X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Obóz Zjednoczenia Narodowego – polityczne zaplecze Rydza-Śmigłego

Ostatnia aktualizacja: 21.02.2017 06:00
Śmierć Józefa Piłsudskiego doprowadziła do bezpardonowej walki w obozie sanacyjnym. Zwycięsko wyszli z niej prezydent Mościcki i marszałek Rydz-Śmigły. Bazą polityczną tego ostatniego był utworzony 80 lat temu Obóz Zjednoczenia-Narodowego.
Audio
  • Opozycja poza parlamentem i rządy OZON-u - audycja Andrzeja Sowy i Wojciecha Dmochowskiego z cyklu "Kompaktowa historia Polski".
Pochód członkiń OZN w Krakowie, 1939 rok. źr. Wikimedia Commonsdp
Pochód członkiń OZN w Krakowie, 1939 rok. źr. Wikimedia Commons/dp

Autorytaryzm bez autorytetu

- Śmierć Marszałka Piłsudskiego 12 maja 1935 wywarła olbrzymie wrażenie. Nie tylko w społeczeństwie. Mimo uczuć, jakie do niego żywiono, ludzie światli, nawet niechętni politycznie, zdawali sobie sprawę, że odszedł ktoś wielki – mówił prof. Paweł Wieczorkiewicz w audycji Andrzeja Sowy i Wojciecha Dmochowskiego z cyklu "Kompaktowa historia Polski".

Ktoś, chciałoby się dodać, kogo znaczenie i charyzma legitymizowały rządy obozu sanacyjnego, niepodzielnie dzierżącego władzę od przewrotu majowego 1926 roku. Sanacja stała się autorytaryzmem bez autorytetu. Śmierć Marszałka rozpoczęła proces dogłębnych przekształceń na polskiej scenie politycznej.

Trzy obozy władzy

W samym obozie sanacyjnym coraz wyraźniejszy stawał się podział na trzy ośrodki władzy. Pierwszą grupę stanowił tzw. "Zamek" z posiadającym na mocy konstytucji kwietniowej szerokie prerogatywy prezydentem Ignacym Mościckim na czele. Najbardziej zagrażał mu Walery Sławek, który skupiał wokół siebie grupę tzw. "pułkowników".

- Doszło do zjawiska nazywanego w historiografii mianem dekompozycji obozu piłsudczykowskiego. Polegała ona na tym, że rozpoczęła się zażarta, bezpardonowa walka o władzę. Wyszedł z niej zwycięsko prezydent Ignacy Mościcki, kosztem najstarszych współpracowników Marszałka, przede wszystkim Walerego Sławka i byłych premierów Prystora i Świtalskiego. Z tego pogromu ocalał właściwie tylko Józef Beck, nieusuwalny minister spraw zagranicznych- podkreślał prof. Wieczorkiewicz.

Trzecim obozem władzy sanacyjnej był Główny Inspektorat Sił Zbrojnych, na czele którego stał Edward Rydz-Śmigły.

- Skoro nie było żywego Piłsudskiego, trzeba było stworzyć instytucję, która go zastąpi - mówił prof. Paweł Wieczorkiewicz o powołaniu Rydza-Śmigłego na stanowisko GISZa.

Pierwszy po Panu Prezydencie

Wpływy GISZa nieustannie rosły, zaś polityczna pozycja Mościckiego była podkopana przez konflikt ze Sławkiem. W tej sytuacji prezydent zdecydował się na sojusz z Rydzem-Śmigłym. Wyrazem tego paktu był okólnik, w którym premier Sławoj-Składkowski, na życzenie Mościckiego, pisał: „Generał Rydz-Śmigły, wyznaczony przez Marszałka Piłsudskiego, jako Pierwszy Obrońca Ojczyzny, i pierwszy współpracownik Pana Prezydenta w rządzeniu państwem, ma być uważany i szanowany, jako pierwsza w Polsce osoba po Panu Prezydencie Rzeczpospolitej. (…) Wszyscy funkcjonariusze państwowi z prezesem Rady Ministrów na czele okazywać mu winni objawy honoru i posłuszeństwa”. Rydz-Śmigły stawał się, z oczywistym naruszeniem konstytucji, niemal współprezydentem Polski. Podkreśliło to jeszcze dobitniej wręczenie mu buławy marszałkowskiej 10 listopada 1936.

W październiku 1935 roku Walery Sławek po politycznej przegranej z Mościckim rozwiązał Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem. Na jego miejsce, rzecz jasna już bez udziału Sławka, powołano 21 lutego 1937 Obóz Zjednoczenia Narodowego. Chwytliwą, ale i dającą pole do popisu prześmiewcom, nazwę wymyślił prezes Związku Zawodowego Literatów Polskich, Ferdynand Goetel. Nowe ugrupowanie miało być politycznym zapleczem Rydza-Śmigłego.

- "Ozon" miał wiele zmienić. "Ozon" nie miał być BBWR, ale stał się de facto BBWR bis. Stał się partią rządową, partią, która nie miała wyrazistego oblicza politycznego, bez większych wpływów – oceniał historyk.

Romans z prawicą

Deklaracja programowa Obóz Zjednoczenia Narodowego była istnym ideowym łamańcem. Jak zauważał Stanisław Cat-Mackiewicz: "Pod względem społecznym zbliżona jest do deklaracji stronnictwa zachowawczego, pod względem narodowym zdecydowanie nacjonalistyczny – akceptuje bez zastrzeżeń całą ideologię Dmowskiego".

Prawicowy charakter programu "Ozonu" podyktowany był głównie dwoma względami. Po pierwsze chodziło o rozszerzenie bazy społecznej ugrupowania. Obóz rekrutował swoich członków z administracji państwowej oraz prorządowych organizacji i stowarzyszeń społecznych. Było to jednak relatywnie niewielkie zaplecze. Dlatego poszukiwano prób zdobycia elektoratu prawicowego. Nacjonalistyczny program partii dawał podłoże do politycznego romansu między "Ozonem" i Obozem Narodowo-Radykalnym. Z tych prób sojuszu niewiele jednak wynikło. Z drugiej strony deklaracja ideowa OZN sprzyjała budowie wodzowskiego mitu Rydza-Śmigłego. Jak zauważał Wacław Jędrzejewicz, deklaracja Koca "była zbyt podobna do ruchów społeczno-politycznych we Włoszech i Niemczech, a przez to tak daleka od haseł, pod którymi dotychczas grupowali się piłsudczycy".

bm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Trudne decyzje marszałka Edwarda Rydza-Śmigłego

Ostatnia aktualizacja: 10.11.2017 06:00
- Przyznaję, że tak jak reszta społeczeństwa byłam raczej jemu przeciwna i surowo go osądzałam - wspomina Jadwiga Maksymowicz-Raczyńska, u której ukrywał się Edward Rydz-Śmigły po powrocie do kraju.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Włodzimierz Ostoja-Zagórski - tajemnicze zniknięcie

Ostatnia aktualizacja: 21.01.2019 07:00
Sprawa generała Zagórskiego do dziś pozostaje jedną z największych tajemnic II Rzeczpospolitej. Był zbiegiem i aferzystą czy ofiarą mordu inspirowanego przez Piłsudskiego? Jedno jest pewne: generał wiedział za wiele.
rozwiń zwiń