Redakcja Polska

Domowe filmy Polonii na wielkim ekranie. W Chicago pokażą archiwalne nagrania polskich emigrantów

26.04.2026 17:00
Wesela, święta, parady, rodzinne wizyty w Polsce i Chicago widziane oczami emigranta. Na Uniwersytecie Loyola w Chicago pokazane zostaną rzadkie domowe filmy chicagowskiej Polonii z archiwum „Not-So-Ordinary”. To historia emigracji zapisana nie w oficjalnych kronikach, ale w prywatnych kadrach.
Domowe filmy Polonii na wielkim ekranie. W Chicago pokażą archiwalne nagrania polskich emigrantów
Domowe filmy Polonii na wielkim ekranie. W Chicago pokażą archiwalne nagrania polskich emigrantów Polish Film Festival in America/Facebook

W niedzielę 26 kwietnia w Damen Cinema na Uniwersytecie Loyola w Chicago odbędzie się pokaz archiwalnych filmów domowych i amatorskich nagrań tworzonych przez polskich migrantów oraz społeczność polonijną w Chicago. Wydarzenie „Not-So-Ordinary Amateur Cinema” jest częścią Polish Film Showcase 2026 – dwudniowego przeglądu polskiego kina organizowanego na kampusie Lake Shore. Pokaz zaplanowano na godz. 17.00 czasu lokalnego, a po projekcji odbędzie się rozmowa z dr Agatą Zborowską, autorką projektu „Not-So-Ordinary”.

W programie znalazły się rzadkie materiały archiwalne, z których wiele będzie prezentowanych publicznie po raz pierwszy. Jednym z najważniejszych punktów wieczoru będą filmy domowe rodziny Rostenkowskich, w tym materiały związane z Danem Rostenkowskim – prominentną postacią chicagowskiej polityki, wieloletnim kongresmenem USA i absolwentem Loyola University Chicago. Nagrania zostały odkryte na nowo w 2025 roku dzięki Marty’emu Cookowi i Danowi Pogorzelskiemu.

Drugim ważnym tytułem jest „Chicago 1972” Jerzego „George’a” Skwarka. Film został nakręcony na taśmie Super 8 krótko po jego emigracji z Polski. To spojrzenie przybysza, który dopiero poznaje amerykańską metropolię – jej skalę, rytm, ulice, codzienność i detale, które dla mieszkańców mogły być zwyczajne, a dla emigranta stawały się częścią nowego świata. W programie znajdą się także nagrania innych rodzin, w tym materiały zachowane i udostępnione przez absolwentów Loyola University Chicago. Niemym filmom będzie towarzyszyć muzyka wykonywana na żywo przez akordeonistę Marka Kalinowskiego.

Projekt „Not-So-Ordinary” pokazuje, że prywatne nagrania mogą być ważnym źródłem historii. Dr Agata Zborowska zbiera i digitalizuje filmy domowe Polaków i ich potomków mieszkających w Chicago. To często taśmy i kasety przechowywane przez dekady na strychach, w piwnicach i rodzinnych archiwach. Ich stan ma znaczenie — nośniki analogowe z czasem niszczeją, taśmy filmowe mogą kruszeć, a kasety VHS tracą zapis obrazu. Według informacji Serwisu Naukowego UW część takich materiałów w ciągu najbliższych 20 lat może ulec całkowitemu rozpadowi.

Nagrania dokumentują nie tylko rodzinne uroczystości – wesela, komunie, urodziny, święta czy wizyty u krewnych. Widać na nich również życie społeczne Polonii: parady z okazji Konstytucji 3 Maja, festiwale polonijne, spotkania organizacji, pikniki i podróże między Stanami Zjednoczonymi a Polską. Część filmów działała jak „audiowizualne listy” wysyłane między rodzinami rozdzielonymi przez emigrację.

Ważnym elementem projektu są także rozmowy z właścicielami i potomkami twórców nagrań. To one pozwalają ustalić, kto pojawia się w kadrze, gdzie powstał film i jakie znaczenie miały te obrazy dla rodzin. Wiele zachowanych filmów nie ma dźwięku, dlatego kontekst przekazywany przez świadków i potomków staje się kluczowy dla zrozumienia prywatnych archiwów Polonii.

„Not-So-Ordinary” ma stworzyć pierwszą kolekcję filmów domowych nagranych przez przedstawicieli polskiej diaspory w Chicago wraz z historiami mówionymi dotyczącymi migracji i życia codziennego. Jak podkreśla Al Larvick Conservation Fund, projekt obejmuje materiały siedmiu polskich i polsko-amerykańskich rodzin, a jego celem jest nie tylko zachowanie obrazów, lecz także analiza tego, jak filmy były tworzone, oglądane, udostępniane i jaką rolę pełniły w życiu rodzin oraz społeczności.

Chicago nieprzypadkowo znalazło się w centrum badań. Miasto bywa nazywane „amerykańską Warszawą” i od dekad jest jednym z najważniejszych ośrodków polskiej diaspory w Stanach Zjednoczonych. W prywatnych filmach widać, jak polscy emigranci łączyli pamięć o kraju pochodzenia z budowaniem nowego życia w Ameryce – od codzienności klasy pracującej po działalność w organizacjach polonijnych, od rodzinnych świąt po wspólnotowe manifestowanie polskiej tożsamości.

Projekt realizowany jest przez dr Agatę Zborowską, kulturoznawczynię i historyczkę kultury związaną z Uniwersytetem Warszawskim, University of Chicago i KU Leuven. Badania prowadzone są w ramach stypendium Marie Skłodowska-Curie Actions Global Postdoctoral Fellowship. Według Uniwersytetu Warszawskiego projekt rozpoczął się w 2023 roku i potrwa do września 2026 roku, a jego partnerem jest m.in. Chicago Film Archives.

Pokaz na Loyola University Chicago jest więc czymś więcej niż wydarzeniem filmowym. To spotkanie z pamięcią Polonii – zapisaną w kadrach, które przez lata pozostawały w prywatnych pudełkach, a dziś stają się częścią większej opowieści o migracji, rodzinie, awansie społecznym i polskiej obecności w Ameryce.

Deon24/Not-So-Ordinary/Loyola Polish Film Showcase/Uniwersytet Warszawski/Al Larvick Conservation Fund/The Polish Weekly, bs

Ponad 1200 wydarzeń na Międzynarodowych Targach Książki w Warszawie

23.04.2026 18:15
Ponad 1200 wydarzeń na Międzynarodowych Targach Książki w Warszawie. W programie premiery książek, spotkania z autorami, spotkania maturalne, pasma tematyczne - w tym „Kryminalna Warszawa” i „Komiksowa Warszawa”. Gościem honorowym tej edycji jest Szardża, która zaprezentuje się na 400-metrowym stoisku.

Polska muzyka od renesansu do współczesności. Laureaci Grammy wystąpią na Litwie

24.04.2026 11:35
W Kłajpedzie na Litwie wystąpi Chór Filharmonii Narodowej z Warszawy. Jest to jeden z najbardziej cenionych zespołów chóralnych w Europie i laureat nagrody Grammy

Mazowsze w USA. W planach występy na prestiżowych scenach

25.04.2026 14:45
Po 16 latach "Mazowsze" powraca do Waszyngtonu. Słynny polski zespół pieśni i tańca wystąpi na jednej z najbardziej prestiżowych scen w Stanach Zjednoczonych: Trump-Kennedy Center. To początek trasy koncertowej, która obejmie także Nowy Jork, Toronto i Chicago.

Dni Polskie w Wiedniu. Trzydniowe święto na Uniwersytecie Wiedeńskim

25.04.2026 12:41
W dniach od 27 do 29 kwietnia mury Uniwersytetu Wiedeńskiego staną się przestrzenią intensywnej promocji polskiego dziedzictwa. O założeniach programu, udziale wybitnych gości oraz współpracy wielu instytucji polonijnych rozmawiano z dr Natalie Kosch z Wydziału Slawistyki, która przybliżyła szczegóły tego przedsięwzięcia skierowanego zarówno do środowisk akademickich, jak i szerokiej publiczności austriackiej.