Po świętej Dorocie wyschną kapoty na płocie

Dorota z Cezarei żyła w III w. Została skazana na śmierć w czasach prześladowania chrześcijan, gdyż nie chciała zaprzeć się wiary. W rozlicznych wariantach apokryficznych pieśni o świętej Dorocie zostaje ona skazana na śmierć jako „zemsta” króla, któremu odmówiła zostania jego żoną.

Wspomnienie św. Doroty w kościele katolickim przypada na 6 lutego. Z tym dniem wiążą się przysłowia pogodowe, np. „po świętej Dorocie wyschną kapoty na płocie”.

Foto: mat.pras.

Dorota zginęła śmiercią męczeńską, jednak relacje na temat tego, jakie tortury czekały ją przed śmiercią są bardzo różne. W tekście pieśni w moim wykonaniu, której można posłuchać na niniejszej stronie, święta najpierw była więziona przez króla przez siedem lat – udało jej się przeżyć, mimo, że nie dostawała pożywienia ani wody do picia, gdyż żywić miał ją sam Bóg. Kolejne tortury, na jakie król skazał Dorotę w tym wariancie pieśni to przejście po tłuczonym szkle, zamrożenie oraz wejście do kotła z wrzącym olejem. Wszystkie te próby zgładzenia świętej okazały się nieskuteczne, zatem w końcu skazano Dorotę na ścięcie mieczem. Według wielu przekazów, w czasie tortur Dorota swoją postawą doprowadziła do nawrócenia wielu osób. Jedną z nich był św. Teofil, który drwił z Doroty, nie rozumiejąc, dlaczego tak spokojnie idzie na śmierć. Miała mu odpowiedzieć, że to dlatego, iż zmierza do niebieskich ogrodów. Teofil śmiejąc się oznajmił, że uwierzyłby w to, gdyby zobaczył kwiaty lub owoce z tych ogrodów – wtedy właśnie pojawiło się dziecko z koszem kwiatów i owoców, co było tym bardziej niezwykłe, że działo się to zimą. Teofil nawrócił się, jednak jego żywot nie potrwał zbyt długo, gdyż został ścięty mieczem razem z Dorotą, lub, według innych przekazów, kilka dni po niej. Na pamiątkę tego wydarzenia, w ikonografii święta Dorota przedstawiana jest z koszem owoców, kwiatów, lub jednych i drugich. Inne jej atrybuty to korona, palma męczeństwa, miecz, krzyż czy kościół. Jednak przedstawienia świętej Doroty w sztuce ludowej należą do rzadkich.

Wspomnienie św. Doroty w kościele katolickim przypada na 6 lutego. Z tym dniem wiążą się przysłowia pogodowe, np. „po świętej Dorocie wyschną kapoty na płocie”. Sam kult świętej Doroty nie jest w Polsce zbyt obfity. Poza pieśniami o św. Dorocie występującymi w wielu regionach w licznych wariantach, na południu Polski, z uwagi na bliskość Czech i Słowacji, skąd ten zwyczaj przybył, w okresie bożonarodzeniowym odbywało się „chodzenie z Dorotą”. Była to forma teatru obrzędowego, przedstawiająca scenę ścięcia św. Doroty. W przedstawieniu brały udział przebrane postaci, m.in. Doroty, Teofila, anioła czy króla.

Opowiada etnograf i historyk sztuki Łukasz Ciemiński.

***

Po więcej felietonów dotyczących świąt zapraszamy do naszej zakładki świętujemy.