Historia

Tomasz Strzembosz - skazany na historię

Ostatnia aktualizacja: 16.10.2017 06:08
– Możesz zginąć pod płotem, ale masz być kimś – wspominał słowa swojego dziadka Wacława Strzembosza, Tomasz Strzembosz. – I również w sytuacjach trudnych, a parę takich trudnych sytuacji przeżyłem, mój ojciec mawiał: "Widzisz Tomku, od czasu do czasu trzeba być mężczyzną".
Audio
  • "Wy jesteście silni, chłopcy" - usłyszał od swojego ojca Tomasz Strzembosz. Wybitny historyk opowiadał Elżbiecie Kollat o dzieciństwie, wojnie i swojej pracy naukowej w aud. z cyklu "W cztery oczy". (PR, 19.03.2000)
Tomasz Strzembosz, 2001
Tomasz Strzembosz, 2001Foto: PAP/Radek Pietruszka

16 października 2004 zmarł Tomasz Strzembosz, historyk, wybitny znawca czasów II wojny światowej. Godnie realizował słowa dziadka i ojca. Urodził się 11 września 1930. Lata młodości przeżyte w cieniu wojny ukształtowały go jako człowieka. Całe swoje dorosłe życie i pracę naukową poświęcił historii II wojny światowej.

Silni, słabi chłopcy

– Przez całą szkołę powszechną byłem najsłabszy w klasie, nazywano nas szkieleciaki, bośmy mieli nogi jak patyki – wspominał rok 1944 Tomasz Strzembosz. – Ale jak ojciec nam powiedział: "Wy jesteście silni, chłopcy", to było wiadomo, że damy się pokrajać.

Strzembosz urodził się i wychował w Warszawie. Jako nastolatek był świadkiem wielu walk toczonych w stolicy, m.in. akcji Stamma, znał getto warszawskie. Te przeżycia bezwzględnie zaważyły na wyborze jego życiowej drogi. Okres samego Powstania Warszawskiego, kiedy jego ojciec brał udział w walkach, Tomasz Strzembosz spędził wraz z matką i rodzeństwem w Milanówku. Potem mieszkał z rodziną w Krakowie, a do stolicy przeniósł się podczas II roku studiów historycznych (w 1951 roku).

Historyczne pasje

– Stanisław Broniewski zaproponował mi uporządkowanie materiału Szarych Szeregów, tzw. Archiwum im. Floriana Marciniaka – opowiadał o swoich historycznych zainteresowaniach Elżbiecie Kollat w audycji "W cztery oczy". – Od historii Szarych Szeregów wszedłem do historii ruchów młodzieżowych czasów okupacji, stamtąd do Armii Krajowej, z Armii Krajowej do Polskiego Państwa Podziemnego. Natomiast ziemiami wschodnimi zająłem się znacznie później, w 1982 roku, kiedy mimo daleko idącej obstrukcji ze strony cenzury wyszły już 3 moje książki dotyczące okupowanej Warszawy.

Był prekursorem badania partyzantki na Wschodzie, tamtejszego ruchu konspiracyjnego w czasie pierwszej okupacji sowieckiej. Materiał zbierał w latach 1982-1990 w tajemnicy przed władzą komunistyczną. Strzembosz udowodnił w prowadzonych przez siebie badaniach, że partyzantka na Kresach Północno-Wschodnich RP wytrwała do czerwca 1941 roku, wbrew temu, co głosiła propaganda PRL.

– Bałem się ingerencji sowieckich służb socjalnych, ponieważ to, czym się zajmowałem, te służby kompromitowało, kompromitowało totalnie – mówił o czasach pracy nad ruchem konspiracyjnym na ziemiach wschodnich Tomasz Strzembosz. – Dlatego, że zupełnie załamywała się teza, przyjęta m.in. przez polską historiografię emigracyjną, że można było walczyć z gestapo, a walka z NKWD praktycznie nie była możliwa.

Wierny harcerstwu

Strzembosz to także postać znana każdemu harcerzowi. Od momentu kiedy we wrześniu 1945 roku wstąpił do 5. Krakowskiej Drużyny Harcerzy, aż do śmierci harcerstwo było obecne w jego życiu. Był niejako na nie skazany, ponieważ nawet ożenił się z harcerką Marylą, czyli Marią Dawidowską, siostrą Alka Dawidowskiego, bohatera Kamieni na szaniec. W podziękowaniu za zasługi w 1933 roku został Honorowym Przewodniczącym ZHP, a pośmiertnie odznaczono go tytułem Harcmistrza Rzeczpospolitej.  

Tomasz Strzembosz do końca życia został wierny swoim ideałom i dbał o pamięć historyczną. Był nawet członkiem Rady Programowej budowy Muzeum Powstania Warszawskiego. A i po śmierci nadal jest patronem tych, którzy historię Polski propagują. Dzieci Tomasza Strzembosza założyły w 4. rocznicę śmierci ojca fundację jego imienia, która wspiera historyków, organizuje seminaria naukowe, a także przyznaje "Nagrodę Historyczną im. Tomasza Strzembosza" autorom książek historycznych.

Posłuchaj wspomnień Tomasz Strzembosza dotyczących czasów dzieciństwa, wojny i pracy naukowej.

mb

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Aleksander Kamiński

Ostatnia aktualizacja: 09.04.2008 13:10
Aleksander Kamiński był człowiekiem, który bez zbędnego patosu i zadęcia potrafił przekazywać najważniejsze wartości.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Szare Szeregi: wychowanie przez walkę

Ostatnia aktualizacja: 17.01.2017 06:05
Ich program zawierał się w haśle "Dziś - jutro - pojutrze", oznaczał : "Dziś" - to okres okupacji i przygotowanie do powstania. "Jutro" - otwarta walka zbrojna z okupantem. "Pojutrze" - praca w wolnej Polsce.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Pamięci najmłodszych uczestników powstania warszawskiego

Ostatnia aktualizacja: 01.10.2013 06:00
1 października 1983 roku w Warszawie przy murach Starego Miasta na ulicy Podwale został odsłonięty pomnik Małego Powstańca dłuta Jerzego Jarnuszkiewicza.
rozwiń zwiń