X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
RCKL

Nowy Rok

Ostatnia aktualizacja: 31.12.2019 09:00
Pierwotnie zwyczaje i obrzędy noworoczne na dobry początek i szczęśliwy przebieg całego roku, związane były z porą przesilenia zimowego. Prawdopodobnie dlatego, najstarsze, znane w Polsce obchody, wierzenia i zwyczaje noworoczne były – w większości – powtórzeniem praktyk wigilijnych.
Audio
  • "Oj czy jest, czy jest gospodarz w domu" - wyk. Władyslawa Woronowicz i Danuta Cząstka, z płyty "Kolędy i pastorałki" z serii Muzyka Źródeł.
Grupa kolędników,1925 r.
Grupa kolędników,1925 r.Foto: Z archiwum NAC

W Nowy Rok wstawano bardzo wcześnie rano i obmywano się w zimnej wodzie, w misce, na dno której kładziono srebrny pieniądz, dla zdrowia i urody. Starsi ludzie, wierni tradycji swoich ojców i dziadów starali się, aby w dzień Nowego Roku w domu nie brakowało jedzenia, aby na stole leżał wielki, nienapoczęty bochen świeżego chleba, bo miało to zapewnić dostatek chleba przez cały rok, strzec przed biedą i głodem.

Wieczorem zasiadano do wspólnej wieczerzy, chociaż nie dzielono się opłatkiem, ani nie zachowywano postu. Przeciwnie, starano się, aby była tłusta, aby nie brakowało na niej mięsnych dań, najchętniej z wieprzowiny, ani jakiegoś mocniejszego trunku.

W niektórych regionach Polski, np. na Pomorzu, w nocy, obwiązywano słomą drzewka w sadzie, a w słomiane obręcze wkładano małe krzyżyki upieczone z ciasta, na dobry urodzaj owoców. W Wielkopolsce natomiast, o północy gospodarze pukali do uli w swych pasiekach, ze słowami: budźcie się pszczółki, róbcie miód i wosk… już czas na was, a na podwórku palono snopek słomy symbolizujący stary rok i wszystkie ubiegłoroczne kłopoty, niepowodzenia i zmartwienia.

Na ziemi rzeszowskiej i sądeckiej, wcześnie rano, z wielkim hałasem, skacząc i pohukując, wpadali do domów dorastający chłopcy i młodzi mężczyźni – draby noworoczne, zwani także drobami lub dropami, owinięci w słomiane powrósła, w wysokich słomianych czapkach, z drewnianymi mieczami w rękach. Biegali po całym domu, przewracali sprzęty, rozlewali wodę, rozsypywali śmieci, próbowali skraść, co tylko nawinęło im się pod rękę. Wszystko uchodziło im bezkarnie. Wierzono bowiem, że wraz z nimi wchodzi do domu szczęście i powodzenie.

W Nowy Rok wstawano bardzo wcześnie rano i obmywano się w zimnej wodzie, w misce, na dno której kładziono srebrny pieniądz, dla zdrowia i urody. Starsi ludzie, wierni tradycji swoich ojców i dziadów starali się, aby w dzień Nowego Roku w domu nie brakowało jedzenia, aby na stole leżał wielki, nienapoczęty bochen świeżego chleba, bo miało to zapewnić dostatek chleba przez cały rok, strzec przed biedą i głodem.

Różne, charakterystyczne, regionalne, noworoczne wypieki własnej roboty musiały znaleźć się w każdym domu. I tak np. na Kurpiach gospodynie i ich dorastające córki piekły fafernuchy. Były to słodkie, korzenne, dość twarde ciasta w formie kulek, prostokątów lub rombów, zgniatane z dodatkiem miodu, pieprzu, marchwi, tartego pasternaku.

W dzień Nowego Roku, kołocz i domowego wypieku chleb – krojono kiedyś na grube kawałki, które rozdawano domownikom, gościom i odwiedzającym domy kolędnikom. Noworoczne pieczywo rozdawano także dzieciom – nowoleciętom – chodzącym w Nowy Rok z życzeniami i po świątecznej kweście, nazywanej także chodzeniem po szczodrakach. Taka noworoczna, dziecięca kwesta znana była w wielu, głównie południowych regionach Polski. Na Nowy Rok, pieczono tam bowiem bułki i małe okrągłe lub owalne chlebki, czasami z wierzchu smarowane bryndzą. Pieczywo takie nazywano nowolatkami, szczodrakami, szczodrotkami, bułkami szczodrakowymi (na Pogórzu, ziemi sądeckiej i w Beskidzie Żywieckim) albo kukiełeczkami, moskaliczkami (na Podhalu).

Na ziemi rzeszowskiej i sądeckiej, wcześnie rano, z wielkim hałasem, skacząc i pohukując, wpadali do domów dorastający chłopcy i młodzi mężczyźni – draby noworoczne, zwani także drobami lub dropami, owinięci w słomiane powrósła, w wysokich słomianych czapkach, z drewnianymi mieczami w rękach. Biegali po całym domu, przewracali sprzęty, rozlewali wodę, rozsypywali śmieci, próbowali skraść, co tylko nawinęło im się pod rękę. Wszystko uchodziło im bezkarnie. Wierzono bowiem, że wraz z nimi wchodzi do domu szczęście i powodzenie.

***

Tekst pochodzi z książki "Polskie obrzędy i zwyczaje doroczne" dr Barbary Ogrodowskiej, wyd. Muza, Warszawa 2010.

Opracowała: Hanna Szczęśniak

Czytaj także

Adwent

Ostatnia aktualizacja: 30.11.2019 08:00
Adwentem nazywa się w Kościele czterotygodniowy czas oczekiwania i duchowego przygotowania do Bożego Narodzenia i nowego roku liturgicznego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Dzień św. Łucji

Ostatnia aktualizacja: 11.12.2019 06:00
13 grudnia, dzień św. Łucji, w ludowej tradycji europejskiej był także dniem narodzin słońca i światła.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kolędowanie

Ostatnia aktualizacja: 24.12.2019 09:00
Cały świąteczny czas od Bożego Narodzenia do Trzech Króli nazywano Godami, a także Koladką, Dwunastnicą, Szczodrymi, Świętymi Dniami, Świętymi lub Bożymi Wieczorami.  
rozwiń zwiń