Historia

Władysław Łokietek - wielki mały człowiek

Ostatnia aktualizacja: 02.03.2020 05:50
Zjednoczenie państwa po trwającym ponad sto lat okresie rozbicia dzielnicowego to niewątpliwy sukces tego władcy. Koronacja, która miała miejsce 700 lat temu, w stycznia 1320, to zwieńczenie trwającej dwie dekady drogi do tego celu. Drogi pełnej wzlotów i upadków. 2 marca 1333 roku, 687 lat temu zmarł Władysław Łokietek.
Audio
  • Prof. Paweł Wieczorkiewicz i prof. Marek Urbański dyskutują o postaci Władysława Łokietka w audycji Arkadiusza Ekierta z cyklu "Piękny i bestia". (PR, 2003)
  • Spór o postać Władysława Łokietka prowadzą dr Jan Sałkowski i dr hab. Grzegorz Myśliwski w audycji Andrzeja Sowy z cyklu "Na historycznej wokandzie". (PR, 20.02.2000)
  • "Władysław łokietek i ostateczne odnowienie państwa polskiego" - audycja z cyklu "Kronika polska" Andrzeja Sowy. (PR, 31.01.2001)
Władysław Łokietek, wizja Jana Matejki, źr. Wikimedia Commonsdp
Władysław Łokietek, wizja Jana Matejki, źr. Wikimedia Commons/dp

Średniowieczny self-made man

Młody Władysław nie miał łatwego startu. Ponad sto lat rozbicia dzielnicowego doprowadziło do rozdrobnienia państwa między piastowskie książątka. Jemu przypadła niewielka dzielnica brzesko-kujawska.

- Zaczynał od skromnej pozycji w życiu politycznym, był lokalnym księciem dzielnicowym o niezbyt szerokich horyzontach politycznych - mówił prof. Grzegorz Myśliwski w audycji Andrzeja Sowy z cyklu "Kronika polska". 

Łokietek 1200 dyplomacja.png
Pieniądze i dyplomacja. Kulisy starań Władysława Łokietka o koronę

Nie było mu zapewne łatwo ze względu na niewielki, nawet jak na standardy średniowieczne, wzrost. Z tego względu, już za życia, nosił przydomek "Łokietek". Przyszłemu królowi nie brakowało jednak hartu ducha i zaciętości. Wychowany na dworze krakowskim wuja Bolesława Wstydliwego i zapatrzony w starszego brata Leszka Czarnego, który objął władzę nad Małopolską, sam zapragnął powiększać swoje panowanie.

Scheda po Przemyśle

O władzę zwierzchnią spierał się najpierw ze śląskim Henrykiem Probusem, a później z królem Przemysłem II. Gdy ten drugi zginął z polecenia Brandenburczyków, Łokietek sięgnął po schedę po władcy.

- Łokietek opanował Wielkopolskę, którą podzielił się z księciem Henrykiem głogowskim. Było to fatalne posunięcie, które spowodowało, że już nigdy nie lubiano Władysława w Wielkopolsce. Nic dziwnego. Krótkie rządy Łokietka i jego ludzi w dzielnicy zaznaczyły się pasmem hulanek i rozbojów - wyjaśniał prof. Grzegorz Myśliwski. 

Panowanie Łokietka w Wielkopolsce nie trwało długo, bo na politycznym horyzoncie pojawił się o wiele silniejszy gracz. Do walki o zwierzchnictwo i tron krakowski włączył się król czeski z dynastii Przemyślidów, Wacław II. Łokietek musiał uciekać z kraju.

- Niestety zachowywał się jak mały, dzielnicowy książę z Kujaw. Nie był w stanie zrozumieć, że przez ponad sto lat rozbicia dzielnicowego dokonały się przemiany społeczne i polityczne, co doprowadziło do wydalenia go z kraju – wyjaśniał dr Jan Sałkowski w audycji Andrzeja Sowy z cyklu "Na historycznej wokandzie".

Sztuka odbijania się od dna

Wacław II rościł sobie prawa do korony krakowskiej na podstawie pokrewieństwa z Gryfiną, żoną zmarłego księcia krakowskiego Leszka Czarnego. Co prawda zwyczaj nie przewidywał dziedziczenia praw po ciotce, jednak Wacław miał dwa mocne argumenty po swojej stronie: złoto i wojsko. W stosunkowo krótkim czasie Wacław podporządkował sobie Małopolskę, Wielkopolskę, Kujawy i Pomorze Gdańskie. Prawdopodobnie zwierzchność narzucił też książętom Mazowieckim. Mając w garści większość ziem polskich, Wacław II koronował się w roku 1300 na króla Polski. 

Wygnany i pozbawiony swojej ziemi, Łokietek nie powiedział jeszcze ostatniego słowa. Książę udał się na wygnanie, prawdopodobnie na Węgry. Przez sześć długich lat planował powrót do Polski.

- Łokietek prawdopodobnie nie zostałby królem Polski, gdyby nie to, że w 1305 roku Wacław II zmarł, a jego syn Wacław III został zamordowany rok później w Ołomuńcu - podkreślał prof. Grzegorz Myśliwski. - Łokietek jeszcze przed śmiercią Wacława III powrócił z Węgier do Małopolski. Cieszył się poparciem rycerstwa, dzięki temu opanował Małopolskę, Ziemię Sieradzką i Łęczycką, Kujawy i Pomorze Gdańskie. 

Poza zasięgiem władzy Łokietka pozostał Śląsk i Wielkopolska. 

- Początkowo panowanie Władysława nie było łatwe. Tym bardziej, że w roku 1308 Krzyżacy zdobyli Gdańsk, a w ciągu następnego roku podbili Pomorze. Polska straciła dostęp do morza, była jednak zbyt słaba, by walczyć z Zakonem. W roku 1314, po śmierci Henryka głogowskiego, Wielkopolska powróciła do Polski. Przyłączenie kolebki państwa polskiego wzmacniało potencjał odrodzonego księstwa polskiego - wyjaśniał prof. Grzegorz Myśliwski. 

Problemy z Luksemburczykiem

W odzyskaniu Pomorza Gdańskiego przeszkadzały też niepokoje w Małopolsce. Nieprzychylny Łokietkowi był tamtejszy biskup, Jan Muskata. Chodziło o poparcie udzielone przez duchownego dla starań Jana Luksemburskiego o krakowski tron. Dynastia tego ostatniego przejęła po Przemyślidach czeską koronę i z tego tytułu rościła sobie prawo do polskiej schedy po Wacławach. Choć zagrożenie ze strony Muskaty zostało skutecznie zażegnane przez sędziwego prymasa Jakuba Świnkę, to konflikt wcale nie wygasł. Na czele buntu niemieckiego patrycjatu w Krakowie stanął wójt Albert. Łokietkowi udało się zdusić bunt mieszczan, ceną było jednak porzucenie wysiłków na Pomorzu. Przynajmniej na razie.

Prawdopodobnie to właśnie chęć umocnienia swojej pozycji wobec roszczeń Luksemburczyka spowodowała, że Łokietek rozpoczął starania o koronę u papieża. Poparcie dla tego programu Władysław uzyskał na wiecu rycerstwa i możnowładnych w Sulejowie w 1318 roku. Kolejne dwa lata to okres wytężonej pracy biskupa włocławskiego Gerwarda, który w imieniu księcia prowadził negocjacje z przebywającym w Awinionie papieżem Janem XXII. Po dwóch latach, za cenę podwyższonego świętopietrza, głowa Kościoła katolickiego wyraziła zgodę na koronację. 

20 stycznia 1320 Władysław został koronowany w Krakowie (była to pierwsza koronacja w tym mieście) na króla Polski. Po koronacji rządził jeszcze trzynaście lat.

Zróżnicowane oceny

- Łokietek był raczej człowiekiem, który rozbił państwo zjednoczone przez Przemyślidów tylko dla swojej niepohamowanej żądzy bicia się z każdym bez względu na stosunek sił, potrzeby i celowość tej wojaczki – oceniał prof. Marek Urbański w audycji Arkadiusza Ekierta z cyklu "Piękny i bestia".

Wojny Łokietka doprowadziły do utraty przez Polskę Pomorza Gdańskiego i ojcowizny - Kujaw. Te ostatnie stracił podczas wojny z Krzyżakami. To wówczas doszło do słynnej bitwy pod Płowcami.

Inną ocenę polskiego króla przedstawił dr hab. Grzegorz Myśliwski. - Łokietek zasługuje na szacunek choćby z tego powodu, że był władcą, który się nie poddawał – stwierdził historyk.

Co na ten temat uważali pozostali goście programów Polskiego Radia? Posłuchaj audycji poświęconych postaci Władysława Łokietka.

bm

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Kazimierz Wielki czy rozbiorca?

Ostatnia aktualizacja: 05.11.2019 06:00
Historia nadała mu przydomek "Wielki". Czy słusznie? Zdaniem wielu na łożu śmierci oszalał. Napisał testament, który zniweczył cały dorobek jego życia.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Mieszko II - w cieniu ojca

Ostatnia aktualizacja: 10.05.2019 07:00
Historia ocenia drugiego króla Polski przez pryzmat sukcesów Bolesława Chrobrego. Mieszko, jak nikt inny, boleśnie przekonał się o tym, że bycie synem wybitnego ojca nie jest łatwe.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Kontrowersyjny król - Bolesław II Szczodry

Ostatnia aktualizacja: 06.02.2016 15:50
"Dobrze zaczął, ale źle skończył". W Jedynce będziemy mówić o życiu króla Bolesława II Szczodrego.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Władysław Herman - gamoniowaty władca, który stracił cały autorytet

Ostatnia aktualizacja: 14.02.2016 13:53
Schorowany 37-latek przez przypadek objął tron Polski. Nie cieszył się dobrą opinią wśród mu współczesnych. Autorytet władcy sięgnął przysłowiowego bruku, ale za jego czasów kultura i gospodarka kwitły, a kraj rozwijał się w spokoju.
rozwiń zwiń