Lato, w którym mieści się całe życie. Powrót "Księgi lata" Tove Jansson

Choć Tove Jansson dla wielu czytelników pozostaje przede wszystkim autorką opowieści o Muminkach, jej twórczość dla dorosłych zajmuje w literaturze równie wyjątkowe miejsce. W księgarniach ukazała się właśnie "Księga lata" w nowym, polskim wydaniu. To jedna z najważniejszych powieści fińskiej pisarki. Redaktorką książki jest poetka i krytyczka literacka Dorota Koman, od lat związana z polskimi edycjami utworów Jansson.

Tove Jansson to nie tylko Mama Muminków – to także artystka, malarka i pisarka, której twórczość wykracza poza literaturę dziecięcą

Foto: PAP/EPA (Hans PAUL)

Akcja powieści rozgrywa się na niewielkiej wyspie w Zatoce Fińskiej. Lato wspólnie spędzają tam babcia i kilkuletnia wnuczka. Pozornie niewiele się dzieje, a jednak – jak podkreśla Dorota Koman – właśnie w tej codzienności kryje się siła książki.

Posłuchaj audycji "Rozmowy na lato" >>> 

"Przede wszystkim z miłości do autorki"

Zapytana o to, dlaczego od lat wraca do twórczości Tove Jansson, Dorota Koman odpowiada bez wahania: "przede wszystkim z miłości do autorki". - Jestem z pokolenia, które wychowywało się na kolejnych tomach Muminków. Czekało się na każdy następny, a dzięki Muminkom zawierało się przyjaźnie. Nawet mój pies ma na imię Ryjek – mówiła w Dwójce.

Dorota Koman jest polonistką, poetką i znawczynią twórczości Tove Jansson. Jak przypominała, pisarka była artystką o wielu talentach. Tworzyła dla dzieci i dorosłych, malowała, rysowała i prowadziła bogatą korespondencję.

Opowieść o babci, wnuczce i ...

Nowe wydanie wzbogacone zostało o posłowie Sofii Jansson, siostrzenicy pisarki, która była inspiracją dla postaci dziewczynki występującej w powieści. Dorota Koman zwróciła uwagę, że wspomnienia Sofii nie są prostym potwierdzeniem autobiograficznego charakteru książki.

– Ona sama mówi: "Nie wiem, czy to jestem ja". To nie jest zapis życia jeden do jednego – podkreślała Dorota Koman. Zdaniem redaktorki siła powieści tkwi gdzie indziej. – To fantastyczna książka o trzech bohaterkach: babci, Sofii i wyspie. Ale jest też piękną opowieścią o tym, jak obie, mała dziewczynka i starsza kobieta, uczą się siebie nawzajem – wyjaśniła. 

Czytaj także:

• "Najpierw była zagadka". Michał Bzinkowski o przekładach poezji Titosa Patrikiosa
• Jan Holoubek: mój ojciec powiedział, że w tym filmie musi być Tadeusz Konwicki

Dziecięca ciekawość świata i pytania o przemijanie 

Sofia nie przypomina grzecznych, literackich dzieci znanych z klasycznych opowieści. – Nie jest cichutką, ułożoną dziewczynką. Jest ciekawa świata. Wsiada na za duży rower, wie, że może wpaść w krzaki, a jednak jedzie. Wszystkiego chce dotknąć, wszystko zobaczyć – usłyszeliśmy w audycji. 

Obok dziecięcej ciekawości pojawiają się jednak także pytania o przemijanie i śmierć. – Jest lęk przed śmiercią, ale jest też ogromna ciekawość świata – mówi Dorota Koman. 

Od stereotypowego wyobrażenia odbiega również uwieczniona na kartach powieści babcia. – To nie jest babcia z bajek, która prowadzi dziecko za rękę. Bardziej obserwuje, niż prowadzi. Potrafi być ekscentryczna, czasem się buntuje, czasem po prostu milczy – wyjaśniła gościni Dwójki. 

Twórczość, która urzeka obrazami

Dorota Koman zwróciła uwagę, że czytając dziś "Księgę lata" coraz mocniej dostrzega malarskie spojrzenie Tove Jansson na świat. – Zaczęłam zastanawiać się nad tym, że ona patrzy obrazami i pisze obrazami – powiedziała. Jej zdaniem właśnie dlatego tak ważne jest nowe tłumaczenie Haliny Thylwe. – W tym przekładzie ta malarskość została przepięknie oddana – podsumowała. 

***

Tove Jansson:

• Tove Marika Jansson (1914–2001), fińska pisarka, malarka, ilustratorka i autorka komiksów.
• Światową sławę przyniósł jej cykl książek o Muminkach, które sama ilustrowała. Seria została przetłumaczona na ponad 30 języków i należy do klasyki literatury dziecięcej.
• Równolegle tworzyła prozę dla dorosłych, opowiadania i powieści, w których podejmowała tematy przemijania, samotności, relacji międzyludzkich i bliskości natury.
• Była również uznaną malarką i ilustratorką. Tworzyła obrazy, freski oraz ilustracje do książek własnych i innych autorów.
• "Księga lata" (1972) należy do jej najwyżej cenionych utworów dla dorosłych. Powieść uznawana jest za jedno z najważniejszych dzieł w dorobku Jansson i do dziś pozostaje klasyką literatury skandynawskiej.

***

Tytuł audycji: Rozmowy na lato

Prowadzenie: Małgorzata Nieciecka-Mac

Gość: Dorota Koman (poetka, znawczyni twórczości Tove Jansson)

Data emisji: 23.07.2026

Godz. emisji: 19.30

Oprac. zuzannachowaniec/am