Modlitwa za ofiary w łuckiej katedrze
W katedrze Świętych Apostołów Piotra i Pawła w Łucku odprawiono mszę świętą w intencji Polaków zamordowanych przez ukraińskich nacjonalistów. W uroczystościach uczestniczyli przedstawiciele polskich i ukraińskich władz.
Liturgii przewodniczył biskup łucki Witalij Skomorowski. W homilii przywołał słowa Jana Pawła II, który podczas pielgrzymki na Ukrainę apelował do Polaków i Ukraińców o przezwyciężenie bolesnych doświadczeń historycznych w imię wspólnej przyszłości.
Polskie władze reprezentował Paweł Kowal – przewodniczący sejmowej Komisji Spraw Zagranicznych i Rady do spraw Współpracy z Ukrainą oraz rządowy pełnomocnik do spraw odbudowy Ukrainy.
Kowal podkreślił, że Polska i Ukraina nadal zasadniczo różnią się w ocenie zbrodni wołyńskiej. Jednocześnie – jak zaznaczył – oba państwa potrzebują ścisłej współpracy gospodarczej, politycznej i obronnej. Wyraził nadzieję, że po zakończeniu wojny także ukraińska debata historyczna będzie mogła szerzej spojrzeć na los cywilnych ofiar, wykraczając poza perspektywę wyłącznie narodową.
00:39 Obchody rocznicy zbrodni wołyńskiej odbędą się w Łucku.mp3 Obchody rocznicy zbrodni wołyńskiej odbędą się w Łucku. Informacyjna Agencja Radiowa/Paweł Buszko-Łuck&IPN/w kusiak
Ruszają ekshumacje w Ostrówkach i Woli Ostrowieckiej
Uczestnicy uroczystości w Łucku podkreślali, że podstawą procesu dochodzenia do porozumienia powinno być odnalezienie szczątków ofiar, ich identyfikacja, ekshumacja i godny pochówek.
Kolejny etap tego procesu rozpocznie się w poniedziałek, 13 lipca, na terenie nieistniejących już wsi Ostrówki i Wola Ostrowiecka w obwodzie wołyńskim. Według Ukraińskiego Instytutu Pamięci Narodowej prace ekshumacyjne mają potrwać do 7 sierpnia. Będą prowadzone przez przedsiębiorstwo „Wołyńskie Starożytności” z udziałem specjalistów polskiego Instytutu Pamięci Narodowej i Uniwersytetu Medycznego we Wrocławiu.
W kwietniu archeolodzy odnaleźli w tym rejonie dwie mogiły zbiorowe oraz jeden grób pojedynczy. Jedną z nieznanych wcześniej mogił zlokalizowano na terenie dawnego gospodarstwa Aleksandra Strażyca w Woli Ostrowieckiej. Kolejny grób zbiorowy odkryto przy fundamentach dawnej szkoły w Ostrówkach.
Władze Ukrainy wydały zgodę na ekshumacje 4 czerwca. Według polskiego IPN celem prac jest odnalezienie szczątków około 350 kolejnych ofiar. Podczas wcześniejszych etapów badań, przeprowadzonych w latach 1992, 2011 i 2015, odnaleziono i pochowano szczątki 674 osób.
Mieszkańcy Ostrówek i Woli Ostrowieckiej zostali zaatakowani 30 sierpnia 1943 roku przez oddziały UPA. W obu miejscowościach zamordowano łącznie ponad tysiąc Polaków, w tym kobiety, dzieci i osoby starsze.
Spór o sposób mówienia o Ukrainie
Rocznicowym uroczystościom towarzyszyła także debata polityczna dotycząca pamięci o ofiarach oraz współczesnych relacji polsko-ukraińskich.
Poseł PiS Przemysław Czarnek mówił podczas obchodów w Lublinie o „moralnym obowiązku” przeciwdziałania – jak to określił – odradzaniu się na Ukrainie ideologii nazistowskiej. Nawiązywał między innymi do nadania jednej z ukraińskich jednostek wojskowych imienia „Bohaterów UPA”.
Do jego słów odniósł się wicepremier i minister obrony narodowej Władysław Kosiniak-Kamysz. Stwierdził, że zupełnie inaczej rozumie moralny obowiązek wobec ofiar zbrodni wołyńskiej.
Zdaniem szefa MON takim obowiązkiem jest odnalezienie pomordowanych, przeprowadzenie ekshumacji, ich upamiętnienie i zapewnienie im godnego pochówku, a nie – jak powiedział – „napuszczanie jednych na drugich”.
00:22 Wicepremier W. Kosiniak-Kamysz o słowach posła PiS Przemysława Czarnka ws. Ukrainy.mp3 Wicepremier W. Kosiniak-Kamysz o słowach posła PiS Przemysława Czarnka ws. Ukrainy. IAR/Kuczyński/w Dydliński
Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej w Chełmie
W Chełmie ma powstać Muzeum Pamięci Ofiar Rzezi Wołyńskiej. Placówka będzie funkcjonowała jako filia Muzeum Wojska Polskiego i pozostanie w gestii Ministerstwa Obrony Narodowej.
Muzeum powstaje przy ulicy Hrubieszowskiej, na terenie dawnego szpitala wojskowego. Otwarcie pierwszego budynku kompleksu planowane jest na lipiec 2027 roku. Obecnie opracowywana jest dokumentacja projektowa, a rozpoczęcie robót budowlanych będzie możliwe po uzyskaniu wymaganych decyzji administracyjnych.
Władysław Kosiniak-Kamysz podkreślił, że muzeum ma nie tylko oddać hołd zamordowanym, ale również prowadzić działalność edukacyjną. W planowanej placówce mają znaleźć się wystawy stałe i czasowe, archiwalia, relacje świadków, ekspozycje multimedialne oraz przestrzeń przeznaczona na konferencje i zajęcia edukacyjne.
00:23 W Chełmie powstanie muzeum poświęcone ofiarom rzezi wołyńskiej.mp3 W Chełmie powstanie muzeum poświęcone ofiarom rzezi wołyńskiej. IAR/Kuczyński/w Siekaj
Drugi dzień obchodów na Podkarpaciu
Uroczystości rocznicowe odbywały się również w Polsce. W Domostawie na Podkarpaciu odsłonięto Ścianę Pamięci przy Narodowym Pomniku „Rzeź Wołyńska” autorstwa Andrzeja Pityńskiego.
Na tablicach umieszczono nazwy miejscowości, których mieszkańcy padli ofiarą mordów dokonanych przez ukraińskich nacjonalistów. Inicjatywę wsparli między innymi przedstawiciele środowisk polonijnych i organizacji weteranów ze Stanów Zjednoczonych oraz Kanady.
W niedzielę obchody kontynuowano między innymi w Przemyślu. Zaplanowano mszę świętą w kościele ojców Franciszkanów, a następnie przemarsz na Cmentarz Wojskowy. Uczestnicy deklarowali, że chcą w ciszy i spokoju oddać hołd zamordowanym.
Zygmunt Bielski, reprezentujący organizację polskich weteranów II wojny światowej w Stanach Zjednoczonych, podkreślił, że należy zabiegać o polsko-ukraińskie pojednanie. Jak zaznaczył, konieczne jest jednak zaangażowanie obu stron i uznanie prawa rodzin do poznania miejsca spoczynku ich bliskich.
00:55 SPEC Na Podkarpaciu drugi dzień obchodów rocznicy rzezi wołyńskiej.mp3 Na Podkarpaciu drugi dzień obchodów rocznicy rzezi wołyńskiej. IAR/Maciej Jastrzębski//w Siekaj
83 lata od krwawej niedzieli
11 lipca obchodzony jest Narodowy Dzień Pamięci o Polakach – Ofiarach Ludobójstwa dokonanego przez OUN i UPA na ziemiach wschodnich II Rzeczypospolitej Polskiej. Święto przypada w rocznicę tak zwanej krwawej niedzieli z 11 lipca 1943 roku. Tego dnia oddziały Ukraińskiej Powstańczej Armii przeprowadziły skoordynowane ataki na polskich mieszkańców około 100 miejscowości na Wołyniu. Był to kulminacyjny moment prowadzonej przez OUN i UPA akcji masowych mordów oraz wypędzania polskiej ludności.
W latach 1943–1945 na Wołyniu i w Galicji Wschodniej zginęło – według szacunków polskich badaczy – ponad 100 tysięcy Polaków. Setki tysięcy osób zostały zmuszone do opuszczenia swoich domów. Od 2025 roku 11 lipca jest świętem państwowym ustanowionym ustawą. W jej treści podkreślono, że męczeństwo Polaków zamordowanych ze względu na przynależność narodową wymaga corocznego i oficjalnego hołdu ze strony państwa.
IAR/PAP/IPN/UIPN/MON/Urząd Miasta Chełm, bs