Przy opracowywaniu planu udział wzięło około 2000 osób podczas 45 spotkań, seminariów i warsztatów.
Plan przewiduje, że 96 proc. puszczy jako obiektu UNESCO będzie pozostawione procesom naturalnym — bez gospodarki leśnej i polowań. To największe ograniczenie ingerencji człowieka na tym terenie w historii. Dokument jest dostępny na stronie Ministerstwa Klimatu i Środowiska.
Paulina Hennig-Kloska, minister środowiska i klimatu, podkreśliła podczas konferencji prasowej 11 grudnia: „Polska spełnia zobowiązanie podjęte ponad dekadę temu. To nie tylko formalność, lecz wyraz odpowiedzialności za jeden z najcenniejszych obiektów przyrodniczych świata”.
Ograniczenie gospodarki leśnej i polowań
Jeszcze kilka lat temu cięcia obejmowały około 10 tys. ha. Nowy plan dopuszcza działania gospodarcze jedynie na 86 ha, w ściśle określonych przypadkach.
Wprowadzono cztery strefy ochronne:
-
Strefa 1 – obszar ochrony ścisłej Białowieskiego Parku Narodowego: 10,74 proc.
-
Strefa 2 – pozostała część Białowieskiego Parku Narodowego i rezerwaty przyrody: 28,29 proc.
-
Strefa 3 – strefa ochrony drzewostanów ponadstuletnich: 57,20 proc.
-
Strefa 4 – dopuszczająca działania gospodarcze: 3,76 proc.
Zgodnie z umową UNESCO strefa 4 powinna zostać docelowo wyeliminowana. Plan zakłada przywrócenie naturalnych procesów w całej puszczy. Działania gospodarcze dopuszczalne są tylko w strefie 4a (aktywna ochrona siedlisk) oraz w strefie 4b (fragmenty monokultur iglastych niezgodnych z siedliskiem).
Na całym obszarze polskiej części obiektu UNESCO zakazano polowań, kończąc tym samym erę polowań dewizowych. Wyjątek stanowią jedynie gatunki inwazyjne. Gospodarka łowiecka jest dozwolona tylko na polanach osadniczych w strefie buforowej.
Sylwia Szczutkowska z Pracowni na rzecz Wszystkich Istot ocenia: „To ważny dzień dla puszczy. Plan umożliwia dalsze działania naprawcze, m.in. powołanie nowych rezerwatów, poprawę sytuacji wodnej i przeciwdziałanie fragmentacji lasu”.
Plan powstał pod presją UNESCO
Obowiązek opracowania planu nałożono w 2014 r., po wpisaniu puszczy na listę UNESCO. Po nielegalnej wycince w 2017 r. i budowie muru na granicy w 2023 r. eksperci UNESCO ostrzegali, że puszcza może trafić na listę obiektów w zagrożeniu. Wymagali zdecydowanych działań.
Poprzedni plan, forsowany przez wcześniejszy rząd, zwiększał ingerencję człowieka, sprzecznie z wymaganiami UNESCO. Dopiero po eliminacji tych zapisów i wypracowaniu stref ochronnych dokument mógł zostać przekazany Komitetowi Światowego Dziedzictwa 5 grudnia.
Najlepiej skonsultowany dokument środowiskowy w Polsce
Dr hab. Marcin Stoczkiewicz, dyrektor IOŚ-PIB, podkreśla: „To najlepiej skonsultowany dokument dotyczący ochrony środowiska w Polsce”. W konsultacjach uczestniczyli mieszkańcy, samorządowcy, naukowcy i organizacje społeczne. Wyniki badań opinii publicznej pokazały, że większość mieszkańców puszczańskich gmin oraz Polaków z innych regionów popiera całkowitą ochronę puszczy.
Poparcie ekspertów
Państwowa Rada Ochrony Przyrody pozytywnie oceniła plan, wskazując na potrzebę współpracy między instytucjami publicznymi, naukowymi i społecznymi oraz doprecyzowania mechanizmów operacyjnych, finansowych i ewaluacyjnych.
Prof. Michał Żmihorski z PAN zauważa: „Plan eliminuje największe zagrożenie dla puszczy – sztuczną gospodarkę leśną, czyli sadzenie i wycinanie drzew oraz zaburzanie naturalnych procesów”.
Naukowcy zwracają uwagę na potrzebę doprecyzowania: perspektywy likwidacji strefy z wycinkami, programu przywrócenia łączności ekologicznej oraz monitorowania kryzysu hydrologicznego.
Jedno z najcenniejszych miejsc na Ziemi
Puszcza Białowieska chroni ponad 3,5 tys. gatunków grzybów, 12 tys. bezkręgowców, 250 gatunków ptaków i 59 gatunków ssaków. Symbol puszczy to żubr. To ostatni w Europie las nizinny o cechach lasu pierwotnego – jego utrata byłaby nieodwracalna.
Radosław Ślusarczyk z Pracowni na rzecz Wszystkich Istot podkreśla: „Puszcza powinna być wolna od pił, a pewność daje tylko status parku narodowego lub rezerwatu w całym obszarze UNESCO”.
Prawdziwa ochrona dopiero się zaczyna
Objęcie 96 proc. puszczy ochroną naturalnych procesów ogranicza możliwość powrotu masowych wycinek. Skuteczność planu zależy od konsekwentnego wdrażania, współpracy samorządów i instytucji oraz stabilnego finansowania.
Plan daje podstawę do pilnych działań w terenie, m.in. zwiększenia nawodnienia puszczy i przeciwdziałania fragmentacji. Bez dokumentu pełne wdrożenie tych działań byłoby trudne, a presja gospodarki leśnej mogłaby ponownie zaburzyć ekosystemy Puszczy Białowieskiej.
gov.pl/prop.gov.pl/lasy.pracownia.org.pl/dzikiezycie.pl/pż