Portret człowieka, który uczył teatru i życia. Biografia Aleksandra Bardiniego

Ostatnia aktualizacja: 06.08.2026 18:03
Wybitny reżyser, aktor, pedagog i jeden z największych autorytetów polskiego teatru XX wieku. Ukazała się pierwsza pełna biografia Aleksandra Bardiniego. W swojej książce Grzegorz Kozak rekonstruuje nie tylko losy artysty, ale także świat, który odszedł wraz z jego pokoleniem. Autor przekonuje również, że to była ostatnia chwila, by ocalić wspomnienia tych, którzy z Bardinim pracowali i uczyli się od niego.
Aleksander Bardini wsławił się przede wszystkim tym, że potrafił reżyserować aktorów śpiewaków. Był znakomitym reżyserem operowym.
Aleksander Bardini wsławił się przede wszystkim tym, że potrafił reżyserować aktorów śpiewaków. Był znakomitym reżyserem operowym.Foto: NAC

Aleksander Bardini przez dziesięciolecia pozostawał jedną z najważniejszych postaci polskiego życia teatralnego. Był reżyserem, aktorem, pedagogiem, współtwórcą Teatru Polskiego Radia. Był niekwestionowanym mistrzem wielu pokoleń aktorów. Mimo swojej pozycji nigdy nie doczekał się pełnej biografii. Tę lukę wypełnia książka Grzegorza Kozaka zatytułowana po prostu "Bardini". 

Posłuchaj rozmowy w audycji "Wybieram Dwójkę" >>> 

Ocalić świat, którego już nie ma

– Postać Aleksandra Bardiniego to jest osoba, która zasługiwała na to, żeby opisać jej życie, działalność, to wszystko, czego dokonał. Myślę, że to był ostatni moment, żeby pewne umykające wspomnienia zachować. Coraz mniej jest osób, które z nim pracowały – mówił podczas spotkania w Dwójce autor, Grzegorz Kozak. 

]Biografia ukazuje Bardiniego jako człowieka naznaczonego historią XX wieku. Urodzony w 1913 roku, dorastał jeszcze w realiach zaborów. Młodość przeżywał w wielokulturowej Łodzi, studiował w Państwowym Instytucie Sztuki Teatralnej pod kierunkiem Aleksandra Zelwerowicza. Reżyserii uczył się u Leona Schillera. Dyplomu nie zdążył odebrać – we wrześniu 1939 roku wybuchła wojna.

Czytaj także:

Życie i twórczość naznaczone wojną 

Los rzucił Bardiniego do Lwowa. Stracił bliskich i przez pewien czas musiał się ukrywać. Po wojnie zdecydował się na emigrację, jednak po trzech latach wrócił do Polski. Dopiero od początku lat pięćdziesiątych mógł w pełni poświęcić się pracy artystycznej i pedagogicznej.

– On się urodził w roku 1913, więc jeszcze w carskiej Rosji. Potem dorastał w wolnej Polsce, studiował u Zelwerowicza i Schillera, a kiedy kończył reżyserię, wybuchła wojna. Potem przyszły bardzo trudne lata we Lwowie, emigracja i powrót. Dopiero wtedy mógł w pełni poświęcić się swojej ukochanej pracy – opowiadał w audycji "Wybieram Dwójkę" Grzegorz Kozak.

Słuchaj także:

>>> Audycja "Dwójka na miejscu" poświęconej postaci Aleksandra Bardiniego

Historia niczym głos pokolenia 

Autor podkreślał, że historia Bardiniego jest też opowieścią pokolenia, które doświadczyło kilku przełomów cywilizacyjnych i politycznych. – Jeśli spojrzymy na świat, który Aleksander Bardini reprezentował, to rzeczywiście jest już historia. To przypomina teatry, jakich dziś już właściwie nie ma. Sposób myślenia o aktorstwie, o reżyserii, którego dzisiaj prawie w ogóle nie widzimy – zauważył. 

Posłuchaj
00:26 bardini wystąpienia w tv.mp3 Aleksander Bardini o wystąpieniach w studiu telewizyjnym (Archiwum Polskiego Radia)

 

Posłuchaj
00:24 bardini o pojmowaniu aktorstwa.mp3 Aleksander Bardini o pojmowaniu aktorstwa (Archiwum Polskiego Radia)

 

Mistrz wielu pokoleń

Choć publiczność zapamiętała Bardiniego z charakterystycznych ról filmowych i teatralnych, dla środowiska był przede wszystkim nauczycielem. Przez wiele lat wykładał w warszawskiej szkole teatralnej, kształcąc kolejne pokolenia aktorów i reżyserów. Jego wychowankowie wielokrotnie podkreślali niezwykłą umiejętność dostrzegania indywidualnych talentów.

– Był pedagogiem dlatego, że był bardzo dobrym reżyserem i znakomicie czuł scenę. Umiał dotrzeć do wnętrza młodych aktorów i znaleźć w każdym takie walory, które później okazywały się niezwykle ważne w ich zawodzie – mówi autor książki.

Jednym z najważniejszych miejsc w zawodowym życiu Bardiniego było Polskie Radio. Pracował tu jako reżyser i aktor, realizując liczne słuchowiska i przedstawienia radiowe. Jak wspomina Grzegorz Kozak, sam Bardini podkreślał, że właśnie radiu pozostał wierny przez całe życie.

***

Aleksander Bardini:

  • Aleksander Bardini urodził się w 1913 roku w Łodzi. W latach 1932–1939 studiował aktorstwo i reżyserię w Państwowym Instytucie Teatralnym w Warszawie. 
  • Od września 1939 do czerwca 1941 roku Aleksander Bardini pracował jako aktor i reżyser w Polskim Teatrze Dramatycznym we Lwowie. W 1945 roku przeniósł się do Katowic, a rok później wyemigrował z Polski.
  • Do kraju powrócił w 1950 roku, by nawiązać współpracę z warszawskimi teatrami: Wielkim i Polskim, później zaś: Teatrem Ateneum.
  • Był wieloletnim pracownikiem w Państwowej Wyższej Szkole Teatralnej w Warszawie. Współpracował z Teatrem im. Stefana Jaracza w Łodzi, Teatrem Współczesnym w Warszawie, Teatrem Starym w Krakowie.
  • Był znakomitym aktorem, również filmowym (m.in u Andrzeja Wajdy, Krzysztofa Zanussiego i Krzysztofa Kieślowskiego), oraz reżyserem teatralnym, twórcą wielu znamienitych inscenizacji.
  • Był związany z radiem. Potwierdzeniem tego był Wielki Splendor, nagroda przyznawana przez Zespół Artystyczny Teatru Polskiego Radia za całokształt twórczości.
  • Zmarł w 1995 roku w Warszawie.

***

Tytuł audycji: Wybieram Dwójkę

Prowadzenie: Monika Zając

Gość: Grzegorz Kozak (autor biografii "Bardini")

Data emisji: 6.08.2026

Godz. emisji: 16.30

Oprac. zuzannachowaniec

Czytaj także

"To nie miała być autobiografia". Kasia Babis o dorastaniu w Polsce po transformacji

Ostatnia aktualizacja: 03.07.2026 11:35
Dotkliwe niedobory żywności, niezadowolenie robotników i astronomiczna inflacja. Kasia Babis, rysowniczka, ilustratorka i aktywistka polityczna, zabiera nas do Polski czasów przełomu. W podróż od buntowniczej nastolatki do świadomej politycznie aktywistki. Wszystko to dzięki opowieści graficznej pt. "Okruchy".
rozwiń zwiń