Kultura

Andrzej Wajda "Kanał"

Ostatnia aktualizacja: 16.05.2007 13:45
Tragedia Powstania Warszawskiego stanowiła odpowiedni temat, którym można było rozpocząć dyskusję o białych plamach w naszej historii.
''

Kanał  Andrzeja Wajdy po dziś dzień jest tematem dyskusji dotyczących nie tylko aspektów natury artystycznej, ale i politycznej. Rok ogłoszenia tzw. „odwilży” w krajach bloku wschodniego i liberalizacja cenzury pozwoliła na zrealizowanie projektu, którego zamysł od dłuższego czasu tlił się w głowach wielu Polaków. Tragedia Powstania Warszawskiego stanowiła odpowiedni temat, którym można było rozpocząć dyskusję o białych plamach w naszej historii. Jak się jednak okazało, początkowo film ten nie zadowolił ani krajowej krytyki, ani publiczności i dopiero sukces na festiwalu w Cannes pozwolił mu przetrwać zmasowany atak jego oponentów. Z samej dyskusji niewiele wyszło i do dnia dzisiejszego filmowcy mogą mieć sobie sporo do zarzucenia z tego powodu.

Już na samym wstępie należy zaznaczyć, że autorzy Kanału, reżyser Andrzej Wajda i twórca scenariusza Jerzy Stawiński, zabrali się za bardzo niebezpieczny temat, gdyż z jednej strony jest on przepełniony mitem Polski walczącej, z drugiej zaś, był on wielce niebezpieczny dla komunistycznych władz. Analizując film, w tym kontekście, po pięćdziesięciu latach od daty jego powstania, możemy złożyć ręce do braw w geście uznania dla elastyczności jego twórców, którzy oddali bogu, co boskie a cesarzowi, co cesarskie. Co prawda, żadna ze stron nie była w rezultacie do końca zadowolona, jednak misję filmowców można uznać za udaną. Wstrząsająca historia ludzi, którzy po dwóch miesiącach bohaterskich walk, schodzą do kanałów, by ponoć kontynuować dalej bój, a tak naprawdę aby nie trafić w ręce wroga, nie dotyka jednak politycznego wymiaru tamtych czasów. Nie usłyszymy tu ani jednego słowa o radzieckich wojskach przyglądających się burzonej Warszawie, za to znajdziemy dostatecznie dużo przykładów demitologizacji samego Powstania, co w czasie powstawania tego obrazu było na rękę komunistycznym władzom.

Scenariusz filmu oparty był na prawdziwych wydarzeniach, w których uczestniczył Stawiński, będący jednym z tych, którzy przeżyli siedemnaście godzin w swoistym piekle. Obraz ten złożony z dwóch zasadniczych płaszczyzn, walki w zrujnowanej stolicy i prób wydostania się z kanałów, jest mocnym i uniwersalnym, w swym przesłaniu, dziełem. Film, tak naprawdę, zaczyna się wraz z momentem zejścia do kanałów. Powstańcy ukazani są jako ludzie stłamszeni, pozbawieni nadziei, część z nich, jak Mądry, wolałaby już zginąć na górze niż brodzić w ściekach. Dziś wymowa filmu sprawia, że ogarnia nas nie tylko poczucie bezsensu prowadzonych przez nich działań, śmierci walecznych ludzi, ale i zmarnowania całego pokolenia warszawiaków i zamiany Warszawy w pogorzelisko, przez nieodpowiedzialnych dowódców. Ni mniej, ni więcej znaczy to, że komunistyczna propaganda osiągnęła swój cel. Pięćdziesiąt lat temu ludzie wychodzili z kin zawiedzeni. Długo czekali na to, by na ekranie zobaczyć swoich bohaterskich, bliskich, z którymi los obszedł się tak okrutnie. W zamian dostali umazanych fekaliami, zrozpaczonych ludzi, z których część, w zwierzęcym strachu i marząc tylko o wydostaniu się na powierzchnię potrafi dopuszczać się najgorszych świństw. Nie chodzi tu oczywiście o proste moralizowanie czy ukazywanie czarno–białych postaci, lecz o mnogość ludzkich postaw i fundamentalne pytania o sprawiedliwość, honor, miłość i poświęcenie. Tandem autorów nie postawił sobie za cel podsumowanie tych wydarzeń tylko ukazanie pewnego ich wycinka. Z perspektywy czasu wiemy, że w tej swojej wizji rozminęli się z oczekiwaniami widzów.

Po latach dzieło Wajdy prezentuje się nam już raczej w kontekście wyłącznie artystycznych wartości, jako wysokiej klasy opowieść o zmaganiu się człowieka w nieludzkiej sytuacji. Jest to największa wartość tego dzieła. Odwaga i poświęcenie dowódcy kompanii Zadry, egoizm pozornie bohaterskiego Mądrego, wytrwałość i wielka miłość na pierwszy rzut oka płytkiej Stokrotki, to tylko kilka przykładów ciekawie naszkicowanych postaci. Walka ludzi o przetrwanie, nadzieja w ich oczach, gdy wydaje im się, że zaraz znajdą wyjście, to wszystko jest naprawdę bardzo autentyczne i przekonujące. Mimo tego, że w wymiarze politycznym Kanał, można oskarżać o przemilczenia i manipulacje, to jednak artyzm filmu pozwala nam śmiało umieścić go w szeregu największych osiągnięć polskiej kinematografii.

Petar Petrović

Kanał, reż. Andrzej Wajda, obsada: Tadeusz Janczar, Teresa Iżewska, Wieńczysław Gliński, Stanisław Mikulski, Jan Englert, Stanisław Mikulski.

POSŁUCHAJ: Andrzej Wajda wspomina jak 50 lat temu dostał nagrodę specjalną jury za film "Kanał", którego projekcja ma się odbyć w tym roku w Cannes z okazji jubileuszu. Program I Polskiego Radia. (1,96 MB).

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak
www.narodoweczytanie.polskieradio.pl
Cichociemni

Czytaj także

Czas Tataraku

Ostatnia aktualizacja: 04.05.2009 06:58
Andrzej Wajda już trzykrotnie dokonał filmowej realizacji prozy Jarosława Iwaszkiewicza. Były „Panny z Wilka”, „Czerwcowa noc”, „Brzezina”. Po kilku latach noszenia w sobie tekstu „Tatarak” znalazł odpowiedź na pytanie, jak liczące zaledwie kilkanaście stron opowiadanie, zaadaptować na potrzeby filmu.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Zmiany w festiwalu "Wisła"

Ostatnia aktualizacja: 13.04.2010 09:29
W związku z tragedią Polski i żałobą Narodową na 3. Festiwalu Filmów Polskich „Wisła" w Moskwie nastąpią zmiany w programie. Festiwal rozpocznie się 22 kwietnia
rozwiń zwiń

Czytaj także

Przegląd polskich filmów w Paryżu

Ostatnia aktualizacja: 15.10.2009 09:18
W stolicy Francji trwa przegląd polskich filmów „Kino Polska”.
rozwiń zwiń

Czytaj także

"Szedł do tego filmu całe życie"

Ostatnia aktualizacja: 02.04.2010 12:08
Rosyjskie radio informacyjne "Vesti FM" zwraca uwagę, że dziś po raz pierwszy w rosyjskiej telewizji zostanie pokazany film "Katyń".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Madryt: ambasadorzy na pokazie filmu "Katyń"

Ostatnia aktualizacja: 16.04.2010 06:55
W polskiej ambasadzie w Madrycie odbył się późnym wieczorem pokaz filmu "Katyń" Andrzeja Wajdy. Obejrzało go 40 ambasadorów, wśród nich ambasador Federacji Rosyjskiej Aleksander Kuzniecow.
rozwiń zwiń