Historia

Unia lubelska – początek Rzeczpospolitej Obojga Narodów

Ostatnia aktualizacja: 01.07.2019 06:00
1 lipca 1569 zawarta została unia polsko-litewska, tym samym powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów. Wspólne państwo Polaków i Litwinów trwało przez ponad dwa wieki – aż do czasu, kiedy zniknęło z mapy Europy po rozbiorach w 1795 roku.
Audio
  • Co połączyło Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie? Mówi historyk dr Jolanta Choińska-Mika, aud. Andrzeja Sowy i Wojciecha Dmochowskiego z cyklu "Kronika polska". (PR, 27.03.2001)
  • Czasy Zygmunta II Augusta i dążenia Polaków i Litwinów do powstania Rzeczpospolitej Obojga Narodów – mówi historyk prof. Andrzej Wyczański, aud. Elizy Bojarskiej z cyklu "Królowie i książęta polscy". (PR, 17.04.1986)
Unia lubelska  obraz Jana Matejki (1869), z krzyżem, będący centralną postacią obrazu, król Polski Zygmunt August
"Unia lubelska" – obraz Jana Matejki (1869), z krzyżem, będący centralną postacią obrazu, król Polski Zygmunt AugustFoto: Maciej Szczepańczyk, źr. Muzeum w Lublinie/Wikipedia/dp

W tekście unii lubelskiej czytamy: Unia sprawiła iż już Królestwo Polskie i Wielgie Księstwo Litewskie jest jedno nieróżne i nierozdzielne ciało, a także nierożna, ale jedna spolna Rzeczpospolita, która się z dwu państw i narodów w jeden lud zniosła i spoiła. I aby za wolą Bożą ta unia trwałą do końca świata.

– Unia zawarta w Lublinie była pewnym ukoronowaniem rozwijającego się przez dziesięciolecia związku polsko-litewskiego – mówiła historyk dr Jolanta Choińska-Mika w aud. "Kronika polska" w 2001 roku.

Dążenia do jedności

– Do 1569 roku to są dwa różne kraje, róże organizmy państwowe połączone osobą wspólnego monarchy, ale podzielone politycznie – mówił historyk prof. Andrzej Wyczański w aud. Elizy Bojarskiej z "Królowie i książęta polscy" w 1986 roku. – To były różne kraje, różne systemy polityczne, dążenia, z tym, że systematycznie od dwóch pokoleń następowały procesy asymilacji kulturalnej i ustrojowej.

450. rocznica zawarcia Unii Lubelskiej - zobacz serwis specjalny

We wcześniejszych wiekach związek między Polakami a Litwinami polegał raczej na luźnym układzie unii personalnej, czyli połączenia narodów przez osobę jednego władcy. Początkowo do zawarcia unii dążyli głównie Polacy, jednak i Litwini w końcu dojrzeli korzyści, jakie mogą z tego dla nich wynikać.

– Prawdziwy grunt pod unię zawartą w Lublinie stworzyły dopiero dążenia emancypacyjne szlachty litewskiej – podkreślała dr Jolanta Choińska-Mika. – Szlachta litewska zmierzała do uzyskania praw politycznych podobnych jak posiadała szlachta w Królestwie Polskim. Zacieśnienie związku z Polską stwarzało właśnie taką szansę.

Postanowienia unii

Obszar Rzeczpospolitej Obojga Narodów zajmował 780 tys. km2, a zamieszkała tam ludność liczyła ponad 6 milionów mieszkańców.
Efektem zawarcia unii lubelskiej było stworzenie federacji złożonej z dwóch równoprawnych członków. Oba państwa razem w wolnej elekcji wybierały jednego władcę, ujednoliciły system monetarny i prawny oraz powołały wspólny Sejm i Senat oraz prowadziły wspólną politykę obronną i zagraniczną. Zachowały jednak odrębne urzędy centralne, języki, wojsko.

– Na pewno był to kompromis zapewniający stabilność związku w interesie obojga narodów, a jednocześnie kompromis, który respektował pewne dążenia, czy ambicje polityczne elity Wielkiego Księstwa Litewskiego – zaznaczała dr Choińska-Mika.

Potęga polsko-litewska

– Unia miała  wyjątkowy charakter na tle europejskim, nie dlatego, że w ogóle zaistniała, ale przede wszystkim poprzez jej trwałość, zasięg i historyczne skutki – podkreślała dr Jolanta Choińska-Mika.

Historycy są podzieleni jeśli chodzi o ocenę unii lubelskiej. Jedni mówią, że istnienie Rzeczpospolitej Obojga Narodów było tylko przyczyną długotrwałych wojen z Rosją i Turcją. Z drugiej strony połączone siły polsko-litewskie silniejszą pozycją polityczną i wojskową. Kryzys gospodarczy i polityczny doprowadził jednak do rozpadu instytucji władzy i całego państwa. Należy jednak zauważyć wartość i skutki dla naszej tradycji wieloletniego połączenia kultury polskiej i litewskiej.

Posłuchaj audycji i poznaj czasy Zygmunta II Augusta oraz Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

mb

Czytaj także

Mickiewicz wielu narodów

Ostatnia aktualizacja: 17.05.2011 16:00
Fenomen wielokulturowej i wieloreligijnej Rzeczpospolitej Obojga Narodów w "Panu Tadeuszu" ciągle zachwyca. Szczególnie barwny jest opis Wielkiego Księstwa Litewskiego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Władysław Jagiełło – Litwin, który zbudził w Polakach patriotyzm

Ostatnia aktualizacja: 02.02.2020 05:35
2 lutego 1386 podczas zjazdu walnego szlachty w Lublinie obwołano na króla Polski księcia litewskiego Władysława II Jagiełłę.
rozwiń zwiń