Wysłuchaj rozmowy w audycji "Poranek Dwójki"<<<
Jednorożce, morskie potwory, niezwykłe stworzenia z dawnych map i rycin, a obok nich dzieła pionierów historii naturalnej. W Pałacu Rzeczypospolitej w Warszawie można oglądać wystawę "Zwierzęta wszystkich światów", która opowiada o tym, jak przez stulecia ludzie poznawali, opisywali i wyobrażali sobie świat zwierząt.
Jan Jonston: polski zoolog, którego czytano na całym świecie
Wystawę otwiera jednorożec grzywiasty, zaczerpnięty z dzieła, które jest jednym z najważniejszych obiektów wystawy. To "Historia naturalna" Jana Jonstona. - To postać, którą bardzo chciałem przypomnieć, ponieważ mało kto zdaje sobie sprawę, że największy zoolog przełomu XVII i XVIII wieku pod względem poczytności – nie tylko w Europie, ale na całym świecie, bo korzystano z jego dzieł również w Chinach i Japonii – pochodził z Polski, z Leszna. Był nim Jan Jonston - zaznaczył Łukasz Kozak.
- Jonston tworzył historię naturalną w sześciu tomach, przeznaczoną dla gimnazjum w Lesznie – niezwykłej uczelni związanej z braćmi czeskimi. Ryciny do dzieła Jonstona wykonywał warsztat Merianów, jeden z najlepszych ówczesnych warsztatów graficznych. W 1650 roku zaczęła ukazywać się jego "Historia naturalna". Ambicją Jonstona było opisanie całego świata zwierząt, który ówcześni naturaliści uważali jeszcze za skończony i zamknięty. Zbierał wzmianki z różnych źródeł, od starożytności po najnowsze prace, jakie tylko mogły wpaść mu w ręce - dodał kurator wystawy.
Czytaj także:
Tysiące zwierząt ukrytych na kartach dawnych ksiąg
Księgi, których ryciny zostały wyeksponowane na wystawie "Zwierzęta wszystkich światów", można oglądać również w oryginale, w gablotach. - Wspaniale pracuje się z takimi materiałami. Dysponujemy księgami, które w pewnej mierze są unikatowe, zwłaszcza jeśli chodzi o egzemplarze kolorowane. Nigdy wcześniej nie były prezentowane na wystawie. Jest ich dużo, ale są to druki nowożytne, przystosowane do tego, żeby z nich korzystać. Dlatego komfort pracy z tym materiałem jest naprawdę duży - mówił gość Dwójki.
- Uzgodniliśmy, że od grudnia będziemy przekładać strony w tych księgach. Oznacza to, że wystawa będzie się stale zmieniać. Od grudnia co tydzień lub dwa tygodnie będziemy prezentować inne strony, żeby pokazać bogactwo przedstawień zwierząt. Są ich tysiące, więc nie zdążymy pokazać wszystkich - dodał Łukasz Kozak.
Kiedy nauka spotyka się ze sztuką. Świat Marii Sybilli Merian
Wystawa prowadzi odwiedzających do postaci wybitnej naukowczyni i entomolożki. Za jej pomocą organizatorzy chcą opowiedzieć o zmianie w postrzeganiu świata, wyraźnej granicy między erudycyjnym przekazem, w którym na podstawie autorytetów i ksiąg opowiadano o rzeczywistości naturalnej, a triumfem poznania empirycznego: obserwacji, podróży i drobiazgowego badania, również za pomocą mikroskopu, który na wystawie został szczególnie mocno podkreślony jako symbol rewolucji w postrzeganiu przyrody.
- Maria Sibylla Merian to wspaniała postać, o której można opowiadać bardzo dużo. Dodałbym jeszcze, że była wielką artystką. Jej prace to arcydzieła ilustracji zoologicznej. Nie działała jednak w próżni. Dorastała w warsztacie, w którym powstawały ryciny do dzieła Jonstona. Była córką starszego Mateusza Meriana, a jej bracia zajmowali się wydawaniem dzieła Jonstona. Ona sama skłaniała się bardziej ku insektom: zbierała gąsienice, przedstawiała je, była miłośniczką roślin i owadów - zaznaczył kurator wydarzenia.
- Znamy ryciny i obrazy Merian, często gdzieś się na nie natykamy - wiszą na ścianach, pojawiają się w sklepach z pamiątkami. Rzadko jednak czytamy jej teksty. A ich lektura pokazuje, że Merian doskonale wiedziała, jaka roślina jest żywicielska dla danej gąsienicy. Przedstawiając cały cykl życiowy owada, czasami po prostu przenosiła tę gąsienicę na inną roślinę, ponieważ tak bardziej jej odpowiadało, ponieważ miała zmysł kompozycyjny artystki. Przedstawiała więc swoje obserwacje w duchu tradycji malarstwa holenderskiego, choć były to przecież ilustracje zoologiczne - dodał gość "Poranka Dwójki".
***
Tytuł audycji: Poranek Dwójki
Prowadzenie: Jan Kanty Zienko
Gość: Łukasz Kozak (kurator wystawy "Zwierzęta wszystkich światów")
Data emisji: 9.11.2026
Godz. emisji: 8.30
Opracowanie: Oskar Łapeta
