, tym bardziej Knox gotów był słuchać. Miał powrócić do Londynu ze świadomością, że zapewne pierwszy raz w życiu spotkał kogoś dorównującego mu intelektem" – pisał Dermot Turing o wrażeniu Brytyjczyków z konferencji kryptologicznej w Pyrach, podczas której Polacy przekazali Brytyjczykom sekret złamania kodu Enigmy.
rozwiń zwiń