Marta Rzeczkowska od 24 lat mieszka we Włoszech. To właśnie tam, wśród polskich rodzin mieszkających w regionie Marche, narodził się pomysł stworzenia miejsca, w którym dzieci będą mogły spotykać się z polskimi rówieśnikami, mówić po polsku i poznawać kulturę kraju swoich rodziców.
Początek był bardzo prosty. Kilka polskich mam znało się, spotykało przy kawie i rozmawiało o tym, czego brakuje ich dzieciom. W rodzinach polsko-włoskich język polski łatwo może zejść na dalszy plan, szczególnie gdy na co dzień niemal wszyscy wokół mówią po włosku.
„Widzieliśmy, że jest potrzeba, żeby te dzieci się spotykały razem, żeby miały kontakt z takimi rówieśnikami, którzy mają rodziny mieszane, czyli polsko-włoskie, żeby po prostu też kultywować, rozmawiać po polsku.” - podkreśla Marta Rzeczkowska
Tak powstała Polska Ludoteka „Wojtek" w Ascoli Piceno. Początkowo dzieci spotykały się przy parafii, gdzie otrzymały do dyspozycji jedną salę. Z czasem grup przybywało. Dziś Ludoteka korzysta z trzech sal oraz tarasu. W listopadzie 2025 roku świętowała swoje dziesięciolecie, a działalność rozpoczęła już jedenasty rok.
Ludoteka od początku miała być czymś więcej niż tradycyjną szkołą. Chodziło o stworzenie przestrzeni, w której polskie dzieci mieszkające we Włoszech będą mogły poczuć, że język i kultura ich rodziców są również częścią ich własnego świata.
W ramach zajęć dzieci uczą się języka polskiego, ale poznają także historię, geografię, kulturę i tradycje Polski. Program jest dostosowywany do wieku uczniów, a zajęcia mają przede wszystkim zachęcać dzieci do kontaktu z polszczyzną.
Dlatego zamiast opierać naukę wyłącznie na gramatyce, nauczyciele sięgają po ciekawostki, opowieści o znanych Polakach, historię i wydarzenia związane z polskimi świętami. Kiedy zbliża się Boże Narodzenie czy Wielkanoc, dzieci poznają związane z nimi zwyczaje i dowiadują się, jak wyglądają one w Polsce.
To podejście ma jeden podstawowy cel: sprawić, by polska szkoła nie była dla dzieci kolejnym obowiązkiem, ale miejscem, do którego chcą wracać.
Z czasem działalność Ludoteki zaczęła obejmować kolejne rodziny. Drugą placówkę otwarto w San Benedetto del Tronto, nad Adriatykiem. Dzięki temu dzieci z tamtejszej okolicy nie muszą pokonywać około 60 kilometrów, żeby uczestniczyć w polonijnych zajęciach.
Stowarzyszenie prowadzące Ludoteki zajmuje się jednak znacznie szerszą działalnością. Organizowane są wycieczki, spotkania, polski karnawał, sylwester czy wspólna wigilia. Ważnym elementem jest również współpraca z lokalnymi instytucjami i prezentowanie polskiej kultury mieszkańcom Włoch.
Ludoteka uczestniczy także w wydarzeniach organizowanych przez lokalne władze, podczas których reprezentuje Polskę, prezentuje polskie stroje i tradycje oraz przygotowuje materiały przybliżające Włochom nasz kraj. Oficjalne informacje o działalności stowarzyszenia wskazują również na współpracę z lokalnymi urzędami i organizowanie wystaw, koncertów, spotkań czy wydarzeń promujących polską kulturę.
To pokazuje, że polonijna działalność nie kończy się na własnej społeczności. Jest również sposobem na opowiadanie o Polsce tym, którzy mieszkają obok.
Jednym z najważniejszych elementów działalności Ludoteki są wyjazdy dzieci do Polski. Organizatorzy przez lata starali się o możliwość organizowania takich kolonii i wakacyjnych wyjazdów. Wspólnie z zaprzyjaźnioną szkołą Czerwone Maki z Perugii udało się stworzyć regularną formułę wspólnych wyjazdów.
Dzieci odwiedziły między innymi Kraków, Wieliczkę, Oświęcim i Zakopane. Były również w Stroniach Śląskich, a ostatnio spędziły czas w Centrum Dialogu Kultury w Węgrowie i zwiedzały Warszawę.
W ciągu roku uczą się o Polsce, poznają jej historię, miasta i najważniejsze miejsca. Później mogą zobaczyć je na własne oczy. Kiedy więc podczas wyjazdu stają przed Zamkiem Królewskim, spacerują po Starówce czy odwiedzają Centrum Nauki Kopernik, wiedza zdobyta podczas zajęć nagle staje się rzeczywistością.
„To jest taka ich roczna nagroda i to jest naprawdę coś, co ich spełnia na zakończenie roku w Szkole Polonijnej.” - zaznacza Marta Rzeczkowskaz Polskiej Ludoteki „Wojtek"
Dzieci już podczas roku szkolnego pytają, dokąd pojadą następnym razem. Właśnie ta ciekawość może być jednym z najlepszych dowodów na to, że nauka o Polsce nie musi być abstrakcyjna.
Dla rodziców Ludoteka jest sposobem na przekazanie dzieciom czegoś, czego nie da się zastąpić samym podręcznikiem. Język jest bowiem nie tylko narzędziem komunikacji. Za nim stoją rodzinne historie, tradycje, święta, wspomnienia i poczucie przynależności.
W przypadku rodzin mieszkających za granicą zadanie jest szczególnie trudne. Dziecko dorasta w dwóch kulturach i dwóch językach. Polska może być dla niego krajem, który zna z opowieści rodziców i dziadków, ale który na co dzień pozostaje daleko.
Ludoteka próbuje tę odległość zmniejszyć.
Nie robi tego wyłącznie poprzez szkolne lekcje. Równie ważne są wspólne spotkania, wycieczki, święta i zwyczajne rozmowy. Dzięki nim dzieci poznają innych młodych ludzi, którzy mają podobne doświadczenia.
Dzisiaj Polska Ludoteka Wojtek jest częścią szerszej sieci polonijnej edukacji we Włoszech. Oficjalne zestawienia wskazują zarówno placówkę w Ascoli Piceno, jak i szkołę w San Benedetto del Tronto, a działalność Ludoteki obejmuje naukę języka polskiego, historii, geografii, kultury i tradycji.
Marta Rzeczkowska podkreśla jednak przede wszystkim społeczny wymiar całego przedsięwzięcia. Bo Ludoteka powstała nie dlatego, że ktoś z góry zaplanował wielki projekt. Zaczęło się od kilku mam, kawy i rozmowy o tym, czego potrzebują ich dzieci.
Dziś z tej potrzeby powstały dwie szkoły, stowarzyszenie, wyjazdy do Polski, wydarzenia kulturalne i społeczność, która pozwala Polakom mieszkającym we Włoszech być bliżej siebie.
„Przede wszystkim też spędzić wspólnie czas.” - mówi Marta Rzeczkowska, Polska Ludoteka „Wojtek"
I właśnie w tym zdaniu można znaleźć sedno działalności Ludoteki. Bo czasem zachowanie języka i kultury zaczyna się nie od wielkich deklaracji, lecz od tego, że dzieci spotykają się razem, rozmawiają po polsku, poznają historię swoich rodziców i mają poczucie, że Polska jest czymś więcej niż miejscem zaznaczonym na mapie.
pż