X
Szanowny Użytkowniku
25 maja 2018 roku zaczęło obowiązywać Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z dnia 27 kwietnia 2016 r (RODO). Zachęcamy do zapoznania się z informacjami dotyczącymi przetwarzania danych osobowych w Portalu PolskieRadio.pl
1.Administratorem Danych jest Polskie Radio S.A. z siedzibą w Warszawie, al. Niepodległości 77/85, 00-977 Warszawa.
2.W sprawach związanych z Pani/a danymi należy kontaktować się z Inspektorem Ochrony Danych, e-mail: iod@polskieradio.pl, tel. 22 645 34 03.
3.Dane osobowe będą przetwarzane w celach marketingowych na podstawie zgody.
4.Dane osobowe mogą być udostępniane wyłącznie w celu prawidłowej realizacji usług określonych w polityce prywatności.
5.Dane osobowe nie będą przekazywane poza Europejski Obszar Gospodarczy lub do organizacji międzynarodowej.
6.Dane osobowe będą przechowywane przez okres 5 lat od dezaktywacji konta, zgodnie z przepisami prawa.
7.Ma Pan/i prawo dostępu do swoich danych osobowych, ich poprawiania, przeniesienia, usunięcia lub ograniczenia przetwarzania.
8.Ma Pan/i prawo do wniesienia sprzeciwu wobec dalszego przetwarzania, a w przypadku wyrażenia zgody na przetwarzanie danych osobowych do jej wycofania. Skorzystanie z prawa do cofnięcia zgody nie ma wpływu na przetwarzanie, które miało miejsce do momentu wycofania zgody.
9.Przysługuje Pani/u prawo wniesienia skargi do organu nadzorczego.
10.Polskie Radio S.A. informuje, że w trakcie przetwarzania danych osobowych nie są podejmowane zautomatyzowane decyzje oraz nie jest stosowane profilowanie.
Więcej informacji na ten temat znajdziesz na stronach dane osobowe oraz polityka prywatności
Rozumiem
Historia

Zajęcie Śląska Cieszyńskiego - początek wojny z Czechosłowacją o granicę

Ostatnia aktualizacja: 23.01.2019 09:00
Sto lat temu wojska czechosłowackie zajęły Śląsk Cieszyński, rozpoczynając tym aktem polsko-czechosłowacki konflikt zbrojny o granicę. Były ofiary śmiertelne. Do niewoli dostało się ponad tysiąc Polaków biorących udział w walkach.
Audio
  • Prof. Tadeusz Kisielewski przybliżył konflikt polsko-czechosłowacki o granicę w audycji Andrzeja Sowy "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej - Czechosłowacja". (PR, 9.11.1998)
  • Czeski historyk Jaroslav Valenta opowiedział o polityce zagranicznej Czechosłowacji i Polski w dwudziestoleciu międzywojennym w audycji Jerzego Gruma pt. "Stosunki między Polską a Czechosłowacją". (PR, 15.01.1989)
  • O zawiłościach stosunków polsko-czechosłowackich w dwudziestoleciu międzywojennym mówił prof. Tadeusz Kisielewski w audycji Andrzeja Sowy "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej - Czechosłowacja". (PR, 16.11.1998)
Cezary Haller (brat generała Józefa Hallera), dowódca oddziału ochotniczego walczącego na Śląsku Cieszyńskim - fotografia pozowana w fotelu z książką.
Cezary Haller (brat generała Józefa Hallera), dowódca oddziału ochotniczego walczącego na Śląsku Cieszyńskim - fotografia pozowana w fotelu z książką.Foto: Narodowe Archiwum Cyfrowe

Zarzewie konfliktu

- Zalążki tego konfliktu nastąpiły jeszcze przed odzyskaniem niepodległości. Okres 1918-1919 to zarówno dla Polski, jak i Czechosłowacji, okres kształtowania państw i ich granic – mówił czeski historyk Jaroslav Valenta w audycji "Stosunki między Polską a Czechosłowacją".

28 października 1918 roku proklamowano niepodległość Czechosłowacji. Przy ustalaniu granicy pojawiły się dwa punkty zapalne na granicy z II RP: Śląsk Cieszyński oraz pogranicze na Spiszu i Orawie. W związku z tym władze lokalne na Śląsku Cieszyńskim – Polska Rada Narodowa Śląska Cieszyńskiego i Czeska Rada Narodowa z siedzibą w Ostrawie podpisały układ 5 listopada 1918 roku. W jego ramach dokonano podziału Śląska Cieszyńskiego wedle kryterium narodowości. Tereny zamieszkane w większości przez Polaków miały zostać przyłączone do ziem Polski, natomiast te zamieszkałe przez Czechów - do Czechosłowacji.

- Ta umowa miała charakter tymczasowy. Uważano, że sprawę ostatecznie rozstrzygną rządy w Pradze i Warszawie - powiedział prof. Tomasz Kisielewski w audycji "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej". - Czechosłowacja od 1918 roku uważała, że powinna powstać Polska w granicach etnicznych, bez Kresów Wschodnich. Polska miała być słaba i nie być konkurencyjna wobec Czechosłowacji.

Jakie były różnice odnośnie rozwiązania tego problemu w polityce polskiej i czechosłowackiej? Dowiedz się tego z audycji z "Stosunki między Polską a Czechosłowacją" i "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej".

Przyczyny konfliktu

Istniało kilka powodów, dla których Czechosłowacja była zainteresowana włączeniem w swe granice Śląska Cieszyńskiego. W położonym na jego terenie Zagłębiu Karwińskim znajdowały się kopalnie wysokojakościowego węgla kamiennego. W Trzyńcu znajdowały się dochodowe huty metali. Także przez teren Śląska Cieszyńskiego biegła linia kolejowa łącząca Czechy ze Słowacją zatrzymująca się na stacji w Boguminie. Pradze zależało na umiędzynarodowieniu sprawy tak, by sprawą przynależności państwowej Śląska Cieszyńskiego zajęły się mocarstwa na konferencji pokojowej w Wersalu.

Niespodziewany atak

23 stycznia 1919 roku wojska czeskie niespodziewanie zaatakowały stosunkowo słaby garnizon polski w Cieszynie. Polacy zajęci w tym czasie walkami z Niemcami w Wielkopolsce oraz z Ukraińcami na wschodzie kraju, nie byli przygotowani na agresję ze strony Czechów. Byli przekonani, że strona czechosłowacka dotrzyma umowy.

Czesi jako oficjalny powód ataku, podawali rozpisanie na 26 stycznia 1919 roku wyborów do polskiego sejmu ustawodawczego. Okręgi wyborcze wytyczono na terenach zamieszkałych przez Polaków. Czesi uznali te tereny za sporne. Twierdzili, że w związku z tym nie można przeprowadzić na nich wyborów. Ich celem było dojście aż do linii Wisły.

Polacy nie spodziewali się ataku. Myśleli, że wszystkie sprawy są ustalone z Czechami, w związku z tym nie trzymała większej liczby wojska na Śląsku Cieszyńskim. Czeska delegacja wojskowa złożona z czterech oficerów postawiła ultimatum polskiemu komendantowi Franciszkowi Latinikowi opuszczenia przez wojska polskie okręgu bialskiego. W przeciwnym razie teren miał być zajęty przez wojska czeskie. Komendant Latinik odparł, że ma obowiązek bronić Śląska, a ponadto musi skonsultować się z Józefem Piłsudskim i premierem Ignacym Paderewskim. Dwie godziny po odbytej rozmowie z Warszawy przyszedł rozkaz nakazujący bronić Śląsk. Komendant Latinik został dowódcą polskich oddziałów broniących regionu.

Przebieg walk

23 stycznia 1919 roku armia czechosłowacka zajęła także Zagłębie Karwińskie i zamieszkałą przez Polaków wioskę Wierzbicę. Warto zaznaczyć, że w walki ofiarnie zaangażowało się wielu karwińskich górników.Czescy żołnierze aresztowali również kilku polskich nauczycieli i urzędników w Orłowie, który leżał po stronie czeskiej. Czesi zaatakowali również Bogumin. Polakom w pierwszej fazie bitwy udało się rozbroić czeską załogę na dworcu kolejowym. Jednak w obliczu nadciągnięcia kolejnych czeskich oddziałów i gróźb z ich strony o zbombardowaniu miasta, Polacy ustąpili z zajmowanych stanowisk. Czesi zgodzili się, żeby Polacy opuścili miasto z bronią w ręku.

24 stycznia Czesi zajęli Frysztat. Równocześnie z terenów Słowacji pokonali przełęcz jabłonkowską, zajmując południową część Śląska aż do linii rzeki Bystrzycy. Wieczorem zostali zmuszeni przez polskie oddziały do wycofania się za linię rzeki Czacz. 25 i 26 stycznia 1919 front ustalił się na linii miejscowości Kaczyce – Pogwizdów, Pruchna – Zebrzydowice – Olbrachcice. Wyjątkowo zacięte walki stoczono o wioskę Stonawa. W ich wyniku zginęła większość polskich żołnierzy, którzy nadciągnęli na odsiecz z garnizonu w Wadowicach. Ponadto, szerokim echem w regionie odbiła się sprawa zamordowania przez Czechów kilkunastu polskich oficerów, których wzięli do niewoli.

27 stycznia do Cieszyna wkroczyły wojska czechosłowackie. Agresorzy zrywali z budynków polskie flagi i orły, zastępując je czeskimi symbolami narodowymi. Jak donosiła lokalna gazeta "Gwiazdka Cieszyńska" - noc z 27 na 28 stycznia przebiegła bardzo niespokojnie. W ciągu doby rozkradziono wyposażenie magazynu wojskowego, splądrowano sklepy w mieście. Nie kursowała kolej, a szkoły zawiesiły działalność. Policja miała spore problemy z zachowaniem spokoju w mieście.

Czesi posunęli się na wschód od Cieszyna. W dniach 28-31 stycznia miała miejsce nierozstrzygnięta bitwa pod Skoczowem. W tym czasie, z powodu nacisków Ententy (Francji, Wielkiej Brytanii i Rosji) nastąpiło zawieszenie broni. Ofensywa czeska została zatrzymana. Jednak nie oznaczało, to że Czechosławacja zamierzała rezygnować ze Śląska Cieszyńskiego.

Rozejm

3 lutego 1919 roku podczas konferencji w Wersalu: Stany Zjednoczone, Francja, Wielka Brytania i Włochy, ze strony polskiej Roman Dmowski, a ze strony czeskiej Edward Benes podpisali umowę w sprawie Śląska Cieszyńskiego. W tej umowie kategorycznie domagano się przestrzegania ustaleń z 5 listopada 1918 roku. Nie nakazano jednak wycofania Czechów poza pozycje, z których rozpoczęli atak.

Umowa nie zadowoliła Polski i Czechosłowacji. Pod koniec lutego 1919 roku Czesi przypuścili kolejny atak wojskowy na ziemie cieszyńskie będące w rękach polskich. Jednak tym razem Polacy spodziewali się takiego ruchu ze strony Czechów i skutecznie ich zatrzymali. Nie zorganizowali jednak kontrofensywy, która zajęłaby ziemie opanowane przez Czechów. Strona Polska liczyła na ostateczne wyjaśnienie sprawy granicy w drodze rokowań.

25 lutego 1919 roku, zawarto umowę wojskową, w ramach której ustalona została linia demarkacyjna.

Jakie dokładnie ustalenia zawierała ta umowa? Jak później kształtowała się granica? Posłuchaj audycji "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej"

Ustalenie granicy

W lipcu 1919 roku na konferencji polsko-czeskiej w Krakowie strona polska zaproponowała przeprowadzenie plebiscytu. Czesi odrzucili te rozwiązanie. Większość mieszkańców Śląska Cieszyńskiego stanowili Polacy. 26 wrzesnia 1919 roku Rada Ambasadorów Ligi Narodów poparła ideę plebiscytu. Czechom jednak zależało na nim, by do niego nie doszło. Robili wszystko, by tylko opóźnić czas jego rozposania. W rezultacie Komisja Plebiscytowała na terenie Śląska Cieszyńskiego zjawiła się dopiero w styczniu 1920 na Śląsku. Ostatecznie nie przeprowadzono plebiscytu. Dlaczego? Dowiedz się tego z audycji "Dźwiękowy przewodnik po historii najnowszej".

Końcowego podziału Śląska, Orawy i Spisza pomiędzy Czechosłowację i Polskę dokonała konferencja ambasadorów w Paryżu 27 września 1920 roku. Po stronie czechosłowackiej znalazło się 100 tysięcy osób narodowości polskiej. Spór z Czechosłowacją o granicę stał się główną przyczyną złych relacji polsko-czechosłowackich przez cały okres dwudziestolecia międzywojennego. W 1938 roku, Polska posłużyła użyła właśnie tego argumentu etnicznego zajmując Zaolzie.

seb

Źródła: Archiwum Polskiego Radia, "Gwiazdka Cieszyńska. Pismo poświęcone wiadomościom politycznym, nauce, przemysłowi i zabawie": nr 6-12 (21 stycznia - 18 lutego 1919).


Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Zaolzie - sporny punkt na granicy Polski

Ostatnia aktualizacja: 02.10.2019 06:00
81 lat temu, 2 października 1938 roku Wojska Samodzielnej Grupy Operacyjnej "Śląsk" pod dowództwem gen. Władysława Bortnowskiego wkroczyły na Zaolzie.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Śląsk Cieszyński poróżnił Czechosłowację i II RP

Ostatnia aktualizacja: 28.07.2018 06:03
28 lipca 1920 Rada Ambasadorów dokonała arbitralnego podziału Śląska Cieszyńskiego między Polskę i Czechosłowację.
rozwiń zwiń