Nauka

Naukowo, rzetelnie, bez kontrowersji

Ostatnia aktualizacja: 15.01.2008 11:30
Lektura najnowszej książki Marka Jana Chodakiewicza „Po zagładzie. Stosunki polsko-żydowskie 1944-1947” dowodzi, że o trudnych i bolesnych tematach z naszej przeszłości, można pisać sine irae et studio.

Lektura najnowszej książki Marka Jana Chodakiewicza  „Po zagładzie. Stosunki polsko-żydowskie 1944-1947”  dowodzi, że o trudnych i bolesnych tematach z naszej przeszłości, można pisać sine irae et studio.

Odpowiedni dystans do tematu i rzetelny naukowy aparat, jakim posługuje się autor, to bez wątpienia atuty prezentowanego zagadnienia. „Po zagładzie” nie jest czarno – białą wizją historii. Nie jest też książką w której mamy do czynienia jedynie z konfrontacją postaw i szukaniem na siłę antysemickich postaw wśród Polaków. Nie ma tu wreszcie, jednoznacznych odpowiedzi, błyskotliwych teorii i kontrowersyjnych tez. Wszystko to, może niestety, skazać pracę Chodakiewicza na medialny niebyt.

Amerykański historyk polskiego pochodzenia, problemem relacji polsko-żydowskich zajmuje się już od lat. W 2003 roku został uhonorowany nagrodą imienia Józefa Mackiewicza za 2 tomowe opracowanie „Ejszyszki”, przedstawiające akcję wileńskiego AK, podczas której przypadkowo zginęli miejscowi Żydzi. W 2005 roku został powołany przez prezydenta Busha do amerykańskiej Rady Pamięci Holokaustu. Obecnie publikowana w Polsce  książka opiera się na pracy doktorskiej obronionej przez Chodakiewicza na Columbia University w Nowym Jorku.

Wydana przez IPN monografia nie jest pisana pod żadną konkretną tezę, autor bada powojenne relacje polsko-żydowskie i dopiero później próbuje formułować konkretne opinie. Przedstawia ustalenia starszej historiografii i opinie różnych stron. Przypomina, że tak naprawdę do tej pory ten temat nie był badany szczegółowo, a ogólnikowe opinie krążące na zachodzie tworzone były w większości przez pryzmat komunistycznych źródeł. Przestrzega jednocześnie przed wyciąganiem ogólnych wniosków dopóki nie przeprowadzone zostaną dalsze badania źródłowe, szczególnie na poziomie lokalnym.

Złożone relacje polsko-żydowskie przedstawione są w szerokim kontekście powojennej rzeczywistości, w której okupacja niemiecka, zostaje zastąpiona sowiecką. Z jednej strony mamy więc ciekawie zarysowane realia lat 1944-1947, z drugiej – setki konkretnych przykładów, analizowanych przez Chodakiewicza. Co ważne, stara się on wykorzystać źródła różnej proweniencji i zgodnie z warsztatem pracy historyka konfrontuje je ze sobą. Przykłady podawane w książce są  bardzo różne, dotyczą morderstw popełnianych przez Polaków na Żydach i Żydów na Polakach, autor stara się rozróżnić motywy poszczególnych zbrodni. Wskazuje na ich polityczny, kryminalny, czy też płynący z zemsty charakter. Nie kwalifikuje automatycznie każdej zbrodni popełnionej na Żydach jako przejawu antysemityzmu, przypominając, że w znacznej części przypadków były to przede wszystkim działania antykomunistyczne czy też antysowieckie. Opisując morderstwa popełniane przez Żydów na Polakach stara się zrozumieć każdorazowe motywacje. W każdym przypadku próba zrozumienia bierze górę nad oceną. Każdą historię analizuje oddzielnie, a tam gdzie nie ma przekonywujących dowodów nie formułuje ostatecznego zdania. W bolesnej historii wzajemnych relacji, starał się Chodakiewicz, przedstawić też jasne punkty. W jednym z ostatnich  rozdziałów, opisał przykłady pomocy jaką otrzymywali Polacy od Żydów tuż po wojnie.  Z większości przedstawionych tam historii wynika, że była  to swoista spłata długu z czasów okupacji. Historyk przede wszystkim powinien zrozumieć, a dopiero później oceniać –  i tej maksymie bez wątpienia wierny pozostaje Jan Marek Chodakiewicz.
                     

Piotr Dmitrowicz

 Marek Jan Chodakiewicz, Po zagładzie”. Stosunki polsko-żydowskie 1944-1947, Warszawa 2008.

 

 

 

Ten artykuł nie ma jeszcze komentarzy, możesz być pierwszy!
aby dodać komentarz
brak

Czytaj także

Głos Wolnej Polski

Ostatnia aktualizacja: 01.02.2008 11:40
Historia walki władz komunistycznych z Radiem Wolna Europa przedstawiona w monografii Pawła Machcewicza to jeszcze jeden przykład na totalitarny charakter PRL.
rozwiń zwiń

Czytaj także

Ogień i krew

Ostatnia aktualizacja: 13.12.2007 15:54
John Charles Chasteen, autor książki „Ogień i krew”, postawił sobie cel przybliżenia na około trzystu stronach historii Ameryki Łacińskiej.
rozwiń zwiń