Od malarstwa do filmu. Początki drogi Andrzeja Wajdy

Radiowy cykl poświęcony Andrzejowi Wajdzie rozpoczął się od spojrzenia na początki artystycznej drogi przyszłego reżysera. Ten nie myślał wówczas o kamerze o płótnie i farbach. Gość Dwójki, profesor Tadeusz Lubelski, historyk filmu i autor biografii Wajdy, przybliżył w opowieści młodzieńcze lata twórcy, jego rodzinne korzenie i formacyjne doświadczenia.

Andrzej Wajda, laureat Oscara za dorobek życia i Złotej Palmy w Cannes za "Człowieka z żelaza", to jeden z patronów roku 2026

Foto: z archiwum NAC

– Rodzina Wajdów była od początku związana z południem Polski, z Krakowem, z Przemyślem. To Kraków był właściwie rodzinnym miastem Andrzeja Wajdy. Ale ojciec, Jakub, był oficerem. A oficer musiał się przenosić zgodnie z rozkazami – wyjaśniał profesor Tadeusz Lubelski. 

Posłuchaj audycji "Wajda - portret z powidoków" >>> 

– Stąd w połowie lat dwudziestych rodzina znalazła się w Suwałkach, z którymi żadnych rodzinnych więzi nie miała. Tam mały Andrzej poszedł do szkoły, co wspominał później ze zgrozą. A gdy ojciec dostał kolejny przydział, przenieśli się do Radomia. I właśnie tam Wajda spędził formacyjne lata swojego życia, od siódmego do dwudziestego roku życia. To było miasto jego młodości – mówił.

"Dzieciństwo to było nieszczęście"

W audycji wybrzmiały też słowa samego reżysera. – Dzieciństwo się zaciera, bo należę do tego pokolenia, które nienawidziło dzieciństwa. Dzieciństwo to było nieszczęście. My tylko staraliśmy się jak najszybciej być dorosłymi. Miałem trzynaście lat, gdy zaczęła się wojna – i już byłem dorosłym mężczyzną, miałem obowiązek pracować, żeby utrzymać matkę – wspominał Andrzej Wajda w archiwalnej rozmowie. 

– Mieszkałem w bardzo szczególnym mieście, w Suwałkach. To było miasto wojska: 41. Pułk Piechoty, w którym służył mój ojciec, 4. Dywizjon Artylerii Konnej, 3. Pułk Szwoleżerów, 2. Pułk Ułanów. Defilada na 3 maja: dwie orkiestry konnych pułków kawaleryjskich, niezapomniane obrazy. Te wspomnienia zostały mi na zawsze, a potem udało mi się je przywołać w "Kronice wypadków miłosnych" – mówił. 

Szybka dorosłość Andrzeja Wajdy 

Dla młodego Wajdy wojna była końcem dzieciństwa i początkiem dorosłego życia. Strata ojca – oficera Wojska Polskiego zamordowanego w Charkowie oraz doświadczenie okupacyjnej codzienności głęboko odcisnęły się na jego wrażliwości. Później to właśnie one stały się jednym z głównych tematów jego kina.

– Andrzej Wajda łączył styl wizualny z silnym ładunkiem emocjonalnym. Jego kino było zawsze pełne napięcia, niepokoju, a zarazem poetyckości – podkreślono w audycji.  Przypomniano także, że choć dziś Wajda kojarzony jest z polską szkołą filmową, jego artystyczne początki wiązały się z malarstwem. W 1946 roku, po wojnie i dramatycznych doświadczeniach okupacji, rozpoczął studia w Akademii Sztuk Pięknych w Krakowie. Ta wrażliwość plastyczna, wyczulenie na światło, przestrzeń i symbol, pozostała w jego filmach na zawsze.

***

Andrzej Wajda - reżyser filmowy i teatralny, scenarzysta i scenograf. Jeden z najwybitniejszych twórców polskiego i światowego kina. Zdobywca Oscara przyznanego za całokształt twórczości i Złotej Palmy w Cannes za "Człowieka z żelaza".

Jest autorem takich arcydzieł kina jak: "Kanał", "Popiół i diament", "Wesele", "Ziemia obiecana", "Człowiek z marmuru", "Danton", "Korczak", "Pan Tadeusz" czy "Katyń". Na jego filmach uczyliśmy się historii, a młode pokolenie także literatury. W trakcie swojej długiej, artystycznej drogi tworzył dzieła polityczne na zmianę z poetyckimi i lirycznymi. Zawsze jednak mówił o sprawach ważnych.

***

Tytuł audycji: Wajda - portret z powidoków

Prowadzenie: Marcin Pesta

Data emisji: 28.01.2026

Godz. emisji: 22.30

zch/pg