Powrót do Polski i współpraca naukowa
Dr Fabricio Vicroski odwiedził Polskę po dziewięciu miesiącach od zakończenia dwuletniego pobytu na Uniwersytecie Wrocławskim, realizowanego w ramach programu Polonista Narodowej Agencji Wymiany Akademickiej. Tym razem przyjechał na krótki pobyt naukowy związany z konferencją poświęconą badaniom nad Ameryką Południową.
– Jestem bardzo szczęśliwy, że mogę wrócić do ojczyzny, choćby na kilka dni – podkreślił.
Polonia w Brazylii coraz bardziej aktywna
Jak zauważa rozmówca Polskiego Radia dla Zagranicy, w Brazylii nie brakuje inicjatyw promujących polskość, choć nie zawsze są one dostrzegane w Polsce. Dlatego od kilku lat przygotowuje artykuły i podcasty poświęcone działalności Polonii, publikowane w języku polskim, portugalskim i hiszpańskim.
– Chcemy integrować Polonusów z Brazylii, Argentyny i innych krajów Ameryki Południowej z Polakami w kraju. Coraz więcej organizacji i społeczników zgłasza się do nas, by opowiedzieć o swoich projektach – mówi.
Rada Polonijna przy Konsulacie Generalnym RP w Kurytybie
Jednym z przedsięwzięć, w które zaangażowany jest dr Vicrovski, jest działalność w Radzie Polonijnej działającej przy Konsulacie RP w Brazylii.
Celem rady jest integracja środowisk polonijnych rozsianych po ogromnym terytorium kraju oraz wspieranie inicjatyw związanych z promocją języka, kultury i historii Polski.
– Każdy region Brazylii ma inne potrzeby. Staramy się wspólnie wypracowywać rozwiązania i inicjatywy, które pomogą rozwijać polskość – wyjaśnia.
Polski i portugalski w jednym projekcie
Wspólnie z naukowcami z Polski, Brazylii, Litwy i Ukrainy dr Vicroski realizuje projekt promujący naukę języka polskiego wśród osób portugalskojęzycznych.
W ramach przedsięwzięcia organizowane są wykłady, warsztaty oraz przygotowywany jest specjalny podręcznik do nauki języka polskiego skierowany do osób mówiących po portugalsku.
– Potrzebujemy materiałów dostosowanych do specyfiki brazylijskich uczniów. To zupełnie inna grupa odbiorców niż osoby uczące się polskiego w Europie – podkreśla.
Największy projekt badawczy dotyczący języka polskiego poza Polską
Szczególne znaczenie ma prowadzony przez niego projekt inwentaryzacji języka polskiego w Brazylii, realizowany dzięki wsparciu brazylijskiego Ministerstwa Kultury.
Jego celem jest udokumentowanie tzw. brazylijskiej odmiany języka polskiego, która wykształciła się wśród potomków emigrantów przybyłych do Brazylii pod koniec XIX wieku.
Badacze będą prowadzić wywiady, dokumentować lokalne odmiany języka oraz przygotowywać materiały filmowe i raporty naukowe.
– To nie jest język obcy. Brazylia traktuje tę odmianę polszczyzny jako część własnego dziedzictwa kulturowego. Dlatego państwo wspiera nasze działania – tłumaczy dr Fabricio Vicroski.
Według niego jest to największe przedsięwzięcie badawcze poświęcone językowi polskiemu realizowane poza granicami Polski.
Polszczyzna sprzed ponad stu lat
Jak podkreśla naukowiec, język używany przez brazylijską Polonię zachował wiele cech polszczyzny z końca XIX wieku.
– Niektórzy uważają, że jest archaiczny. Ja odpowiadam, że najpierw trzeba docenić lokalną wiedzę i lokalną odmianę języka. Dopiero wtedy można skutecznie promować współczesny język polski – mówi.
Jego zdaniem obie formy mogą funkcjonować równolegle – tradycyjna polszczyzna używana w rodzinach i społecznościach lokalnych oraz współczesny język polski potrzebny młodym ludziom do nauki, studiów czy pracy.
Język polski jako język urzędowy
Jednym z największych sukcesów polonijnego działacza było doprowadzenie do uznania języka polskiego za język współurzędowy w brazylijskich gminach zamieszkanych przez liczne społeczności polskiego pochodzenia.
Obecnie takie rozwiązanie funkcjonuje już w kilkunastu gminach, obejmując niemal pół miliona mieszkańców.
W niektórych miejscowościach powstają dwujęzyczne dokumenty i oznakowania, a mieszkańcy mogą korzystać z pomocy urzędników posługujących się zarówno portugalskim, jak i polskim.
– To nie jest tylko symbol. Dzięki tym przepisom samorządy mają podstawę prawną do wspierania języka polskiego i realizowania konkretnych działań – podkreśla.
Coraz większe zainteresowanie polskością
Zdaniem dr. Fabricio Vicroskiego zainteresowanie językiem polskim i polskimi korzeniami w Brazylii stale rośnie. Coraz więcej młodych ludzi zapisuje się na kursy językowe, stara się o Kartę Polaka oraz uczestniczy w programach wymiany i inicjatywach skierowanych do Polonii.
Pomagają w tym również nauczyciele delegowani przez polskie instytucje edukacyjne oraz wsparcie polskich placówek dyplomatycznych.
– Dzisiaj młodzi ludzie widzą, że znajomość języka polskiego daje im nowe możliwości. Chcą studiować w Polsce, poznawać kraj swoich przodków i utrzymywać kontakt z polską kulturą – mówi.
Dziedzictwo, które warto pielęgnować
Dr Fabricio Vicroski podkreśla, że wielojęzyczność jest ogromną wartością, a zachowanie języka przodków nie stoi w sprzeczności z integracją w społeczeństwie brazylijskim.
– Trzeba pokazywać, że dwujęzyczność jest atutem. To nie tylko znajomość języka, ale także dostęp do dwóch kultur i dwóch sposobów patrzenia na świat – podsumowuje.
Jego działalność od lat pokazuje, że polskość w Brazylii nie jest wyłącznie elementem historii. Dla setek tysięcy potomków polskich emigrantów pozostaje żywą częścią codziennej tożsamości.
Z dr. Fabricio Vicroskim, polsko-brazylijskim naukowcem, historykiem, archeologiem i działaczem polonijnym, rozmawiała Halina Ostas.