Polskie Radio

Ceremoniał koronacyjny brytyjskich władców. Kilkaset lat tradycji

Ostatnia aktualizacja: 06.05.2023 05:58
Władca Wielkiej Brytanii jest jedynym europejskim monarchą, którego koronacja przebiega w tak uroczysty sposób. Choć król już nie sprawuje realnej władzy w państwie (król włada - rząd rządzi), ceremoniał koronacyjny brytyjskich monarchów istnieje w niemal niezmienionej, wyjątkowo uroczystej formie od setek lat. Podobnie będzie wyglądać 6 maja 2023 roku, gdy koronę na głowę włoży Karol III. 
Arcybiskup Canterbury nakłada koronę św. Edwarda na głowę królowej Elżbiety II. 2.06.1953
Arcybiskup Canterbury nakłada koronę św. Edwarda na głowę królowej Elżbiety II. 2.06.1953Foto: Forum

Ceremonia koronacyjna od 1066 roku odbywa się w opactwie westministerskim w Londynie, a przewodzi jej arcybiskup Canterbury. Początkowo uroczystość odbywała się po łacinie, ale od koronacji Jakuba I w 1603 roku używa się języka angielskiego. Ceremoniał koronacyjny władców brytyjskich w niewielkim stopniu różni się od tego, jaki zawarto w "Liber Regalis" (ang. "Royal Book") z 1382 roku. Księga zawiera m.in. opis poszczególnych elementów koronacji Edwarda II, która miała miejsce w 1308 roku.

W Wielkiej Brytanii król przejmuje władzę w chwili śmierci poprzednika, ale uroczysta koronacja monarchy odbywa się około rok później. Dla przykładu królowa Elżbieta II władzę przejęła w lutym 1952 roku, a skronie koroną przyozdobiła dopiero w czerwcu następnego roku. Z kolei jej syn, Karol III, na swoją koronację czekał 8 miesięcy.

Powody tak długiego odstępu czasu między chwilą objęcia władzy a koronacją są dwa. Po pierwsze na przeszkodzie stoi okres żałoby po zmarłym władcy, po drugie pompatyczne uroczystości wymagają wielu miesięcy przygotowań.

Z Pałacu Buckingham do opactwa westiminiserskiego

Uroczystości koronacyjne brytyjskich monarchów rozpoczynają się od procesji, podczas której władca przemierza trasę od Pałacu Buckingham poprzez reprezentacyjną aleję The Mall, Trafalgar Square i Parliament Square do opactwa westministerskiego. Od koronacji Jerzego IV w 1821 roku monarchowie drogę tę odbywają w niezwykle bogato zdobionej karocy "Gold State Coach".

Pojazd powstał na życzenie Jerzego III, który chciał w ten sposób uświetnić swoją koronację w 1761 roku. Jednak ze względu na bardzo skomplikowany projekt, karoca powstała z rocznym opóźnieniem.

Wykonana jest z drewna pokrytego złotem, posiada liczne zdobienia i rzeźby, np. na dachu znajdują się przedstawienia trzech cherubinów, reprezentujących Anglię, Szkocję i Irlandię, które w rękach dzierżą regalia koronacyjne. Gold State Coach ma siedem metrów długości i waży cztery tony, dlatego ciągnie ją aż osiem koni.

Elżbieta II w karocy Golden State Coach przejeżdża przez Trafalgar Squere w drodze do opactwa westministerskiego na swoją koronację. 2.06.1953. Fot. Forum Elżbieta II w karocy Golden State Coach przejeżdża przez Trafalgar Squere w drodze do opactwa westministerskiego na swoją koronację. 2.06.1953. Fot. Forum

Główne uroczystości koronacyjne od niemal tysiąca lat odbywają się w opactwie westministerskim. W 1953 roku podczas koronacji Elżbiety II, dzięki specjalnym konstrukcjom, w świątyni mieszczącej ok. 2 tysiące osób, zgromadziło się ponad 8 tysięcy uczestników. Kolejne 20 milionów śledziło transmisję z koronacji w telewizji, co było wydarzeniem zupełnie wyjątkowym.

Po dotarciu króla przed opactwo westministerskie formowana jest kolejna uroczysta procesja, która wchodzi do świątyni. Uczestniczy w niej również monarcha ubrany w Robe of State - specjalną szatę zakończoną kilkumetrowym, aksamitnym trenem podszytym gronostajem. Zazwyczaj wykonuje się ją specjalnie na tę okazję.

"God save the king/queen"

Gdy procesja dobiega końca, rozpoczyna się właściwa koronacja, która dzieli się na pięć części. Podczas pierwszej – zwanej "recognition" (pol. "uznanie") - arcybiskup Canterbury, który przewodniczy uroczystości, pyta zgromadzonych w opactwie, czy uznają swojego nowego monarchę, na co ci odpowiadają: "God save the king/queen" (pol. "Boże, chroń króla/królową").

Następnie monarcha składa przysięgę (ang. the oath), która zwykle ulega lekkim modyfikacjom, uwzględniającym zmiany terytorialne, jakie zaszły w Wielkiej Brytanii i Wspólnocie Narodów. Jeden z arcybiskupów, najczęściej Canterbury lub Yorku, pyta króla m.in. o to, czy przysięga przestrzegać prawa oraz czy będzie szanować doktryny i zasady dotyczące anglikańskiego Kościoła Anglii, którego głową stał się wraz z objęciem władzy świeckiej.

Gdy władca odpowie twierdząco na wszystkie pytania, następuje część zwana "anointing" (pol. "namaszczenie"), która nawiązuje do błogosławieństwa udzielonego królowi przez Boga. Monarcha zdejmuje wówczas bogaty Robe of State i przywdziewa białą szatę, po czym siada na tronie koronacyjnym, który służy temu celowi od czasów koronacji Edwarda I w 1296 roku. Nad tronem rozciągany jest baldachim, aby ukryć przed ludzkimi oczami ten niezwykle symboliczny akt. Biskup Canterbury wylewa olejek z naczynia na specjalną koronacyjną łyżkę (używaną prawdopodobnie już w XII wieku), po czym namaszcza nim królewską głowę, pierś i ręce. Olejek przygotowywany jest w Ziemi Świętej według receptury wykorzystywanej od stuleci.

Po dokonaniu aktu namaszczenia rozpoczyna się "investiture" (pol. "nadanie"), część, podczas której monarcha otrzymuje symbole związane z królewską władzą, czyli m.in. ostrogi, trzy złote miecze, jabłko z krzyżem, berło z krzyżem i berło z gołębicą oraz przywdziewa bogato zdobiony strój. Na koniec tej części koronacji, na głowę króla nakładana jest korona św. Edwarda wykorzystywana przy tej okazji od 1661 roku.

Brytyjskie regalia koronacyjne. Na zdjęciu widoczna korona św. Edwarda, złote jabłko z krzyżem, koronacyjny pierścień oraz dwa berła - jedno z krzyżem, drugie z gołębicą. Fot. Forum Brytyjskie regalia koronacyjne. Na zdjęciu widoczna korona św. Edwarda, złote jabłko z krzyżem, koronacyjny pierścień oraz dwa berła - jedno z krzyżem, drugie z gołębicą. Fot. Forum

Oryginalna korona, którą nakładano na głowę nowo wybranego monarchy od XIII wieku do czasów Karola I (koronowany w 1625), została zniszczona z rozkazu parlamentu w 1649 roku po obaleniu monarchii i wprowadzeniu republiki w Anglii. Obecnie używana korona została wykonana na nowo z części oryginału, po przywróceniu monarchii w 1660 roku.

Po nałożeniu korony na głowę króla zgromadzeni w opactwie chóralnie wołają: "God save the king/queen".

Wówczas koronowany już władca zasiada na tronie umiejscowionym na podwyższeniu, gdzie oczekuje na złożenie hołdu (ang. "the homage"). Jako pierwsi czynią to biskupi, którzy przyklękają przed królem i przysięgają mu zachować posłuszeństwo. Następnie w ich ślady idą członkowie rodziny królewskiej, począwszy od księcia Walii. W 1953 roku poprzedził go Filip, mąż Elżbiety II, i to on jako pierwszy po duchownych oddał hołd swojej żonie i królowej.

Procesja powrotna

Gdy ta, piąta już, część uroczystości dobiegnie końca, następuje koronacja królewskiej współmałżonki. Ta będzie miała miejsce również 6 maja 2023 roku, gdy po koronacji Karola III, koronę na głowę włoży jego żona - królowa Kamila.

Rodzina królewska pozdrawia poddanych po koronacji Jerzego VI i jego żony Elżbiety. W środku widoczna 11-letnia wówczas przyszła królowa Elżbieta II. 12.05.1937. Fot. Forum Rodzina królewska pozdrawia poddanych po koronacji Jerzego VI i jego żony Elżbiety. Pomiędzy parą królewską stoi przyszła królowa Elżbieta II. 12.05.1937. Fot. Forum

Po zakończeniu koronacji następuje uroczyste opuszczenie opactwa westministerskiego. Władca ubrany jest wówczas w Imperial State Robe - jedwabną purpurową szatę z długim trenem – w rękach trzyma berło z gołębicą i królewskie jabłko, a jego skronie ozdabia już nie korona św. Edwarda, ale Imperial State Crown. Po wyjściu ze świątyni formuje się kolejna procesja, zmierzająca z powrotem do Buckingham Palace. Karol III i Kamila do opactwa udadzą się karocą zbudowaną w 2012 roku z okazji 60. rocznicy objęcia rządów przez Elżbietę II, natomiast do królewskiej rezydencji wrócą wspomnianą Gold State Coach.

Od koronacji Edwarda VII w 1902 roku uroczystości koronacyjne kończą się pozdrowieniem poddanych, którego para królewska i inni członkowie rodziny udzielają z balkonu Buckingham Palace.

th

Czytaj także

Edward VIII i Wallis Simpson – miłość ponad koronę

Ostatnia aktualizacja: 10.12.2013 06:00
Latem 1936 roku w Europie wrze. W Niemczech rządzi Adolf Hitler. W Anglii nikt nie myśli jednak o nadchodzącej wojnie. Uwaga rodziny królewskiej i rządu skupia się na romansie następcy tronu Edwarda VIII z Wallis Simpson, Amerykanką i rozwódką.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Elżbieta II. Kobieta, która wzięła ślub z monarchią

Ostatnia aktualizacja: 06.02.2022 05:36
"Z Bożej łaski Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej oraz innych Jej Królestw i Terytoriów królowa, Głowa Wspólnoty Narodów, Obrończyni Wiary" – oto pełny tytuł królowej Elżbiety II. Kobiety, która stała na czele Królestwa Brytyjskiego do 2022 roku.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Elżbieta Bowes-Lyon – królowa matka

Ostatnia aktualizacja: 04.08.2023 05:35
Kiedy miała 10 lat, wróżka powiedziała jej, że będzie królową. Wydawałoby się, że żyła jedynie w cieniu wielkiej polityki prowadzonej przez męża i córkę. O jej znaczeniu dla monarchii i poddanych świadczy pieszczotliwe określenie "Queen Mommy".
rozwiń zwiń
Czytaj także

Windsorowie – "Royal baby" z niemieckimi korzeniami

Ostatnia aktualizacja: 20.10.2014 07:00
W żyłach najsłynniejszej rodziny królewskiej płynie nie tylko błękitna, ale i niemiecka krew. Windsorów i Mountbattenów wiele łączy z naszymi zachodnimi sąsiadami.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Jak Jerzy VI został królem

Ostatnia aktualizacja: 14.12.2019 05:30
Na człowieka, który nie chciał być monarchą, to brzemię spadło niespodziewanie w najgorszym dla imperium momencie. Jego historią, przedstawioną w oscarowym "Jak zostać królem" zachwyciły się miliony.
rozwiń zwiń
Czytaj także

Koronacja Elżbiety II. Boże, chroń telewizję!

Ostatnia aktualizacja: 02.06.2023 05:53
To był precedens nie tylko w dziejach rodziny królewskiej, lecz także w historii brytyjskiej telewizji. 2 czerwca 1953 roku ponad 20 milionów obywateli Zjednoczonego Królestwa zasiadło przed telewizorami, by obejrzeć transmisję z koronacji Elżbiety II. Niewiele jednak brakowało, by uroczystość nie znalazła się w ramówce tego dnia.
rozwiń zwiń