Włodzimierz Pietrzak urodził się 7 lipca 1913 roku w Warszawie. Dzieciństwo spędził w Turku, a później uczył się w Gimnazjum Państwowym im. Tadeusza Kościuszki w Kaliszu. Już wtedy angażował się w życie szkolne i publikował pierwsze teksty w uczniowskim piśmie „Świt”.
W 1931 roku rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Warszawskim. Nauka nie była łatwa: poważna choroba płuc zmusiła go do leczenia w Zakopanem i przerwania zajęć. Mimo problemów zdrowotnych wrócił na uczelnię, a dyplom uzyskał w 1936 roku. Po studiach pracował między innymi w Funduszu Pracy.
Równolegle rozwijał działalność literacką. Współtworzył Klub Artystyczny „S”, a w 1934 roku wspólnie z Janem Kottem i Ryszardem Matuszewskim opublikował tom „S. Poezje”. Dwa lata później ukazał się jego autorski zbiór „Prawo drapieżne”. Pisał również artykuły, recenzje i eseje publikowane między innymi w „Pionie”, „Kamenie”, „Prosto z Mostu” i „Okolicy Poetów”. Jak wynika z opracowania badaczki Małgorzaty Bańkowskiej, przed wojną pozostawił blisko sto tekstów krytycznych i publicystycznych.
Literatura i konspiracja
Po wybuchu II wojny światowej Pietrzak zaangażował się w działalność polskiego podziemia. Współpracował z konspiracyjnymi wydawnictwami, związał się z Konfederacją Narodu i redagował podziemne pismo „Nowa Polska”. W latach 1942–1944 współtworzył również środowisko skupione wokół miesięcznika „Sztuka i Naród”.
Pismo gromadziło młodych twórców przekonanych, że kultura pozostaje jednym z najważniejszych obszarów walki o przetrwanie narodu. Pietrzak należał do starszych uczestników tego środowiska i oddziaływał na młodszych pisarzy, między innymi Andrzeja Trzebińskiego.
Krytyk literacki i biograf poety Zygmunt Lichniak mówił w archiwalnej audycji Polskiego Radia z 1994 roku, że Pietrzak marzył o pozostawieniu po sobie trwałego dzieła. Jednocześnie nie potrafił przyglądać się wydarzeniom z boku: poczucie moralnego obowiązku popchnęło go do działalności konspiracyjnej.
00:29 Krytyk literacki Zygmunt Lichniak (zmarł w 2015), autor książek o Włodzimierzu Pietrzaku.mp3 Krytyk literacki Zygmunt Lichniak (zmarł w 2015), autor książek o Włodzimierzu Pietrzaku. Informacyjna Agencja Radiowa/IAR/E.Porycka/K.Koziełł/dok./w Witek
Lichniak podkreślał zarazem, że Pietrzak pozostaje „bardziej znany jako nazwisko niż zjawisko”. W jego ocenie szczególnie wartościowa była twórczość krytycznoliteracka autora – szkice, eseje i refleksje o kondycji polskiej kultury.
00:29 Zygmunt Lichniak (1994) powiedział na antenie Polskiego Radia, że Włodzimierz Pietrzak jest %22bardziej znany jako nazwisko, niż zjawisko%22.mp3 Zygmunt Lichniak (1994) powiedział na antenie Polskiego Radia, że Włodzimierz Pietrzak jest "bardziej znany jako nazwisko, niż zjawisko". Informacyjna Agencja Radiowa/IAR/E.Porycka/K.Koziełł/dok./w Witek/
O wrażliwości pisarza świadczą również listy do rodziny. W korespondencji z rodzicami z 1942 roku zastanawiał się nad pięknem życia, jego wartością i odpowiedzialnością moralną. Dwa lata później pisał do matki: „Chodzi się po świecie w ogromnym nienasyceniu... i pięknie, i trudno jest żyć”.
00:29 W liście do rodziców, pisanym na dwa lata przed śmiercią, w 1942 roku, Włodzimierz Pietrzak mówił o pięknie i wartości życia- (audycja Polskiego Radia W liście do rodziców, pisanym na dwa lata przed śmiercią, w 1942 roku, Włodzimierz Pietrzak mówił o pięknie i wartości życia (audycja Polskiego Radia 1994). Informacyjna Agencja Radiowa/IAR/E.Porycka/K.Koziełł/dok./w Witek/
Na Woli i Starym Mieście
Ostatnie tygodnie życia Pietrzaka pokazują złożoność wyborów, przed którymi stawali uczestnicy polskiego podziemia. W lipcu 1944 roku był jednym ze współautorów memoriału Konfederacji Narodu krytycznego wobec planów zorganizowania powstania. Kiedy jednak walki wybuchły, sam poprosił o przydział do oddziału bojowego. Pod pseudonimem „Balk” walczył w plutonie „Mieczyki” batalionu „Czata 49”, należącego do zgrupowania „Radosław”. Jak podaje Muzeum Powstania Warszawskiego, jego szlak bojowy prowadził przez Wolę i Stare Miasto.
20 sierpnia 1944 roku został ciężko ranny odłamkiem granatu. Dwa dni później zmarł wskutek odniesionych obrażeń. Miał 31 lat. Pozostawił wiersze, szkice, eseje i niedokończone projekty literackie. Fragment jego utworu „Tatry” zachował się w archiwalnej audycji Polskiego Radia z 1976 roku w interpretacji aktora Tadeusza Borowskiego.
00:40 Poeta pisał, że %22chciałby po sobie zostawić zapis swojej drogi%22. W Powstaniu Warszawskim walczył w plutonie %22Mieczyki%22 w batalionie %22Czata 4 Poeta pisał, że "chciałby po sobie zostawić zapis swojej drogi". W Powstaniu Warszawskim walczył w plutonie "Mieczyki" w batalionie "Czata 49", należącym do zgrupowania "Radosław". Informacyjna Agencja Radiowa/IAR/E.Porycka/K.Koziełł/dok./w Witek/
Pietrzak został początkowo pochowany w zbiorowej mogile w Ogrodzie Krasińskich. Po ekshumacji przeprowadzonej w 1958 roku jego szczątki przeniesiono na warszawskie Powązki Wojskowe. Pośmiertnie został odznaczony Krzyżem Walecznych i awansowany do stopnia podporucznika.
Twórczość wydana po śmierci i nagroda jego imienia
Znaczna część dorobku Pietrzaka ukazała się dopiero po wojnie. W 1955 roku wydano zbiór szkiców „Rachunek z dwudziestoleciem”, rok później opublikowano „Lot jaskółek”, obejmujący zachowane fragmenty jego twórczości powieściowej, a dramat „Skrzydła” wydrukowano w 1958 roku. Pośmiertnie ukazały się również „Miscellanea krytyczne” i „Myśli”.
Od 1948 roku przyznawana jest Nagroda im. Włodzimierza Pietrzaka. Obecnie wyróżnienie nadaje Katolickie Stowarzyszenie „Civitas Christiana” osobom, instytucjom i środowiskom zasłużonym dla nauki, kultury, sztuki i działalności społecznej, których praca odwołuje się do wartości humanistycznych, chrześcijańskich i patriotycznych.
Wśród laureatów znaleźli się między innymi kompozytor Krzysztof Penderecki, pisarz Paweł Jasienica, publicysta Stanisław Cat-Mackiewicz oraz Katolicki Uniwersytet Lubelski.
W 2026 roku wyróżnienie wręczono po raz 79. Jak wynika z komunikatu kapituły, otrzymali je Anna Rastawicka z Instytutu Prymasa Wyszyńskiego, fotograf i wydawca Janusz Rosikoń oraz Teatr Klasyki Polskiej. Uroczystość odbyła się 17 czerwca w dawnym Pałacu Prymasowskim w Warszawie.
IAR/Muzeum Powstania Warszawskiego/„Polonia Maior Orientalis”/Civitas Christiana/KAI, bs