Posłuchaj rozmowy w audycji "Poranek Dwójki" >>>
Józef Czapski był jedną z najbardziej wszechstronnych i fascynujących postaci polskiej kultury XX wieku. W 130. rocznicę urodzin artysty ukazał się zbiór esejów i rozmów, który przybliża jego biografię oraz wielodziedzinową twórczość. Tom "Czapski. Rówieśnik XX wieku" ukazuje nie tylko wybitnego malarza i pisarza, lecz także uważnego świadka historii, intelektualistę i autora wyjątkowych dzienników.
- Pierwsze moje spotkanie z Józefem Czapskim było spotkaniem z jego dziennikiem w wydaniu z 1986 roku. To niewielka książeczka, o słabo czytelnym druku, wydana przez podziemną oficynę literacką. Nosiła tytuł "Dzienniki, wspomnienia, relacje". Właśnie tam po raz pierwszy przeczytałem fragmenty wspomnień Czapskiego i pamiętam, jak ogromne wrażenie na mnie wywarły. To było jedno z doświadczeń, które sprawiły, że zająłem się dziennikami w ogóle – nie tylko Czapskiego, ale dziennikami jako takimi - mówił w Dwójce prof. Paweł Rodak, redaktor zbioru.
Czapski: artysta, świadek epoki, człowiek relacji
Książka "Czapski. Rówieśnik XX wieku", wydana przez Narodowe Centrum Kultury, to tom, w którym znajdziemy wiele artykułów naukowych, a także opis twórczości i życia tego wybitnego artysty.
- Chciałem, żebyśmy w tym tomie jak najszerzej ujęli Czapskiego, jego różne aktywności, jego życie. Był to człowiek absolutnie wyjątkowy. Człowiek, który żył prawie 100 lat. Dlatego zatytułowaliśmy nasz tom "Rówieśnik XX wieku", bo urodził się w 1896, zmarł w 1993 roku. I to był człowiek wielu aktywności, a jednocześnie wielu relacji międzyludzkich, przyjaźni i korespondencji z bardzo wieloma osobami - wyjaśnił gość Dwójki.
Czytaj też:
Wielowymiarowy portret Józefa Czapskiego
Autorzy tomu starali się możliwie szeroko uchwycić różne oblicza Józefa Czapskiego. Szczególny nacisk położono na jego twórczość pisarską – przede wszystkim teksty poświęcone malarstwu, ale także wspomnienia, takie jak "Wspomnienia starobielskie" czy "Na nieludzkiej ziemi", będące zapisem doświadczeń z sowieckich obozów. Pierwsza część publikacji koncentruje się więc na Czapskim piszącym, dopełnionym o osobny artykuł Jana Zielińskiego poświęcony Czapskiemu mówiącemu.
- Mamy dużo relacji mówionych Czapskiego, to słowo mówione dla niego odgrywało bardzo ważną rolę. A więc Czapski mówiący, piszący, Czapski zapisujący w dzienniku. Druga część naszej książki to jest Czapski malarz, rysownik. Mamy jeszcze część poświęconą codzienności Czapskiego. I tutaj pan Janusz Nowak przygotował kalendarium życia i twórczości Czapskiego - zdradził redaktor tomu.
- W ostatniej części książki znalazły się trzy rozmowy z osobami, które dobrze znały Józefa Czapskiego i pozostawały z nim w bliskich relacjach, ważnych zarówno dla nich, jak i dla samego artysty - dodał gość audycji. - Są to Muriel Ganden, autorka pierwszej monografii malarskiej poświęconej Czapskiemu, Barbara i Ryszard Szymanowie, związani z galerią Plexus, w której artysta często prezentował swoje prace, oraz Piotr Kłoczowski – autor rozmów z Czapskim opublikowanych w książce "Świat w moich oczach".
Dzienniki Czapskiego pisane słowem i obrazem
"Ogromnie się starzeję, już nie mam dawnych sił, co naturalne, a ciągle zdaje mi się, że dopiero zaczynam. Obiecujący starzec infantylny" – pisał Józef Czapski w liście do Jana Cybisa. Po napisaniu tych słów artysta przez kolejne trzy dekady wypełnił jeszcze liczne tomy dzienników. Stały się one nie tylko świadectwem jego życia i epoki, lecz także nieodłącznym elementem jego codzienności, czymś, bez czego trudno było mu funkcjonować.
- On notował absolutnie wszystko. W tej chwili mamy zachowanych około 270-280 grubych kajetów dziennika Czapskiego. To jest kilkadziesiąt tysięcy stron. Czapski prowadził swój dziennik od czasu I wojny światowej, a mamy zachowane dzienniki od lat 40, więc mniej więcej 20 lat dziennika przepadło. Ale to, co się zachowało jest absolutnie wyjątkowe, dlatego że nie ma na świecie drugiego takiego dziennika, który w tak wielkiej skali byłby całkowitym połączeniem słów i obrazów. To jest coś więcej niż tekst. To jest coś więcej niż zapis. To jest pewien sposób życia. Po prostu Czapski i dziennik to jest pewnego rodzaju jedność - opowiadał prof. Paweł Rodak.
***
Tytuł audycji: Poranek Dwójki
Prowadzenie: Katarzyna Sanocka
Gość: prof. Paweł Rodak (redaktor zbioru "Czapski. Rówieśnik XX wieku", literaturoznawca i badacz diarystyki)
Data emisji: 8.06.2026
Godz. emisji: 8.30
am
