X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Rewolucja w majestacie prawa

Ostatnia aktualizacja: 28.10.2018 05:30
Proces upadku Cesarsko-Królewskiej Monarchii Austro-Węgierkiej dał impuls do działania starającym się o niepodległość własnego państwa Polakom. Wykorzystując wojenny ferment, 28 października 1918 roku w Krakowie, powołano Polską Komisję Likwidacyjną Galicji i Śląska Cieszyńskiego.
Audio
  • O działalności Polskiej Komisji Likwidacyjnej Galicji i Śląska Cieszyńskiego mówił doktor Janusz Osica w audycji Andrzeja Sowy "Kronika polska". (PR, 29.09.2001)
Wincenty Witos (zdejmuje kapelusz) w otoczeniu działaczy ruchu ludowego we wsi Łukawiec
Wincenty Witos (zdejmuje kapelusz) w otoczeniu działaczy ruchu ludowego we wsi ŁukawiecFoto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

- Ta nazwa niezbyt dobrze oddawała charakter tego organu. To prawda, że komisja miała zlikwidować resztki zbutwiałej monarchii austro-węgierskiej, jednak głównym zadaniem miało być zorganizowanie na Śląsku Cieszyńskim i w Galicji suwerennego wobec Austro-Węgier rządu polskiego. Komisja miała szereg atutów. Była koalicją wszystkich, poza skrajnie lewicowymi, partii politycznych działających w Galicji – mówił doktor Janusz Osica w audycji Andrzeja Sowy "Kronika polska" z 29 września 2001 roku.

Na czele organu stał przewodniczący PSL "Piast" Wincenty Witos. Poza nim w jego skład wchodzili m.in. krakowski malarz Kazimierz Przerwa-Tetmajer, przewodniczący PPS Ignacy Daszyński, hrabia Aleksander Skarbek i Jędrzej Moraczewski. Działacze nie chcieli podporządkować się uznawanym za skompromitowane władzom Królestwa Polskiego – powołanej przez zaborców Radzie Regencyjnej.

Wojenny chaos w Galicji

31 października Komisja ogłosiła się rządem tymczasowym. Przed działaczami Komisji stało bardzo wiele problemów do rozwiązania. Zdemoralizowani żołnierze dezerterujący z Cesarsko-Królewskiej Armii dopuszczali się wielu przestępstw. 1 listopada we Lwowie powołano Zachodnioukraińską Republikę Ludową, co stało się przyczyną wybuchu wojny polsko-ukraińskiej. Należało także zerwać więzy prawne wiążące Galicję z Austro-Węgrami. Ponadto w mieście brakowało jedzenia, a austriaccy żołnierze próbowali wywieźć ostatnie zapasy żywności z Krakowa.

Jak trudną sytuację w listopadzie 1918 roku w Krakowie opisywał Wincenty Witos? Posłuchaj w audycji "Kronika polska".

- Komisja działała sprawnie, skutecznie i bez zbędnych biurokratycznych procedur. Dalsze dni przyniosły zupełny demontaż armii austro-węgierskiej. Na przełomie października i listopada 1918 roku, pod wodzą pułkownika Bolesława Roji rozpoczęło się rozbrajanie Austriaków – dodał doktor Janusz Osica.

Jak upadek Austro – Węgier w Galicji opisywał Jędrzej Moraczewski? Posłuchaj w audycji "Kronika polska".

Przewrót zgodny z literą prawa

Choć z każdym dniem chaos się powiększał, formalnie wciąż istniała Cesarsko-Królewska Monarchia Austro-Węgierska. Z tego powodu, na wszelki wypadek, Komisja sterroryzowała austriackie władze wojskowe z żądaniem wydania stosownego dokumentu sankcjonującego przekazanie władzy Polakom. Przerażonym urzędnikom wypłacono ostatnią pensję. By opanować coraz trudniejszą sytuację w Krakowie, Komisja zorganizowała doraźne sądy i wydała kilkanaście wyroków śmierci żołnierzom dokonującym bandyckich wykroczeń.

Po odzyskaniu niepodległości

Po utworzeniu Tymczasowego Rządu Ludowego Ignacego Daszyńskiego w Lublinie, Komisja jednoznacznie poparła ententę. 11 listopada uznała władzę Józefa Piłsudskiego.

Komisja została zlikwidowana dekretem Naczelnika Państwa Józefa Piłsudskiego 10 stycznia 1919 roku i zastąpiona Komisją Rządzącaą dla Galicji, Śląska Cieszyńskiego, Spisza i Orawy. Jej siedziba została przeniesiona do Lwowa, gdzie Komisja musiała poradzić sobie z trudną sytuacją aprowizacyjną w mieście podczas wojny polsko-ukraińskiej. Zasłużona dla Polski Komisja przestała istnieć 27 marca 1919 roku decyzją premiera Jędrzeja Moraczewskiego.

seb

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Galicja autonomiczna: pochwała podległości czy droga do niepodległej?

Ostatnia aktualizacja: 12.05.2018 15:13
Do lat 60 XIX wieku Galicja była prowincją Cesarstwa Austrii bez swobód obywatelskich, możliwości zakładania stowarzyszeń, z językiem niemieckim w szkołach, wzrostem znaczenia policji, która miała mieć "baczność na sposób myślenia ludu".
rozwiń zwiń

Czytaj także

Życie i praca Wincentego Witosa

Ostatnia aktualizacja: 29.08.2018 23:15
Od gospodarza do premiera – tak w skrócie można opisać drogę życiową jednego z ojców niepodległej Polski, Wincentego Witosa.
rozwiń zwiń