Dr Semitha Cevallos przyjechała do Polski w ramach projektu badawczego, który został wybrany spośród 1539 zgłoszeń w ogólnokrajowym konkursie grantowym w Brazylii. Pomysł na badania narodził się przed 11 laty, kiedy podczas pracy nad doktoratem w Rio de Janeiro badaczka często odwiedzała znajdujący się nad oceanem pomnik Fryderyka Chopina.
– Patrzyłam na niego i mówiłam: tęsknię za Polską – wspomina w rozmowie z Polskim Radiem dla Zagranicy.
Dziś może nie tylko wrócić do Polski, ale także prowadzić badania, które – jak podkreśla – są pionierskie.
Archiwa Chopina otwarte dla brazylijskiej badaczki
W realizacji projektu pomógł Konsulat Generalny RP w Kurytybie. Konsul Wojciech Baczyński zwrócił się do dyrektora Narodowego Instytutu Fryderyka Chopina Artura Szklanera z prośbą o umożliwienie badaczce dostępu do archiwów.
Dzięki temu dr Semitha Cevallos od blisko miesiąca pracuje w Warszawie, analizując dokumenty dotyczące brazylijskich uczestników konkursu.
Jak przyznaje, początkowo obawiano się, że materiałów może być niewiele.
– Po tygodniu powiedziałam: nie martwcie się, bo już nie wiem, co zrobię z tym materiałem, bo jest bardzo dużo – mówi.
W dokumentach znalazła informacje nie tylko o około 18–19. brazylijskich pianistach, którzy pojawili się w historii konkursu, ale także o gościach honorowych i obserwatorach z Brazylii.
Jednym z pierwszych odkrytych przez nią dokumentów był materiał dotyczący konkursu z 1949 roku, w którym pojawia się wzmianka o brazylijskiej ekipie.
Dr Semitha Cevallos, brazylijska pianistka i muzykolożka, autorka projektu „Brazylijka z Polski”
„Chopin przekroczył ocean”
Badaczka podkreśla, że obecność brazylijskich pianistów w Konkursie Chopinowskim nie była dotąd szerzej opisywana w polskiej muzykologii.
Jej zdaniem jest to ważny element relacji kulturalnych między Polską a Brazylią. Udział Brazylijczyków w konkursie pokazuje bowiem, że muzyka Chopina znalazła odbiorców także po drugiej stronie Atlantyku.
– Chopin sięgał aż do Brazylii, przekroczył ocean i Brazylijczycy mają też miłość do Chopina – mówi dr Semitha Cevallos.
Co istotne, brazylijscy pianiści niekoniecznie mieli polskie korzenie. Jak zaznacza badaczka, tylko w pojedynczych przypadkach można mówić o polskim pochodzeniu. Ich zainteresowanie muzyką Chopina wynikało przede wszystkim z fascynacji jego twórczością oraz chęci udziału w jednym z najważniejszych międzynarodowych wydarzeń pianistycznych.
Rezultatem prowadzonych obecnie badań ma być publikacja poświęcona brazylijskim pianistom uczestniczącym w Konkursie Chopinowskim.
Polska obecna w życiu brazylijskiej muzykolożki
Związki dr Semithy Cevallos z Polską są znacznie szersze niż jej obecny projekt badawczy. Przez sześć lat studiowała w Poznaniu, zajmując się m.in. pianistyką, językiem polskim i zarządzaniem kulturą.
Dziś pracuje na Uniwersytecie Wschodnim w Paranaguá, gdzie wykłada język polski i historię muzyki.
Jak podkreśla, Polska pojawiła się w jej życiu niemal przypadkiem. Jej rodzinne miasto w Brazylii nawiązało współpracę z powiatem poznańskim, co otworzyło jej drogę do studiów w Polsce.
– Nie ja wybrałam Polskę, ale Polska mnie wybrała – mówi.
Nie ma polskich korzeni. Jej ojciec pochodzi z Ekwadoru, a matka z północy Brazylii. Mimo to, jak podkreśla, polska kultura stała się ważną częścią jej życia.
Dr Semitha Cevallos, brazylijska pianistka i muzykolożka, autorka projektu „Brazylijka z Polski”
„Brazylijka z Polski” pokazuje polskie ślady w Brazylii
Jednym z projektów, które realizuje w Brazylii, jest „Brazylijka z Polski” – seria dwujęzycznych minidokumentów poświęconych związkom Polski i Brazylii poprzez muzykę, literaturę, kino, historię i kulturę.
Inspiracją są dla niej między innymi widoczne w Kurytybie ślady polskiej obecności. Wśród nich wymienia rzeźbę polskiego artysty w ogrodzie botanicznym czy obraz Matki Boskiej Częstochowskiej w jednym z miejscowych kościołów.
– Chciałam, żeby Polacy wiedzieli, że tam jest część polskiej historii na terenie Brazylii – tłumaczy.
Projekt kieruje zarówno do Polaków mieszkających w Brazylii, jak i do odbiorców w Polsce. Materiały są przygotowywane po polsku z portugalskimi napisami.
Dr Semitha Cevallos zwraca uwagę, że wielu Brazylijczyków polskiego pochodzenia dopiero dziś odkrywa historię swoich rodzin i przodków, którzy przybywali do Brazylii już w XIX wieku.
Kolejne odkrycia już czekają
Badania nad obecnością brazylijskich pianistów w Konkursie Chopinowskim nie są jedynym projektem, który badaczka planuje kontynuować.
Jak mówi, w Brazylii często trafia na materiały związane z Polską niejako przypadkiem. Wśród takich odkryć znalazły się między innymi wiersze Tadeusza Milana Grzybczyka, polskiego poety publikującego w Brazylii. Publikacja poświęcona jego twórczości ma ukazać się w przyszłym roku.
– Myślę, że to się nie skończy, to tylko idzie dalej. Jest dużo więcej do robienia. Jak się robi, to człowiek znajdzie więcej i więcej – mówi.
Podczas pobytu w Warszawie badaczka mieszka w należącym do Uniwersytetu Warszawskiego hotelu, a dzięki współpracy między jej brazylijską uczelnią a UW może korzystać ze wsparcia polskiego środowiska akademickiego.
Szczególne miejsce zajmują dla niej Łazienki Królewskie i pomnik Chopina. Jak przyznaje, oglądanie pomnika także nocą, gdy jest podświetlony, było dla niej wyjątkowym doświadczeniem.
Dr Semitha Cevallos pozostanie w Polsce do końca października. Przyznaje, że powrót do Brazylii będzie trudny, ponieważ Warszawa stała się dla niej w pewnym sensie drugim domem.
Jej historia pokazuje, że muzyka Chopina może być nie tylko przedmiotem badań muzykologicznych, ale także punktem wyjścia do budowania i odkrywania współczesnych relacji między Polską a Brazylią.
Z dr Semithą Cevallos, brazylijską pianistką i muzykolożką, autorką projektu „Brazylijka z Polski”, rozmawiała Halina Ostas.