X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Unia lubelska – początek Rzeczpospolitej Obojga Narodów

Ostatnia aktualizacja: 01.07.2018 06:00
1 lipca 1569 zawarta została unia polsko-litewska, tym samym powstała Rzeczpospolita Obojga Narodów. Wspólne państwo Polaków i Litwinów trwało przez ponad dwa wieki – aż do czasu, kiedy zniknęło z mapy Europy po rozbiorach w 1795 roku.
Audio
  • Co połączyło Królestwo Polskie i Wielkie Księstwo Litewskie? Mówi historyk dr Jolanta Choińska-Mika, aud. Andrzeja Sowy i Wojciecha Dmochowskiego z cyklu "Kronika polska" (PR, 27.03.2001)
  • Czasy Zygmunta II Augusta i dążenia Polaków i Litwinów do powstania Rzeczpospolitej Obojga Narodów – mówi historyk prof. Andrzej Wyczański, aud. Elizy Bojarskiej z cyklu "Królowie i książęta polscy" (PR, 17.04.1986)
Unia lubelska  obraz Jana Matejki (1869), z krzyżem, będący centralną postacią obrazu, król Polski Zygmunt August
"Unia lubelska" – obraz Jana Matejki (1869), z krzyżem, będący centralną postacią obrazu, król Polski Zygmunt AugustFoto: Maciej Szczepańczyk, źr. Muzeum w Lublinie/Wikipedia/dp

W tekście unii lubelskiej czytamy: Unia sprawiła iż już Królestwo Polskie i Wielgie Księstwo Litewskie jest jedno nieróżne i nierozdzielne ciało, a także nierożna, ale jedna spolna Rzeczpospolita, która się z dwu państw i narodów w jeden lud zniosła i spoiła. I aby za wolą Bożą ta unia trwałą do końca świata.

– Unia zawarta w Lublinie była pewnym ukoronowaniem rozwijającego się przez dziesięciolecia związku polsko-litewskiego – mówiła historyk dr Jolanta Choińska-Mika w aud. "Kronika polska" w 2001 roku.

Dążenia do jedności

– Do 1569 roku to są dwa różne kraje, róże organizmy państwowe połączone osobą wspólnego monarchy, ale podzielone politycznie – mówił historyk prof. Andrzej Wyczański w aud. Elizy Bojarskiej z "Królowie i książęta polscy" w 1986 roku. – To były różne kraje, różne systemy polityczne, dążenia, z tym, że systematycznie od dwóch pokoleń następowały procesy asymilacji kulturalnej i ustrojowej.

We wcześniejszych wiekach związek między Polakami a Litwinami polegał raczej na luźnym układzie unii personalnej, czyli połączenia narodów przez osobę jednego władcy. Początkowo do zawarcia unii dążyli głównie Polacy, jednak i Litwini w końcu dojrzeli korzyści, jakie mogą z tego dla nich wynikać.

– Prawdziwy grunt pod unię zawartą w Lublinie stworzyły dopiero dążenia emancypacyjne szlachty litewskiej – podkreślała dr Jolanta Choińska-Mika. – Szlachta litewska zmierzała do uzyskania praw politycznych podobnych jak posiadała szlachta w Królestwie Polskim. Zacieśnienie związku z Polską stwarzało właśnie taką szansę.

Postanowienia unii

Obszar Rzeczpospolitej Obojga Narodów zajmował 780 tys. km2, a zamieszkała tam ludność liczyła ponad 6 milionów mieszkańców.
Efektem zawarcia unii lubelskiej było stworzenie federacji złożonej z dwóch równoprawnych członków. Oba państwa razem w wolnej elekcji wybierały jednego władcę, ujednoliciły system monetarny i prawny oraz powołały wspólny Sejm i Senat oraz prowadziły wspólną politykę obronną i zagraniczną. Zachowały jednak odrębne urzędy centralne, języki, wojsko.

– Na pewno był to kompromis zapewniający stabilność związku w interesie obojga narodów, a jednocześnie kompromis, który respektował pewne dążenia, czy ambicje polityczne elity Wielkiego Księstwa Litewskiego – zaznaczała dr Choińska-Mika.

Potęga polsko-litewska

– Unia miała  wyjątkowy charakter na tle europejskim, nie dlatego, że w ogóle zaistniała, ale przede wszystkim poprzez jej trwałość, zasięg i historyczne skutki – podkreślała dr Jolanta Choińska-Mika.

Historycy są podzieleni jeśli chodzi o ocenę unii lubelskiej. Jedni mówią, że istnienie Rzeczpospolitej Obojga Narodów było tylko przyczyną długotrwałych wojen z Rosją i Turcją. Z drugiej strony połączone siły polsko-litewskie silniejszą pozycją polityczną i wojskową. Kryzys gospodarczy i polityczny doprowadził jednak do rozpadu instytucji władzy i całego państwa. Należy jednak zauważyć wartość i skutki dla naszej tradycji wieloletniego połączenia kultury polskiej i litewskiej.

Posłuchaj audycji i poznaj czasy Zygmunta II Augusta oraz Rzeczpospolitej Obojga Narodów.

mb

Czytaj także

Mickiewicz wielu narodów

Ostatnia aktualizacja: 17.05.2011 16:00
Fenomen wielokulturowej i wieloreligijnej Rzeczpospolitej Obojga Narodów w "Panu Tadeuszu" ciągle zachwyca. Szczególnie barwny jest opis Wielkiego Księstwa Litewskiego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Gdyby Bona była królem Polski...

Ostatnia aktualizacja: 02.11.2011 12:38
Zygmunt Stary miał doskonałego doradcę - własną żonę, jednak w kluczowych sprawach nie korzystał z jej rad. Czy słusznie?
rozwiń zwiń

Czytaj także

Władysław Jagiełło – Litwin, który zbudził w Polakach patriotyzm

Ostatnia aktualizacja: 02.02.2018 06:45
2 lutego 1386 podczas zjazdu walnego szlachty w Lublinie obwołano na króla Polski księcia litewskiego Władysława II Jagiełłę.
rozwiń zwiń